III SA/Wa 2312/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, wrzesień, październik 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący – J.D. zwrócił o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, ze: nie ma oszczędności, a majątek ruchomy ma niewielką wartość. Od 17 lipca 2012 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. Obecnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Ma trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań (opłata za mieszkanie, media). Wskazał także, że utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 776,10 zł oraz korzysta z pomocy żony która uzyskuje dochód z tytułu emerytury 1360 zł i z tytułu działalności gospodarczej 3500 zł miesięcznie. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z 26 września 2013 r. Skarżący wskazał, że jego sytuacja i jego małżonki pogorszyła się i zona odmawia pomocy poza wydatkami, które są niezbędne (wyżywienie, lekarstwa). Jej działalność gospodarcza ma charakter sezonowy i jest uzależniona od warunków pogodowych. W ramach działalności gospodarczej żona dokonywała zakupów i ponosiła koszty podwykonawców – za okres styczeń 2013 – sierpień 2013 r. – 54 357,58 zł. Skarżący podał, ze uzyskuje dochody z tytułu zasiłku dla bezrobotnych i ponosi wydatki na rzecz wynajmu magazynu (544 zł) i telefon komórkowy (144 zł). Pozostałe wydatki, tj. czynsz (zaległy za trzy miesiące), energia elektryczna, gaz, telefon stacjonarny, lekarstwa, wizyty u lekarza, wyżywienie, środki czystości, odzież, obuwie, telewizja, komunikacja miejska ponosi żona. Skarżący zaznaczył, że tylko jego żona posiada rachunek bankowy, a On rachunkiem tym nie dysponuje. Żona Skarżącego nie chce angażować się (i swoich środków finansowych) w postępowania sądowe. Obecnie Skarżący wniósł cztery skargi do sądu, a organy podatkowe wszczęły postępowanie egzekucyjne (kwota zaległości ok. 48 000 zł). Skarżący zwrócił również uwagę, że z uwagi na swój stan zdrowia (wszczepienie endoprotezy biodra, operacja kolana, dwie operacje na przepuklinę brzuszną i pachwinową) ma ograniczone możliwości zarobkowe. W ocenie Skarżącego, brak przyznania mu prawa pomocy będzie oznaczało odebranie mu prawa do Sądu. Do pisma przewodniego załączył wyciąg z rachunku bankowego zony, ewidencje zakupów VAT, zaświadczenia o stanie zdrowia, ewidencje sprzedaży VAT przedsiębiorstwa żony, kartę wypłat zasiłków. Postanowieniem z 11 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że okoliczność zniesienia wspólności ustawowej między małżonkami nie może zwalniać ich z obowiązków wynikających z art. 23 i 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59), dalej: "k.r.o.". Dlatego też, biorąc pod uwagę sumę dochodów pozostających w dyspozycji małżonków, stwierdzić należy, że nie zachodzi w niniejszej sprawie niebezpieczeństwo ograniczenia dostępu strony do Sądu. W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik Skarżącego wskazał, że referendarz sądowy powinien być ocenić wyłącznie sytuację majątkową Skarżącego bowiem żona Skarżącego wspiera Skarżącego jedynie w zakresie podstawowym tj. w opłatach za wyżywienie, czynsz, lekarstwa, pomaga pokryć koszty bieżącego utrzymania. Żona Skarżącego nie wyraża natomiast zgody na poniesienie kosztów procesu. Kwestia prowadzenia przedmiotowego postępowania sądowego jest przedmiotem sporu między małżonkami. Podniósł, że Skarżący nie jest wstanie w drodze perswazji zmusić żony do poniesienia kosztu postępowania sądowego. O ile można argumentować, że żona pomimo rozdzielności majątkowej jest obowiązana do wspierania Skarżącego a nawet do alimentacji na rzecz Skarżącego, to jednak aby otrzymać oświadczenie alimentacyjne konieczne jest uzyskanie stosownego rozstrzygnięcia przez sąd cywilny. Do czasu takiego rozstrzygnięcia Skarżący nie jest w stanie ponieść opłat sądowych – przez co postanowienie będące przedmiotem sprzeciwu pozbawia go prawa do Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W myśl art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że ponoszenie kosztów sądowych przez stronę jest zasadą, albowiem koszty te są rodzajem daniny publicznej. Zasadą wynikającą z art. 84 Konstytucji jest powszechność i równość ponoszenia danin publicznych. Zwolnienie od ich ponoszenia strony oznacza przerzucenie ciężaru na budżet państwa, a w efekcie - na współobywateli, stąd powinno stanowić wyjątek (tak Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/06). Prawo pomocy jest instytucją, stworzoną z myślą o osobach, które z definicji nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy, nie rezygnując przy tym z koniecznego, niezbędnego dla egzystencji utrzymania, a odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłaby zamknąć im drogę do sądu. Pojęcie utrzymania koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. rozumieć trzeba ściśle, a zatem w jego zakres wchodzą koszty wyżywienia, niezbędne opłaty, podstawowa odzież oraz ewentualnie koszty leczenia. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa Skarżącego nie uzasadnia zwolnienia go od kosztów sądowych, które na obecnym etapie w niniejszej sprawie wynoszą 400 zł (natomiast łączna kwota wymagalnych wpisów we wszystkich sprawach w tut. Sądzie tj. III SA/Wa 2310-2313/13 wynosi 1789 zł). Wskazać bowiem należy, że z rachunku bankowego żony Skarżącego, tylko za miesiąc sierpień, wynika suma uznań na kwotę 16 379 zł, suma obciążeń na kwotę 27251, a saldo końcowe na kwotę 4577 zł. Uwzględniając zatem, iż Skarżący prowadzeni wspólnie gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną stwierdzić należy, że wysokość osiąganych dochodów pozwala na wygospodarowanie kwoty niezbędnej do prowadzenia niniejszego postępowania sądowego. Na marginesie zaznaczyć należy, że Skarżący otrzymywany zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 776,10 zł nie przeznacza na pokrycie niezbędnych jego kosztów dla egzystencji (zasiłek przeznaczany jest na pokrycie kosztów związanych z wynajem magazynu - 544 zł, koszt telefonu komórkowego – 144 zł). Bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje fakt, że od 17 lipca 2012 r. Skarżący pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym bowiem wskazuje się dosyć jednolicie, że powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową pozostaje bez znaczenia dla oceny tego wniosku (Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13). Podkreśla się, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2012r., sygn. akt I OZ 410/12). Uzasadnia się to w ten sposób, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12). Podnosi się też, że z art. 252 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 k.r.o., przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. (postanowienie NSA z 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11). Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.