III SA/Wa 3071/15

30.12.2015 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 30.12.2015 r po rozpoznaniu wniosku C. sp z o.o. o przyznanie prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. sp z o.o. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /8/2015 r nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r i 2013 r p o s t a n a w i a 1. Zwolnić spółkę od wpisu od skargi w kwocie powyżej 30000,- zł (trzydzieści tysięcy złotych) 2. Odmówić spółce przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżąca – C. sp z o.o. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (formularz PPPr z 30/11/2015 r). Wskazała, że: spółka nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 96 tys. zł; posiada należności krótkoterminowe na kwotę 21695,76 zł natomiast jej należności z tytułu podatków i rozliczeń z budżetem państwa wynoszą 1662751,08 zł; - posiada zobowiązania długoterminowe (kredyty i pożyczki) na kwotę 2589976,74 zł, zobowiązania krótkoterminowe z tytułu dostaw i usług na kwotę 1079927,31 zł oraz 1784 zł, a także z tytułu podatków w kwocie 609 zł; - na rachunkach bankowych posiada skromne środki w usd (saldo debetowe), eur (saldo debetowe) i pln (ok 40 zł i saldo debetowe); - cały majątek spółki, w tym środki finansowe na rachunkach spółki został zajęty (zabezpieczony) przez organy egzekucyjne; - środki pieniężne i inne aktywa w kasie spółki i na rachunkach bankowych wynoszą łącznie [...] zł; - w rzis na 31/10/2015 r występuje (niepodatkowy) zysk bilansowy (600696,50) spowodowany cofnięciem wyceny bilansowej na 31/12/2014 r zobowiązań spółki w walucie; zysk "podatkowy" na 31/10/2015 r wynosi 1571,51 zł, koszty niestanowiące kosztów uzyskania przychodów 20027,45, strata podatkowa – 18455,94 zł; W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 9/12/2015 r (o przedłożenie faktur VAT, wyciągów z rachunków bankowych za okres prowadzenia działalności gospodarczej, wskazanie źródeł finansowania bieżącej działalności, wysokości dopłat, złożenie oświadczenia o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia i in) spółka poinformowała o tym, że: - wspólnicy nie dokonywali żadnych dopłat na rzecz spółki, z powodu braku środków; - spółka nie osiąga żadnych przychodów z bieżącej działalności gospodarczej; - spółka przestała sprzedawać towary (z czego finansowała koszty bieżącej działalności) z uwagi na brak towarów i wstrzymanie działalności spółki przez organy podatkowe; - spółka nadal obsługuje swoich klientów, uwzględnia reklamacje, posiada koszty, spłaca (w miarę możliwości) swoje zobowiązania; - źródłem finansowania są też środki pochodzące z ewentualnych spłat zaległości przez kontrahentów; - spółka nie posiada pracowników i nie ponosi kosztów ich działalności; - posiada w kasie 19 tys zł, jednakże z uwagi na konieczność podtrzymywania działalności gosp musi posiadać środki finansowe umożliwiające spłatę bieżących zobowiązań. Spółka zadeklarowała gotowość do uczestniczenia w kosztach sądowych do kwoty 10 tys. zł. Poinformowała, ze przekazuje zestawień faktur VAT, wyciągi z rachunków bankowych, sprawozdanie finansowe i in dokumenty wymienione w piśmie z 21/12/2015 r. