III SA/Wa 2321/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący A. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na takie okoliczności jak: zabezpieczenie całego majątku, blokada wszystkich kont bankowych. Dodał, że blokada ta uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej i osiąganie dochodu. Podał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową. Do majątku zaliczył trzy mieszkania i dom. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że w 2015 r. nie prowadził faktycznej działalności gospodarczej. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. 3.000 zł i ponosi je żona. Wskazał, że posiadane mieszkania nie są przedmiotem najmu, natomiast generują koszty, które w 2015 r. nie są regulowane. Podał, że koszty te w skali miesiąca wynoszą ok. 2.500 zł. Obecnie zadłużenie dwóch lokali sięga 21.000 zł. Skarżący przedstawił decyzję o zabezpieczeniu, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, wyciągi bankowe, zaświadczenie o stanie konta, pismo w sprawie wypowiedzenia umowy pożyczki, pismo w sprawie umowy faktoringu odwrotnego, deklaracje VAT-7, umowę majątkową małżeńską, zeznanie podatkowe. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Wynika to z treści art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z przepisu tego wynika, że ubiegający się o prawo pomocy powinien w drodze oświadczenia lub stosownego udokumentowania przedstawić (na wezwanie) swój stan majątkowy lub rodzinny. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 9 września 2015 r. (I FZ 312/15) celem tego przepisu jest danie Sądowi wiedzy na temat możliwości płatniczych wnioskodawcy, na które składają się nie tylko jego własne dochody i zobowiązania, ale także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (rodziny). Osoby te mają bowiem obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb wnioskodawcy, w tym związanych z toczącymi się z jego udziałem postępowaniami sądowymi, co wynika m.in. z przepisów prawa rodzinnego. W przeciwnym razie wzywanie o dodatkowe oświadczenia (dokumenty) dotyczące stanu rodzinnego wnioskodawcy pozbawione byłoby sensu. Wszak stan ten rzutuje nie tylko na dochody, ale i koszty utrzymania wnioskodawcy, co znajduje też odzwierciedlenie w przesłankach przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest bowiem mowa o wykazaniu, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, "bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżący wezwany do udzielenia informacji na temat możliwości płatniczych żony zasłonił się istniejącym między małżonkami ustrojem rozdzielności majątkowej. W orzecznictwie ugruntowany jest natomiast pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązku wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA z: 10 sierpnia 2015 r., II FZ 552/15; 22 stycznia 2013 r., II FZ 5/13; 25 marca 2013 r., II FZ 104/13; 28 stycznia 2014 r., I FZ 11/14). Z powyższego wynika zatem, że wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę jego możliwości płatniczych. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. W rezultacie trudno jest też zweryfikować oświadczenie Skarżącego o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego oraz jego stwierdzenie, iż koszty te ponosi żona. Tym samym referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącego postępowaniem. Rozstrzygnięcie o udzieleniu stronie uprawnienia procesowego w postaci przejęcia przez Skarb Państwa finansowania jej udziału w sprawie, może bowiem zapaść jedynie na podstawie klarownie i zgodnie z prawdą przedstawionego przez nią oraz wewnętrznie spójnego stanu faktycznego. Z tych względów referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych uwzględnić. Nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń tych kosztów będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.