III SA/Wa 2744/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty podatku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Pismem z 28 stycznia 2014 r. skarżący – D. G., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustalenia pełnomocnika z urzędu. Skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny uiścić kwoty 500 zł oraz ustanowić pełnomocnika z wyboru. Wskazał, że jego sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu, ponieważ spłaca kredyt z miesięczną ratą w wysokości 386,58 zł. Wyjaśnił, że od miesiąca jest zatrudniony, jako [...] z wynagrodzeniem 2.100 zł netto. Na wyżywienie wydaje miesięcznie ok. 1.200 zł, ubranie 250 zł, leki ok. 100 zł, media ok. 200 zł, środki higieniczne ok. 50 zł, telefon 100 zł. Posiada zadłużenie z tytułu opłat czynszowych na kwotę 2.485,63 zł. Pismem z 31 stycznia 2014 r. skarżący został wezwany do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do: wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego oraz osób prowadzących ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe (wynagrodzenie za pracę, renta, zasiłki, inne świadczenia), w tym żony, mimo rozdzielności majątkowej, udokumentowania wysokości obciążeń kredytowych oraz zadłużenia z tytułu opłat czynszowych, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące (w tym żony skarżącego), przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący złożył wniosek na formularzu PPF powtarzając swoje wcześniejsze oświadczenia. Wskazał ponadto, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, a z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej. Do wniosku załączył faktury za bilety [...], potwierdzenie spłaty rat kredytu, pokwitowanie dokonania wpłat na rzecz Z., faktury za leki, dokumenty RMUA wystawione przez pracodawcę oraz wezwanie do zapłaty na rzecz Z. na kwotę 1.484,13 zł. Postanowieniem z 28 lutego 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że skarżący nie udowodnił, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazał, że okoliczność zniesienia wspólności ustawowej między małżonkami nie może zwalniać ich z obowiązków alimentacyjnych ponoszonych na rzecz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący podniósł, że ze względu na jego trudną sytuację majątkową i zawiłość sprawy wnioskuje o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Podkreślić należy, że ponoszenie kosztów sądowych przez stronę jest zasadą, albowiem koszty te są rodzajem daniny publicznej. Zasadą wynikającą z art. 84 Konstytucji jest powszechność i równość ponoszenia danin publicznych. Zwolnienie od ich ponoszenia strony oznacza przerzucenie ciężaru na budżet państwa, a w efekcie - na współobywateli, stąd powinno stanowić wyjątek (tak Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/06). Prawo pomocy jest instytucją, stworzoną z myślą o osobach, które z definicji nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy, nie rezygnując przy tym z koniecznego, niezbędnego dla egzystencji utrzymania, a odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłaby zamknąć im drogę do sądu. Pojęcie utrzymania koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. rozumieć trzeba ściśle, a zatem w jego zakres wchodzą koszty wyżywienia, niezbędne opłaty, podstawowa odzież oraz ewentualnie koszty leczenia. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, powinien udowodnić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe może bowiem w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem skarżący pozostaje we wspólnocie rodzinnej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bez znaczenia w sprawie pozostaje okoliczność wskazana w formularzu PPF, że skarżący pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym bowiem wskazuje się, że powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową nie wpływa na ocenę tego wniosku (Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13). Podkreśla się, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2012r., sygn. akt I OZ 410/12). Uzasadnia się to w ten sposób, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12). Podnosi się też, że z art. 252 p.p.s.a. wynika, że sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 k.r.o., przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. (postanowienie NSA z 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11). Podkreślenia wymaga również fakt, że skarżący nie przedstawił, wyciągów z rachunków bankowych o co był wzywany. Jednocześnie nie uprawdopodobnił np. poprzez złożenie deklaracji PIT za ubiegły rok swoich niskich dochodów. Z przedstawionych przez skarżącego informacji w sprawie Sąd nie był w stanie dokonać zestawienia jego i jego małżonki dochodów z ponoszonymi wydatkami. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej skarżącego i ocena czy jest w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.