III SA/Wa 3397/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, , po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G.T. (dalej "Skarżący") złożył jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką dzieci (ur. w: 1988 r., 1993 r. i 2000 r.). Ponadto wskazał, iż posiada działkę rolną o powierzchni 0,5 ha zajętą w postępowania egzekucyjnych. Wyjaśnił również, że ani on, ani jego rodzina nie posiada żadnego majątku podlegającego sprzedaży, bowiem wszystko co posiadali i posiadają zostało zajęte w licznych postępowaniach egzekucyjnych. Podkreślił, że rodzina nie osiąga żadnych dochodów. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący nadesłał kopię zeznania podatkowego żony za 2011 r. oraz kopie "odpowiednich stron" z podatkowej księgi przychodów i rozchodów dotyczącej działalności gospodarczej żony. Ponadto wyjaśnił, że od dnia 12 maja 2008 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, na dowód czego nadesłał decyzję z dnia [...] maja 2008 r. o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej. Wskazał również, że z uwagi na powyższe nie składał zeznania podatkowego za 2011 r. Skarżący poinformował także, że dochód rodziny pochodzi z działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę i wynosi ok. 2.500 zł miesięcznie. Z kolei miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą: 1.000 zł na żywność, 300 zł za energię elektryczna, 250 zł za wodę, gaz, podatki od nieruchomości, 100 zł na lekarstwa, 200 zł - odzież, 100 zł - telefon oraz 250 zł wydatki na szkoły dzieci. Podsumowując wskazał, że "na bieżące podstawowe wydatki otrzymuje środki pieniężne od żony. Prowadzi ona działalność gospodarczą, z której nie osiąga żadnego dochodu". Oświadczył również, że nie posiada żadnych oszczędności, dlatego też nie jest w stanie uiścić ewentualnej opłaty. Mimo wskazania, że do pisma załączył również rachunek z wyciągu bankowego żony, takiego wyciągu nie nadesłał. W tak przedstawionym stanie faktycznym postanowieniem z dnia 22 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, iż Skarżący nie przedstawił w pełnym zakresie swojej sytuacji materialnej. Od powyższego postanowienia Skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw. Wskazał, że z kopii zeznań podatkowych za 2010 i 2011 r. wynika, że dochód jego żony z prowadzonej działalności gospodarczej kształtował się odpowiednio na poziomie 107.05,60 zł oraz 26.541,69 zł. Z powyższego wywiódł, iż w 2011 r. miesięczny dochód żony wynosił ok. 2.211,80 zł. Podkreślił również, że działalność żony prowadzona w 2012 r. przyniosła stratę. Na potwierdzenie powyższego, Skarżący zobowiązał się w terminie 14 dni do przedstawienia deklaracji PIT za 2012 r. Następnie wyjaśnił, że wynagrodzenie uzyskiwane przez żonę z tytułu najmu lokalu komornikowi sądowemu jest zabezpieczone przez urząd skarbowy. Podniósł, iż co prawda posiada jedną nieruchomość rolną, a jego żona kilka nieruchomości, jednakże poza ww. wynajmem, żadne inne pomieszczenia nie są wynajmowane. Ponadto na wszystkich nieruchomościach ustanowiono zabezpieczenia na rzecz urzędu skarbowego. Odnosząc się do prowadzenia wspólnego gospodarstw domowego wskazał, że synowie zamieszkują wspólnie ze Skarżącym, natomiast córka kształci się w Warszawie, jednakże koszt jej edukacji ponosi żona Skarżącego. Zaznaczył, że złożył trzy skargi to tut. Sądu, a suma wpisów wynosi 37.757,13 zł, co znacznie przekracza jego możliwości. Mając powyższe na uwadze stwierdził, że nie jest w stanie uiścić tak wysokich opłat bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny oraz zaznaczył, że odmowa zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych pozbawi go możliwości obrony swoich praw (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 października 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 1785/12). Ponadto powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2012 r. sygn. akt II GZ 217/12 podkreślił, że dochody uzyskiwane przez Skarżącego i jego zonę równoważą wydatki ponoszone na utrzymanie konieczne dla Skarżącego i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 1 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10 i z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia i dokumentny przez Skarżącego nie dają dostatecznych podstaw do oceny jego sytuacji majątkowej, a co za tym idzie, do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższą ocenę składa się z jednej strony - niepełne i zawierające sprzeczności przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej przez Skarżącego, z drugiej zaś strony - prowadzenie przez żonę Skarżącego działalności gospodarczej, z której uzyskuje ona znaczące dochody. Wskazać należy, że Skarżący raz utrzymuje, że jego rodzina nie uzyskuje żadnych dochodów (formularz PPF i pismo z dnia 9 stycznia 2013 r.), a jednocześnie sam sobie zaprzecza wskazując, że z tytułu prowadzonej działalności jego żona osiąga dochód w wysokości ok. 2.500 zł (pismo z dnia 9 stycznia 2013 r.). Natomiast z nadesłanych dokumentów tj. zeznania podatkowego i kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że żona Skarżącego osiąga dochody i to na wiele wyższym poziomie niż wskazuje to Skarżący. Ponadto Skarżący przedstawił nierzetelne informacje dotyczące majątku rodziny. W formularzu złożonym do sprawy III SO/Wa 2/13 (wpływ do Sądu w dniu 27 grudnia 2012 r.) małżonkowie T. oświadczyli, że żona Skarżącego posiada dom w G. (120 m²) udział 1/3 - zajęte przez komornika, 2 mieszkania po 70 m² w W., mieszkanie w G. – współwłasność, nieruchomość rolną w G. 1,6 ha. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wykazał tych składników majątku, wskazując jedynie w sprzeciwie, że żona posiada kilka nieruchomości, z których nie uzyskuje żadnych dochodów, mimo że do miesięcznych wydatków rodziny doliczył podatki od tych nieruchomości. Jak wynika bowiem z zeznania żony Skarżącego (PIT-36 za 2010 r. - nadesłany tylko do sprawy III SO/Wa 2/13) uzyskała ona dochód tytułu najmu w wysokości ok. 25.000 zł. Odnosząc się do powyższej sytuacji Skarżący stwierdził, iż powyższe wynagrodzenie jest w całości zabezpieczone przez urząd skarbowy, jednakże nie przedstawił w tym zakresie żadnych dokumentów. Ponadto z akt sprawy III SO/Wa 2/13 wynika, że Skarżący nie ujawnił, że na mocy darowizny, dokonanej przez niego wraz z małżonką w 2010 r., ich córka stała się właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 0,67 ha położonego w P. (nr księgi wieczystej [...]). Z uwagi na powyższe podkreślić należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż darowanie posiadanego majątku dzieciom skutkujące wyzbyciem się zdolności do zapłaty kosztów sądowych uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: dnia 5 lutego 2013 r., sygn. akt II FZ 1045/12; z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 1005/12 i przywołane tam orzecznictwo). Odnosząc się z kolei do udokumentowanej sytuacji finansowej rodziny Skarżącego, zauważyć należy, że żona Skarżącego prowadzi działalność gospodarczą. Z zeznania podatkowego PIT-36L wynika, że za 2011 r. uzyskała przychód w wysokości 1.369.173,14 zł, wprawdzie jednocześnie poniosła znaczne koszty prowadzonej działalności, co ostatecznie kształtowało roczny dochód na poziomie 26.541,69 zł, niemniej jednak należy pamiętać, że żona Skarżącego prowadząc działalność gospodarczą należy do przedsiębiorców, a w ich przypadku miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenia kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenia podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie. Istotniejsze jest zatem to, że żona Skarżącego uzyskuje przychody z działalności i kształtują się one na znacznym poziomie. Powyższe potwierdzają również kopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. I tak, w październiku 2012 r. uzyskała ona przychód w wysokości 114.000,00 zł, przy kosztach w wysokości 88.057,39 zł, dochód wyniósł więc ok. 26.000 zł; w listopadzie przychód wyniósł 224.500,00 zł, koszty 162.636,05 zł, dochód - ponad 60.000 zł. Narastająco, od początku roku do końca listopada przychód z tytułu prowadzonej działalności wyniósł 1.034.627 zł, koszty 255.170,74 zł, dochód 159.245,26 zł., co daje średni łączny dochód miesięczny na poziomie ok. 23.000 zł a nie 2.500 zł jak wskazywał Skarżący. Zaznaczyć także należy, że Skarżący, pomimo zobowiązania się w sprzeciwie, nie przesłał też zestawienia wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych z działalności gospodarczej żony w 2012 r. Jednakże z dokumentów przedłożonych do sprawy III SO/Wa 2/13 wynika, że przychody te wyniosły 1.148.627 zł, zaś koszty ich uzyskania kształtowały się na poziomie 1.214.664,56 zł. Powyższe dane nie pozwalają zaliczyć Skarżącego do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Tymczasem do takiej właśnie kategorii skierowana jest instytucja prawa pomocy. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 1 lutego 2013 r. (sygn. akt II OZ 45/13) instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Z uwagi na powyższe, w niniejszej sprawie nie może mieć również decydującego znaczenia fakt wystąpienia straty w 2012 r. w prowadzonej przez żonę Skarżącego działalności gospodarczej. Z orzecznictwa Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienia z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08 oraz z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10) wynika bowiem, że strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Także fakt zajęcia majątku w licznych postępowaniach egzekucyjnych nie jest wystarczający dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Znamienne jest również to, że majątek ten może generować dochód (np. w drodze najmu czy dzierżawy), z którego – z niewiadomych względów – Skarżący rezygnują. Sąd uznał zatem, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie Skarżącego z ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania sytuacji finansowej oraz nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sprzeciwie nie przedstawił faktów popartych dowodami, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.