III SA/Wa 256/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2018 r. III SA/Wa 256/18 w sprawie ze skargi K.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: utrzymać w mocy zarządzenie referendarza sądowego Skarżący – K.K., pismem z 13 grudnia 2017 r., złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Następnie Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, pismem z 19 marca 2018 r., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy, pismem z 26 marca 2018 r., skutecznie doręczonym 9 kwietnia 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru, k 23 akt sądowych), zwrócił się do Skarżącego o przekazanie – w terminie siedmiu dni - wypełnionego formularza PPF oraz nadesłanie wyszczególnionych w wezwaniu informacji o sytuacji finansowej Skarżącego. Skarżący, pismem z 16 kwietnia 2018 r., wniósł o przedłużenie terminu do "uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF poprzez udzielenie informacji, złożenie oświadczeń i dostarczenie dokumentów źródłowych" o 14 dni. Prośbę umotywował "koniecznością przeanalizowania obszernej dokumentacji w celu wypełnienia formularza zgodnie z zobowiązaniem Sądu". Referendarz sądowy przedłużył termin na przekazanie dodatkowych informacji i złożenie formularza do 30 kwietnia 2018 r. Strona uzyskała tą informację 7 maja 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru, k. 27 akt sądowych). Referendarz sądowy, w zarządzeniu z 7 czerwca 2018 r. uznał, że brak wykonania doręczonego Skarżącemu wezwania o złożenie formularza PPF jest okolicznością uniemożliwiającą podjęcie jakichkolwiek działań w zakresie prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie art. 257 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako "p.p.s.a.") pozostawił wniosek o prawo pomocy bez rozpoznania. Skarżący, w sprzeciwie z 22 czerwca 2018 r., zarzucił naruszenie art. 257 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ "nie został prawidłowo wezwany do uzupełnienia formularza PPF". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Co do zasady, prawo pomocy przyznawane jest osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Przede wszystkim należy uznać, że trafnie referendarz sądowy zakwalifikował pismo Strony z 16 kwietnia 2018 r. jako "wniosek o przedłużenie terminu", ponieważ wola Skarżącego w tym zakresie wynika tak z tytułu pisma, jak z jego treści. Pismo to (z 16 kwietnia 2018 r.) wystosowane w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego doręczone 9 kwietnia 2018 r. do uzupełnia braków wniosku o prawo pomocy nie mogło zostać zakwalifikowane, wbrew tytułowi, jako wniosek o przywrócenie terminu, ponieważ wniosek o przywrócenie terminu złożony przed upływem terminu na dokonanie czynności należy uznać za przedwczesny, podlega odrzuceniu jako przedwczesny i jest niedopuszczalny w rozumieniu art. 88 p.p.s.a. (postanowienie z 20 marca 2013 r., I FZ 39/13, ale także z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1347/10, z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II GZ 222/12, z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt I FZ 39/13, z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 960/12, z dnia 29 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 49/15 CBOSA, nie wspominając o orzecznictwie Sądu Najwyższego – postanowienie z 7 lutego 2000 r., CKN 1261/99, Prok. i Pr. 2001/4/30). Sąd wskazuje, że niezachowanie określonego w art. 252 § 2 p.