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jedynym wymagalnym kosztem sądowym w sprawie jest kwota wpisu od skargi w wysokości niespełna 97 tys.,- zł (Zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi z 19/11/2015 r). Do tej kwoty należy – przede wszystkim – odnieść wniosek strony, ponieważ, co do przyszłości, sytuacja finansowa spółki może zmieniać się jeszcze (w zależności od postępowania organów podatkowych czy sposobu postepowania wierzycieli i zobowiązanych). Referendarz sądowy ma świadomość ciężkiej sytuacji strony i "wygaszania" jej działalności gospodarczej, jak też prowadzenia sporu z organami administracji. Nie oznacza to jednak, że referendarz sądowy może wniosek strony należy uwzględnić w całości, chociażby dlatego, że jako dysponent środków publicznych jest skrępowany ciasnym gorsetem dyscypliny finansów tudzież wskazaniami z postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego. Odnosząc się do (sygnalizowanych) wątpliwości strony dotyczących dopłat i pokrywania z nich kosztów sądowych, referendarz sądowy zauważa, że w orzecznictwie przyjmuje się, że środki na uiszczenie kosztów sądowych strona może uzyskać w ramach dopłat. W doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy przyjąć, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę (choćby postanowienie z 21/9/2015 r I FZ 287/15, CBOSA). Kwotę dopłat można uzyskać tak poprzez zaangażowanie "prywatnych" środków (do czego spółka odniosła się w pkt 6 pisma z 21/12/2015 r), jak w drodze stosowania przez wspólników instrumentów dłużnych – jeśli uznają donośność sporu sądowego, który prowadzą. Warunkiem jednakże uwzględnienia niemożności uzyskania środków na rzecz dopłat jest podjęcie przez wspólników – co nie miało miejsca w sprawie - stosownych kroków w celu uzyskania środków finansowych. Referendarz sądowy zauważa, że w orzecznictwie sądowym utrwalone jest, że pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również inne środki finansowe ulokowane w majątku (np. ruchomym i nieruchomym, por - Postanowienie z 22 stycznia 2015 r I FZ 485/14, SA, CBOSA). Spółka sama zresztą zadeklarowała posiadanie – oprócz środków w kasie w wysokości 19 tys. zł – także należności (w kwocie 21695 zł i 1662751,08 zł). Nie jest zatem tak, ze spółka pozbawiona została jakichkolwiek możliwości zgromadzenia środków finansowych na poczet jej działalności, do czego wlicza się obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. W orzecznictwie utrzymuje się też nieodmiennie, że obowiązek zapłaty wpisu sądowego – nawet (!) ze środków wchodzących w skład (ewentualnej) masy upadłości - nie narusza praw wierzycieli i jest pożądanym postepowaniem w obrocie gospodarczym (Postanowienie z 11 czerwca 2008 r I FZ 204/08, CBOSA). Przede wszystkim dlatego, że koszty sądowe są jednym z kosztów (skutków) działalności gospodarczej i niedopuszczalne jest uprzywilejowane traktowanie innych zobowiązań skarżącej. Skoro strona ponosi inne koszty działalności gospodarczej, powinna – w jakimś zakresie – ponosić koszty sądowe. Zdaniem referendarza sądowego, takim "uprzywilejowaniem" niektórych wydatków strony byłoby zwolnienie strony od kosztów sądowych w sytuacji, kiedy, jak wynika ze złożonych dokumentów księgowych i zestawień faktur, reguluje ona swoje inne zobowiązania (por ewidencja vat zakupów/sprzedaży, wyciągi z rachunków bankowych). Fakt, że spółka posiada także inne zobowiązania (które, jak zadeklarowała, reguluje w jakimś zakresie) nie upoważnia do narzucenia spółce przez referendarza sądowego – choć, być może, byłoby to zgodne z jej wolą – uprzywilejowanego traktowania tych innych zobowiązań. Referendarz sądowy ma świadomość, że spółka posiada na rachunkach bankowych środki przekraczające wymagane koszty sądowe (por wyciągi z rachunków bankowych): podobnie jak ma świadomość tego, że rachunki bankowe zostały zabezpieczone w drodze postepowania egzekucyjnego (rubryka 10 formularza PPPr). I znów jednak korzystną dla spółki ocenę tych okoliczności (zajęcia rachunków bankowych) uniemożliwiają wskazówki wynikające z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, które referendarz sadowy m u s i uwzględniać. W szczególności, NSA przyjmuje, ze spółka powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (Postanowienie z 23 marca 2015 r II GZ 101/15, z 17 kwietnia 2014 r I OZ 304/14 postanowienie z 10 marca 2015 r, II FZ 84/15 CBOSA). Przyjmuje się, że jeżeli spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca to ma ona obowiązek podejmować niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów- zatem także środków na funkcjonowanie i na koszty sądowe (Postanowienie z 14 października 2014 r I FZ 377/14, CBOSA). Także zdaniem Ministra Sprawiedliwości, dochodzenie należności jest jednym ze zwykłych aspektów prowadzenia przedsiębiorstwa, a przedsiębiorca - w ramach finansowej kalkulacji kosztów prowadzenia działalności - powinien przewidywać również środki na ewentualne dochodzenie należności i spory sądowe (odpowiedź podsekretarza stanu w ministerstwie sprawiedliwości - z upoważnienia ministra - na interpelację nr 4754 w sprawie zwolnień od kosztów postępowania sądowego). Podobny pogląd wyraża Trybunał Praw Człowieka, który uważa, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą (polegającą obrocie wierzytelnościami i ich dochodzeniu) ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej; Jeżeli spółka generowała przychody i miała miesięczny obrót, zatem mogła dowolnie dysponować swymi przychodami i, mimo że deklarowała straty przekraczające jej przychody, to koszty sądowe winny były zostać uznane za część kosztów działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą spółkę. Opłaty sądowe powinny być traktowane jako część kosztów działalności przedsiębiorcy (np. wyrok z 19 stycznia 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Z tych powodów niezrozumiała jest bierność strony, która dysponuje przecież profesjonalną pomocą prawną, w działaniach na rzecz zabezpieczania środków na poczet postępowania sądowego – choćby w drodze wystąpienia do organów egzekucyjnych zajmujących rachunek bankowy o zwolnienie części kwot niezbędnych do prowadzenia sporu sądowego. Działanie takie miałoby szansę powodzenia choćby z uwagi na współzależność sporu sądowego i podatkowego w ramach którego zabezpieczono należności. Zarówno instrument dopłat, jak wniosek o zwolnienie z egzekucji, nie wspominając o obowiązku zabezpieczenia środków na poczet sporów sądowych (szczególnie, ze strona sygnalizuje we wniosku, ze środki na poczet działalności "w ogóle" zabezpieczyła) umożliwiałby zgromadzenie tak pożądanych środków na poczet kosztów postępowania. Referendarz sądowy, decydując jak w sentencji, wybór rozstrzygnięcia uzasadnia tym, że, choć to spółka powinna ponosić konsekwencje prowadzenia gospodarki finansowej, to zgromadzenie środków przekraczających kwotę 30 tys. w krótkim terminie siedmiu dni od wezwania może zmusić ją do podejmowania skrajnie niekorzystnych decyzji gospodarczych. Spółka posiada wprawdzie (w kasie) kwotę 19 tys., do dyspozycji, a co do reszty – dysponuje wierzytelnościami, wciąż wpływającymi "do kasy", jak wskazała. Być może spółka, biorąc pod uwagę poczynione powyżej wskazania NSA, powinna być w stanie zapłacić wyższą kwotę, jednak rzeczywistość gospodarcza może – niekiedy – ustanawiać inne kryteria "swobody" gromadzenia środków, czego referendarz ma świadomość.. Właśnie rozstrzygnięcie tej ewentualności na korzyć spółki leży w granicach wolności uznania referendarza sądowego, który wskazuje zarazem, że zgodnie z art. 249 u.p.p.s.a przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć, a strona nadużywająca dobrej wiary urzędnika sądowego – jak wynika z pouczenia w podpisanym w wyniku wezwania Sądu formularzu PPPr – może odpowiadać karnie za podanie nieprawdziwych informacji. Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.