III SA/Wa 2652/17

Dnia 22 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kuś, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. K. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 23 listopada 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za lipiec 2012 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy K.K. (dalej Skarżący/Strona) złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za lipiec 2012 r. Zarządzeniem z dnia 23 sierpnia 2017 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisów od skarg, które wynoszą po 500 zł w trzech wszczętych przez niego sprawach. Strona argumentowała, że powyższe uniemożliwiają mu wysokie zobowiązania, w tym alimenty na dwoje dzieci. Skarżący wskazał ponadto, że we własnym zakresie ponosi koszty pomocy prawnej, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku. Uzyskuje dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 4 400 zł netto. Zobowiązania Skarżącego to: alimenty na dzieci 1 600 zł, czynsz za mieszkanie 500 zł, wyżywienie i środki higieny osobistej 1 400 zł, wydatki na odzież 500 zł, telefon, media 300 zł. Skarżący przedstawił zeznanie podatkowe za 2016 r., deklaracje VAT-7 dotyczące 2017 r., wydruk z rejestru sprzedaży i zakupów VAT, wyciąg z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia Skarżący złożył sprzeciw, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w całości. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należało brać pod uwagę tylko jego przychód z działalności gospodarczej. Strona wskazała, że przytoczone przez referendarza na poparcie tego stanowiska orzeczenia sądowe nie stanowią źródła prawa, a zatem nie wystarczy uznać, że skoro Skarżący ma wysoki przychód, ale wykazuje stratę, to nie bierze się tej okoliczności pod uwagę. Zdaniem Skarżącego, w przeciwnym wypadku ustawodawca wprost określiłby progi przychodu uprawniające do przyznania prawa pomocy, tak jak ma to miejsce np. w przypadku instrumentów zapomogowych. Strona zarzuciła również referendarzowi brak analizy innych wydatków Skarżącego niż z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w szczególności wydatków na alimenty i utrzymanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, mająca na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi. Z informacji przedłożonych przez Skarżącego wynika, że prowadzi on działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje dochód w wysokości 4 400 zł netto. Skarżący oświadczył także, że ponosi miesięcznie wydatki w kwocie 4 300 zł, w tym 1 600 zł na alimenty. W ocenie Sądu, opisana przez Skarżącego sytuacja majątkowa i osobista nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Wskazać należy, że wbrew stanowisku Skarżącego w zaskarżonym postanowieniu trafnie wyjaśniono, iż dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany z tego tytułu przychód, a nie dochód. Wynika to z faktu, że wykazanie w danym roku podatkowym braku dochodu do opodatkowania (straty) nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. W niniejszej sprawie z zeznania podatkowego Strony za 2016 r. wynika, że uzyskała ona przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 184 854,06 zł oraz dochód w wysokości 39 012,82 zł. Ponadto jak wskazał Skarżący, prowadzi on działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu dochody w kwocie 4 400 zł netto miesięcznie. Zdaniem Sądu, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Starszy Referendarz Sądowy prawidłowo wskazał, że Skarżącego nie można uznać za osobę znajdującą się w trudnej sytuacji materialnej, pozbawioną środków do życia lub w stosunku do której środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne. Dokonanie takiej oceny wymagało uwzględnienia zarówno środków finansowych uzyskiwanych przez Stronę, jak i całokształtu ponoszonych przez nią wydatków. Nie można zatem zgodzić się ze Skarżącym, że kwestia wydatków została pominięta w zaskarżonym postanowieniu. Wobec podnoszonej przez Skarżącego okoliczności ponoszenia alimentów na dwoje dzieci podkreślenia wymaga, iż konieczność spłacania zobowiązań cywilnoprawnych (m.in. alimentów) nie może przesądzać o zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 12 marca 2014 r., II GZ 96/14). Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14, z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14). W rezultacie sam fakt konieczności regulowania zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Poza tym, koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Zastosowanie instytucji prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest bowiem możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Mając zatem na uwadze, że prawo pomocy jest prawem ubogich, zaś Skarżący uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 4 400 zł, Sąd uznał, że Starszy Referendarz Sądowy słusznie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.