III SA/Wa 2457/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca 2012 r. do stycznia 2013 r. postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - L. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej "Skarżącą" lub "Spółką") pismem z dnia 24 czerwca 2014 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od marca 2012 r. do stycznia 2013 r. Skarżącej, przy piśmie z dnia 11 sierpnia 2014 r., przesłano odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III z dnia 7 sierpnia 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego pisma – wpisu sądowego od skargi w wysokości 71.480 zł, pod rygorem jej odrzucenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, Spółka złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W formularzu PPPr wskazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, gdyż obecnie nie prowadzi żadnej działalności i nie osiąga w związku z tym dochodu. Zaznaczyła, iż pozostaje dłużnikiem osoby fizycznej z tytułu umowy pożyczki na kwotę 500.000 zł wynikającej z orzeczenia sądowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł. Podniosła ponadto, że nie posiada środków trwałych, a z uwagi na brak dokumentów, które zostały zabezpieczone przez prokuraturę nie złożyła sprawozdania finansowego. Zaznaczyła, że jej rachunek bankowy jest również zabezpieczony. Spółka w odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych podniosła, że w 2014 r. nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej. Zaznaczyła, że cała dokumentacja została zabezpieczona przez organy prowadzące postępowanie karne. Wskazała jednocześnie, że jedyną sobą upoważnioną do dokonywania czynności prawnych w imieniu Spółki jest jej prezes, którego stałym miejscem zamieszkania jest Ukraina. Skarżąca zwracając uwagę na bardzo złą sytuację finansową podkreśliła, że nie ma ona możliwości podejmowania jakichkolwiek działań naprawczych. Organy prowadzące postępowanie dokonały zabezpieczenia kwoty, stanowiącej pożyczkę od osoby fizycznej, co skutkuje całkowitym brakiem płynności finansowej Spółki. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca w sprzeciwie z dnia 10 listopada 2014 r. zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.; zwanej dalej "P.p.s.a.") poprzez stwierdzenie, że nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W związku z powyższym wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej z obowiązku uiszczania wpisu od skargi. Skarżąca stoi na stanowisku, że wykazała, iż nie jest w stanie na bieżącym etapie prowadzić jakiejkolwiek działalności gospodarczej, gdyż od kilkunastu miesięcy przeciwko niej prowadzone jest postępowanie, w toku którego zabezpieczono całą jej dokumentację uniemożliwiając przedstawienie tychże dokumentów w toku niniejszej sprawy. Zdaniem Spółki z akt sprawy w bezsporny sposób wynika jej bardzo trudna sytuacja, a zgromadzone w toku postępowania dokumenty potwierdzają podnoszone przez Nią okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 30 października 2014 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), co oznacza że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu Państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Tym samym dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 71.480 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Spółka nie wykazała istnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., gdyż nie podjęła rzeczywistej próby przekazania pełnej dokumentacji finansowej i wykazania własnej kondycji majątkowej. Skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów ani tych dotyczących aktualnej sytuacji finansowej, ani dotyczących lat ubiegłych. Tym samym stwierdzić należało, że brak podstawowych informacji o przychodach, majątku i działalności Spółki za lata 2012 – 2014 r. uniemożliwia ocenę jej sytuacji finansowej, z uwzględnieniem rozmiarów prowadzonej działalności gospodarczej i ewentualnej możliwości zabezpieczenia środków na poczet kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Ponadto fakt, że aktualnie Skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej (co nie zostało wykazane) i nie uzyskuje przychodów nie przesądza automatycznie o wypełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy. Skarżąca z samego stwierdzenia, iż brak sprawozdania finansowego i niezłożenie zeznań podatkowych wynikał z braku dokumentacji, zabezpieczonej przez organy ścigania, nie może wywodzić dla siebie pozytywnych konsekwencji w wypełnieniu wezwania do nadesłania wymaganych dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Zabezpieczenie dokumentacji księgowej nie jest przeszkodą niemożliwą do usunięcia dla wykonania wezwania w niniejszej sprawie, przy założeniu prowadzenia przez Spółkę dokumentacji finansowej zgodnej z wymogami określonymi w stosownych przepisach prawa. Zwrócić także należy uwagę, że żadne okoliczności nie wskazują na to, że Spółka faktycznie powzięła wszelkie kroki do sporządzenia wymaganej dokumentacji. Z praktyki sądowej wynika bowiem, że nawet w przypadku zajęcia dokumentów przez organy ścigania, istnieje możliwość uzyskania odpisów z dokumentów. W powyższej kwestii wypowiedział się NSA w postanowieniu z 19 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 456/08, stając na stanowisku, że ani zajęcie dokumentacji przez Policję, ani nierzetelność bądź nieprawdziwość danych przedstawionych za poprzednie okresy, nie są przeszkodą nie do pokonania w sporządzeniu sprawozdania finansowego na podstawie bilansu otwarcia i bilansu zamknięcia roku podatkowego. W ocenie Sądu zgodzić się także należy z oceną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 95/08, w którym wskazano, że brak aktywności skarżącej spółki w zakresie przedłożenia wymaganych sprawozdań finansowych nie może być usprawiedliwiony okolicznością, że sporządzenie niektórych dokumentów było utrudnione ze względu na nierzetelność bądź nieprawdziwość danych przedstawianych za wcześniejsze okresy czy ze względu na zajęcie dokumentacji przez policję. Z treści wskazanego wyżej art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika bowiem jasno, że strona powinna wykazać, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, jeżeli chce uzyskać w tym zakresie prawo pomocy. W związku z powyższym należało stwierdzić, że przedłożenie zeznań podatkowych, rachunku zysków i strat, bilansu oraz dodatkowych informacji składających się na sprawozdanie finansowe jest niezbędnym warunkiem analizy wartości posiadanego przez podmiot prowadzący działalność gospodarcza majątku, zasobów finansowych i – co za tym idzie – możliwości uiszczenia wymagalnych w sprawie kosztów sądowych. Tym samym podkreślenia wymaga, że jeżeli Spółka w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r., II FZ 260/09 z 28 lipca 2009 r., I OZ 744/09). W ocenie Sądu, Skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., tzn., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, w szczególności uznając, iż Skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 260, art. 246 § 2 pkt 2, art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, w zw. z art. 254 § 1 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.