III SA/Wa 2807/12

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 października 2012 r na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi D. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego zwrotu dokumentów p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącą od opłat kancelaryjnych w sprawie, 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; I. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o który strona wnioskująca ubiega się, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, jeśli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeżeli skarżąca zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinna uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia, a przede wszystkim - doświadczenia życiowego. II. D. B. , dalej jako strona lub skarżąca, wnioskiem na urzędowym formularzu PPF, który wpłynął do Sądu 10 października 2012 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy. W treści formularza PPF z 25 czerwca 2012 r. strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz – co zostało sprecyzowane także później - o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku strona poinformowała o tym, że: - sytuacja majątkowa nie pozwala jej na uiszczenie wpisu oraz zapewnienie sobie pomocy prawnej; - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem; - nie posiada wartościowych ruchomości i nieruchomości; - utrzymuje się dochodów z emerytury w wysokości 1020 zł brutto; - mieszka w domu drewnianym o powierzchni 35 m.kw. (pokój 24 m.kw., kuchnia – 11 m. kw.); - posiada garaż-blaszak Strona, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 18 października 2012 r., poinformowała o tym, że: - "nie stać jej na urzędników i musi radzić sobie sama"; - synowie pozakładali rodziny; - nie stać jej na lekarstwa, które powinna przyjmować; - ma liczne problemy z powtarzającymi się włamaniami; - ponosi opłaty za prąd, opał, gaz i podatki. W dniu 5 października 2012 r. uiściła wpis sądowy od skargi. III. Referendarz sądowy zauważa, że w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanek wynikających z przepisu, tj. art. 246 p.p.s.a. (np. w sprawie o sygn. akt postanowienie z 10 stycznia 2008 r. sygn. I FZ 597/07, postanowieni z 16 stycznia 2008 r. sygn. I FZ 515/07, postanowienie z 21 lutego 2008 r. sygn. I FZ 31/08, postanowienie z 9 kwietnia 2008 r. sygn. I FZ 131/08). Zarazem, na mocy art. 249 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeśli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Uwzględniając dokumenty źródłowe (formularz PPF) przekazane przez stronę oraz jej składane oświadczenia (pod rygorem odpowiedzialności karnej) w toczącym się postępowaniu o prawo pomocy w sprawie, referendarz sądowy przykłada szczególne znaczenie do zabezpieczenia środków na podtrzymanie egzystencji. Na konieczność taką wskazuje zestawienie wysokości zadeklarowanych wpływów miesięcznych brutto strony z wysokością przeciętnych wydatków na prąd, gaz, opał etc. Zarazem referendarz wskazuje, ze skarżąca wykazała zdolność do ponoszenia wymagalnych na obecnym etapie kosztów sądowych i uiściła wymagany w sprawie wpis w wysokości 100,- zł, zatem rozpoznanie sprawy przez Sąd nie jest uzależnione od poczynienia przez stronę jakichkolwiek nakładów. Pełnię realizacji prawa do Sądu strony zabezpieczać jednak będzie możliwość zapoznania się przez stronę - niezależnie od wyniku sprawy i obecności strony na rozprawie (która jest nieobowiązkowa) - z uzasadnieniem wyroku. Stąd zwolnienie strony od opłat kancelaryjnych, w tym za sporządzenie – w razie złożenia przez stronę w stosownym czasie wniosku – uzasadnienia wyroku. Podejmując decyzję o przyznaniu stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat kancelaryjnych referendarz sądowy ma na uwadze możliwość podjęcia przez stronę samodzielnych starań w celu ustanowienie pełnomocnika z urzędu i ułożenia sobie z nim stosunków (np. uzależnienia wynagrodzenia od wyniku sprawy) – ponieważ w tym zakresie wniosek strony zostaje oddalony. Na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika miały wpływ nie tylko niepełne przedstawienie sytuacji strony (brak wnioskowanych przez referendarza w wezwaniu z 11 października 2012 r. dokumentów), ale także zakres kontroli Sądu Administracyjnego (art. 134, art. 133 u.p.p.s.a.) uniezależniony w znacznym stopniu od aktywności pełnomocnika, obowiązki informacyjne Sądu względem osoby działaljącej bez pełnomocnika, co gwarantuje pełnię realizacji prawa do Sądu. Referendarz wskazuje, że Sąd orzeka, na podstawie akt sprawy, nie jest związany zarzutami i powołaną podstawą prawną oraz nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art. 134 § 1 i § 2 u.p.p.s.a.). Nadto, z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (postanowienie NSA z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08). Z uwagi na to, że konieczność pomocy profesjonalnego pełnomocnika należy miarkować sposobem działania Sądu Administracyjnego, jak też brakiem przymusu adwokackiego i brakiem konieczności posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08), a skarżąca nie wskazała w uzasadnieniu wniosku okoliczności, które uzasadniałyby udział w sprawie pełnomocnika ustanowionego z urzędu i referendarz potrzeby udziału pełnomocnika nie dostrzegł samodzielnie, wniosek w tym zakresie należało rozpoznać odmownie. Z tych powodów referendarz sądowy, uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.