III SA/Wa 409/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz, po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący – J. M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Wskazał, że nie dysponuje obecnie żadnym dochodem, gdyż spółka, w której pełnił funkcję prezesa zarządu zaprzestała wykonywania działalności, a sąd oddalił wniosek o ogłoszenie jej upadłości. Od czerwca 2013 r. spółka nie wypłacała wynagrodzenia. Posiadane oszczędności skarżący przeznaczył na wydatki związane z urodzonym w czerwcu 2013 r. dzieckiem. Skarżący jest osobą bezrobotną, będącą na utrzymaniu żony, obciążoną alimentami w kwocie 1.600 zł. Małoletni syn jest pod opieką [...]. Miesięczny koszt leków wynosi 400 zł. Żona skarżącego otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości 5.000 zł, który wydatkowany jest na utrzymanie dwójki dzieci oraz pokrycie bieżących wydatków, w tym na spłatę kredytów w kwocie 2.000 zł. Przez ostatnie sześć miesięcy skarżący leczył się [...]. Wszelkie próby podjęcia pracy zarobkowej nie przyniosły rezultatu. Do majątku zaliczył udział w domu mieszkalnym, obciążonym hipoteką na rzecz banku oraz tytułem zabezpieczenia alimentów. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący wskazał, że komplet dokumentów przekazał do sprawy III SA/Wa 113/14 W sprawie tej wyjaśnił, iż nie posiada jeszcze wszystkich informacji o wysokości dochodu osiągniętego w 2013 r. Nie posiada rachunków bankowych. Skarżący utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 711,39 zł, który nie pokrywa nawet zobowiązań alimentacyjnych. Wskutek zastraszania przez osoby trzecie, szantażu ekonomicznego oraz niemożności realizowania zobowiązań zdiagnozowano u skarżącego [...]. Skarżący przedstawił zestawienie bieżących wydatków wśród których wymienił kredyt hipoteczny i konsumpcyjny, energię elektryczną, gaz, śmieci, TV, telefony, zajęcie komornicze, język angielski dziecka, utrzymanie młodszego syna i leczenie starszego, wydatki żywnościowe i ogólnobytowe. Skarżący otrzymuje również wsparcie rzeczowe od pozostałej rodziny. Nadesłał zeznania podatkowe, informację PIT-11A, decyzję o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną, zestawienie bieżących wydatków, akt notarialny o ustanowieniu hipoteki, wyciągi bankowe, zaświadczenie o stanie zdrowia. Postanowieniem z 24 marca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, że z zestawienia przedstawionych przez skarżącego kwot wynika, iż zadeklarowane wydatki przewyższają uzyskiwany dochód, zaś skarżący nie wykazał innych – poza zasiłkiem dla bezrobotnych oraz wynagrodzeniem żony - źródeł ich finansowania. Powyższej różnicy skarżący nie wyjaśnił. Co prawda powołał się na wsparcie otrzymywane od pozostałej rodziny, niemniej zastrzegł, że ma ono charakter rzeczowy, a nie finansowy. Referendarz sądowy powziął także wątpliwości co do zupełności przesłanych wyciągów bankowych. Wobec powyższych niejasności referendarz sądowy uznał, iż Skarżący nie wykazał, że jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący podniósł, że obecnie mieszka w jednym budynku z żoną i dziećmi, jednakże nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Prowadzi odrębną gospodarkę finansową. Pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Podkreślił, że niejasne zasilenia rachunku żony następowały z konta nieletniego syna H. M. i pochodziły ze środków przekazanych przez rodzinę. Ponadto podkreślił, że jest winny dzieciom zaległe alimenty liczone w tysiącach złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Podkreślić należy, że ponoszenie kosztów sądowych przez stronę jest zasadą, albowiem koszty te są rodzajem daniny publicznej. Zasadą wynikającą z art. 84 Konstytucji jest powszechność i równość ponoszenia danin publicznych. Zwolnienie od ich ponoszenia strony oznacza przerzucenie ciężaru na budżet państwa, a w efekcie - na współobywateli, stąd powinno stanowić wyjątek (tak Naczelny Sąd Administracyjny w niepublikowanym postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w postanowieniu z 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/06). Prawo pomocy jest instytucją, stworzoną z myślą o osobach, które z definicji nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy, nie rezygnując przy tym z koniecznego, niezbędnego dla egzystencji utrzymania, a odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłaby zamknąć im drogę do sądu. Pojęcie utrzymania koniecznego w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. rozumieć trzeba ściśle, a zatem w jego zakres wchodzą koszty wyżywienia, niezbędne opłaty, podstawowa odzież oraz ewentualnie koszty leczenia. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, powinien udowodnić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe może bowiem w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem skarżący pozostaje we wspólnocie rodzinnej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bez znaczenia w sprawie pozostaje okoliczność wskazana przez skarżącego, że pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym bowiem wskazuje się, że powołanie się we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową nie wpływa na ocenę tego wniosku (Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13). Podkreśla się, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2012r., sygn. akt I OZ 410/12). Uzasadnia się to w ten sposób, że małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków (postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12). Podnosi się też, że z art. 252 p.p.s.a. wynika, iż sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 k.r.o., przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. (postanowienie NSA z 26 października 2011 r., sygn. akt II FZ 509/11). Podkreślenia wymaga również fakt, że skarżący nie uprawdopodobnił np. poprzez złożenie deklaracji PIT za ubiegły rok swoich niskich dochodów. Z przedstawionych przez skarżącego informacji w sprawie Sąd nie był w stanie dokonać zestawienia jego i jego małżonki dochodów z ponoszonymi wydatkami. Szczególnie należy mieć na uwadze, że same tylko koszty związane z kredytem hipotecznym i konsumpcyjnym, energią elektryczną, gazem, wywozem śmieci, TV, telefonami, zajęciem komorniczym, językiem angielskim dziecka pochłaniają kwotę ok. 3.520 zł. Co stanowi większość wykazanych prze skarżącego dochodów. Ponadto nie dochodzą do tego jeszcze wydatki na utrzymanie młodszego syna i leczenie starszego, wydatki żywnościowe i ogólnobytowe. Ich wysokość skarżący określił na kwotę ok. 1.400 zł. Przy deklarowanej kwocie wspólnych dochodów – około 4.246 zł, należy zauważyć, że deklarowane wydatki miesięczne przekraczają w sposób znaczący wskazany przez skarżącego dochód. W tych okolicznościach brak jest zatem możliwości ustalenia źródeł finansowania wszystkich wydatków zwłaszcza, że skarżący oświadczył, że jest bezrobotny i nie osiąga żadnych stałych dochodów oraz nie posiada zgromadzonych oszczędności. Ustalenia te nasuwają wątpliwość, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i rzeczywistych źródeł finansowania wykazanych wydatków. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, biorąc za podstawę rozstrzygnięcia art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 260 p.p.s.a.