III SA/Wa 234/09

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L.K., K. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżących od wpisu od skargi w wysokości ponad 1500,- Zł; 2. odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w pozostałym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Wnioskami z 30 grudnia 2008 r., złożonymi na urzędowych formularzach PPF L. K. i K. K. – dalej jako skarżący – wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazali, że nie są w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący mieszkają wspólnie z dwiema córkami, ich mężami i dziećmi ([...]). Wskazali, że są osobami schorowanymi ([...], [...], [...] i – L. - schorzenia [...]) i w związku z tym wymagają stałej pomocy lekarskiej. Utrzymują się z emerytur w wysokości 1091,72 zł i 860,71 zł. Nadto K. K. podjął pracę i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 365, 62,- zł. Skarżący zaznaczyli, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego z innymi członkami rodziny. Skarżący wskazali, że posiadają samochód P. [...] r. (po wypadku, do kasacji) oraz V. [...] r., nabyty [...] maja 2006 r., o wartości 5 tys. zł. W wykonaniu wezwania referendarza z 11 lutego 2009 r. skarżący oświadczyli, że w 2008 r. osiągnęli dochody w wysokości ok. 28 tys. brutto, nie posiadają rachunku bankowego, stałe roczne opłaty z tytułu utrzymania domu wynoszą ok. 1000,- zł, koszt opieki medycznej za miesiąc – 200,- zł. Z emerytur potrącane są kwoty przez komornika urzędu skarbowego. Skarżący poinformowali, że za ostatnie trzy miesiąc osiągnęli razem przychód brutto w wysokości ok. 8500,- zł. Poinformowali, że na zakupy leków wydają, co miesiąc, kwotę ok. 150,- zł, na energię elektryczna – 178,- zł za dwa miesiące; na gaz – 321 zł za dwa miesiące; na wodę 120,- zł miesięcznie; na telefony komórkowe ok. 90 zł łącznie; na telewizję kablowa – 55,- zł; na wyżywienie – 500,- zł; za paliwo i olej do samochodu – 200,- zł; ubranie – 50,- zł miesięcznie; środki czystości – 50,- zł; leki dla małżonków – 150,- zł; naprawa 12-letniego pieca gazowego w grudniu- 600,- zł; podatek od nieruchomości – 210,- zł . Skarżący nadesłali nadto odcinki emerytur, kopie zeznań podatkowych za 2006 r. i za 2007 r., oraz oświadczenie o wysokości wynagrodzenia pełnomocnika – 3600,- zł. Wpis od skargi jest jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie na obecnym etapie postępowania, zatem z uwzględnieniem jego wysokości referendarz sądowy rozważa zdolność skarżących w partycypowaniu w kosztach postępowaniach sądowego. Z nadesłanych przez skarżących dokumentów wynika, że uzyskują stałe dochody co miesiąc, w wysokości 2318,- zł i prowadzą zrównoważoną gospodarkę finansową - na co wskazuje zestawienie ponanoszonych przez skarżących wydatków. Z treści nadesłanych dokumentów nie wynika niemożność wygospodarowania środków na prowadzenie sporów sądowych, czego dowodem jest wynagrodzenie pełnomocnika kwotą 3600,- z brutto. Jednocześnie skarżący nie wykazali, by kwoty potrącane przez komornika urzędu skarbowego uniemożliwiały im pokrywanie wyszczególnionych w piśmie z 24 lutego 2009 r., wydatków. Także struktura wydatków skarżących - tj. opłaty za dwa telefony komórkowe, TV kablowa, opłaty związane z eksploatacją samochodu – nie wskazują na stan ubóstwa, który upoważniałby referendarza sądowego do zastosowania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ instytucja prawa pomocy przeznaczona jest dla osób ubogich w celu umożliwienia im dochodzenia swoich praw na drodze sądowej (tak w postanowieniu NSA z 12 lutego 2009 r. sygn. I FZ 48/08, postanowieniu z 10 marca 2008 r. sygn. I FZ 522/07, postanowieniu NSA z 24 kwietnia 2008 r. sygn. I FZ 87/08). Z nadesłanych oświadczeń i rachunków wynika prowadzenie zbilansowanej gospodarki finansowej i zachowanie płynności płatniczej przez skarżących. Referendarz sądowy zaznacza przy tym, że skarżący mieszkają z dziećmi, które prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe, a na których ciąży obowiązek pomocy najbliższym, także rodzicom, co wynika z art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - Dz.U. z 1964 Nr 9, poz 59 ze zm - (podobnie o obowiązku pomocy w postanowieniu NSA z 6 października 2004 r. sygn. GZ 71/04 ONSAiWSA 2005/1/8). Jak wskazał Sąd Najwyższy, "(...) sposób rozumienia pojęcia usprawiedliwionych potrzeb, o którym mowa w art. 128 kc, jest uzależniony od cech osoby uprawnionej oraz od splotu okoliczności natury społecznej i gospodarczej, w których osoba uprawniona się znajduje. (...) W każdym razie zakres obowiązku pomocy wyznaczać będą poszczególne sytuacje uprawnionego i zobowiązanego, konkretne warunki społeczno-ekonomiczne oraz cele i funkcje obowiązku alimentacyjnego. Dopiero na tym tle będzie można określić potrzeby życiowe - materialne i intelektualne uprawnionego" (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., sygn III CZP 91/86, OSNP 1988, nr 4, poz. 42). W każdym razie, dzieci nie mogą uchylić się od obowiązku pomocy na tej podstawie, że wykonywanie tego obowiązku stanowiłoby dla nich nadmierny ciężar. Są za to obowiązane podzielić się z rodzicami nawet najmniejszymi dochodami, jeżeli znajdują się oni w sytuacji usprawiedliwiającej żądanie. W ocenie referendarza sądowego, kwotę wskazaną w sentencji postanowienia skarżący są w stanie uiścić, przy uwzględnieniu uzyskiwanych przez nich stałych wpływów z tytułu emerytury i pracy. Przy ocenie możliwości uszczerbku dla utrzymania koniecznego skarżących, referendarz sądowy uwzględnia tez ewentualną pomoc osób bliskich – do której są oni zobowiązani mocą ustawy - choć pomoc ta nie jest warunkiem zakresu przyznanej pomocy. Referendarz sądowy uznał, że - choć na obecnym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powołania pełnomocnika, z uwagi na sposób działania Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08, postanowienie z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08) i pomimo tego skarżący zdecydowali się przeznaczyć na pomoc prawną ponad 3000,- zł - stwierdzić należy zdolność skarżących do zgromadzenia kwoty wpisu od skargi wskazaną w sentencji. Referendarz sądowy wskazuje, że od uiszczenia wpisu zależy rozpoznanie sprawy, czego nie można odnieść do udziału w postępowaniu pełnomocnika: tymczasem na działanie pełnomocnika skarżący przeznaczyli ponad dwukrotność kwoty wpisu sądowego, wyrażonej w sentencji. Stąd też, po dokonaniu analizy oświadczeń skarżących, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 §1 w związku z art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 u.p.p.s.a. zadecydował, jak w sentencji.