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 257 p.p.s.a., który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, bez względu na to, czy wniosek złożyła osoba fizyczna, czy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (§ 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. z 2015 r., poz. 1257). Z akt sprawy wynika, że Skarżący odebrał wezwanie o złożenie wypełnionego formularza PPF 9 kwietnia 2018 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sądowych), jednakże do dnia wydania zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego, tj. do 7 czerwca 2018 r., nie złożył tego formularza i to pomimo przedłużenia terminu na dokonanie tej czynności oraz na złożenie dodatkowych dokumentów, o czym został poinformowany (zwrotne potwierdzenie odbioru, k 27 akt sądowych). Sąd odnotowuje, że Skarżący nie powinien wiązać szczególnych oczekiwań ze złożonym przez niego "wnioskiem o przedłużenie terminu na złożenie formularza PPF", ponieważ, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 358/13 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA), rygor przewidziany w art. 257 p.p.s.a. ma charakter zobiektywizowany, a termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku (tj., w niniejszej sprawie – na złożenie urzędowego formularza) jest terminem ustawowym i nie powinien – co do zasady - być skracany, ani przedłużany (por. postanowienie NSA z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OZ 217/11). Przedłużenie terminu dopuszczalne jest bowiem jedynie w przypadku terminów sądowych (art. 84 p.p.s.a.), natomiast termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku procesowego, jakim jest wniosek o przyznanie prawa pomocy, jest terminem ustawowym wynikającym z art. 49 § 1 w zw. z art. 252 § 2 p.p.s.a. (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, CBOSA). Zasadą zatem jest, że niezłożenie w terminie siedmiu dni wypełnionego formularza powoduje skutek pozostawienia bez rozpoznania – z czym Skarżący powinien liczyć się, nawet składając wniosek o przedłużenie terminu w tym zakresie. Uwagi powyższe Sąd miarkuje wskazaniami z orzecznictwa, z których wynika, że pozostawienie wniosku bez rozpoznania, mimo iż uzupełniono (po terminie) jego braki formalne, bywa niekiedy uznawane za zbytnio formalistyczne i może prowadzić – w realiach konkretnej sprawy - w istocie do ograniczenia uprawnienia strony do dochodzenia swoich praw przed sądem. Dopuszczalne zatem w takiej sytuacji jest, by Sąd rozpoznał wniosek skarżącego i po jego ocenie przyznał stronie prawo pomocy lub odmówić takiego przyznania (por. postanowienie z 7 grudnia 2011 r., I OZ 1015/11; 30 stycznia 2013 r., I OZ 40/13, 20 maja 2014 r., I Oz 387/14, CBOSA). Sąd zauważa jednakże, że w badanej sprawie, pomimo zwłoki w rozpoznaniu wniosku Skarżącego przez referendarza sądowego, nie można zastosować korzystnych skutków przywołanej linii orzeczniczej, ponieważ brak formalny wniosku o prawo pomocy nie został uzupełniony, a formularz PPF nie został w ogóle, pomimo wezwania, złożony. Należy zaakcentować, że Skarżący został skutecznie zobowiązany do złożenia wypełnionego formularza PPF, następnie uzyskał informację o przedłużeniu mu – dokładnie tak jak wnosił o czternaście dni - terminu na uzupełnienie braków w dniu 7 maja 2018 r., zaś wniosek Skarżącego i sposób wykonania przez niego doręczonych mu wezwań został oceniony dopiero miesiąc później, tj. 7 czerwca 2018 r. Tym samym zostały zachowane, zarysowane wyżej, gwarancje dostępu Strony do Sądu. Zarazem nie było, wbrew twierdzeniom zawartym w treści sprzeciwu, podstaw do wezwania Skarżącego do "uzupełnienia formularza PPF", skoro, pomimo skutecznie doręczonego mu uprzednio jednoznacznego wezwania w dniu 9 kwietnia 2018 r. o złożenie tego formularza, nie złożył wypełnionego, choćby szczątkowo, formularza. Nie można bowiem wzywać o uzupełnienie czegoś, czego, w dalszym ciągu, pomimo skutecznych wezwań, nie ma (certum est, quia impossibile est). Ustawodawca w treści art. 257 p.p.s.a. nie pozostawia Sądowi wyboru: wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Sąd nie doszukał się racjonalnego uzasadnienia dla oczekiwania Strony odnośnie ponownego (kolejnego) wezwania jej do uzupełniania formularza PPF, skoro (to) wezwanie zostało jej doręczone 9 kwietnia 2018 r. W konsekwencji, skoro Sąd nie został zwolniony od przestrzegania obowiązującego prawa, w którym ustawodawca jednoznacznie uregulował skutki prawne podejmowanych przez Stronę działań, to był zobowiązany, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzec jak w sentencji postanowienia.