III SA/Wa 676/13

Dnia 27 czerwiec 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2013 r., Nr [...] w przedmiocie określenie kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy i przeniesienie na następny miesiąc w podatku od towarów i usług za okresy od grudnia 2007 r. do kwietnia 2008 r. oraz od października 2008 r. do grudnia 2008 r. postanawia: odmówić J.K. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący – J. K. reprezentowany przez pełnomocnika K. W. w skardze z 19 stycznia 2012 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku poniesienia kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 7 stycznia 2013 r. Skarżący przedstawił okoliczności faktyczne mające na celu uzasadnić jego trudną sytuację materialną. Ponadto, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 22 marca 2013 r., Skarżący przedstawił szereg dokumentów na poparcie własnych oświadczeń. Znalazły się wśród nich deklaracje PIT-11, rachunek zysków i strat za 2012 r. działalności gospodarczej Skarżącego, zeznania podatkowe Skarżącego i jego żony za 2011 r., lista płac F. sp. z o.o. w okresie listopad 2012 r. – styczeń 2013 r., deklaracje VAT-7 za okres lipiec 2012 r. – luty 2013 r. wystawione przez Skarżącego w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, zestawienie wydatków gospodarstwa domowego Skarżącego wraz z fakturami dokumentującymi je, zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych Skarżącego, nakazy zapłaty, zestawienie nieruchomości, pisma w sprawie kredytów, wyciągi z rachunków bankowych, umowy kredytowe. Przy piśmie z 15 kwietnia 2013 r. dołączono zeznanie podatkowe żony Skarżącego za 2012 r., lista płac F. sp. z o.o. w okresie styczeń – marzec 2013 r. oraz aktualne wyciągi z rachunków bankowych. Skarżący podniósł, że problemy w pozyskiwaniu nowych zleceń spowodowały spadek przychodów Skarżącego z działalności gospodarczej w zakresie usług budowlanych. Skarżący posiada dłużników, od których próbuje uzyskać na drodze sądowej należne wynagrodzenie. Z powodu powyższych okoliczności nie jest również w stanie spłacać kredytów bankowych oraz bieżących zobowiązań. Zgodnie z twierdzeniem zawartym we wniosku, majątek Skarżącego został w całości zabezpieczony na poczet wierzytelności posiadanych przez banki. Skarżący nie osiąga dochodów, a jego rachunki bankowe zostały zablokowane przez Urząd Skarbowy. Osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze Skarżącym są jego żona oraz dwoje małoletnich dzieci. Skarżący wraz z żoną pozostają w rozdzielności majątkowej od 2004 r. W skład majątku Skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie wchodzą dom (ok. 400 m2 – własność żony), mieszkanie (ok. 52 m2 – własność żony), nieruchomość rolna (ok. 0,93 h – zabezpieczona hipoteką), działki budowlane (łącznie ok. 1,82 h – zabezpieczone hipoteką). Mieszkanie nie jest obecnie przedmiotem umowy najmu. Łączny miesięczny dochód brutto małżonków wynosi 8.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że oprócz wynagrodzenia w wysokości 6.500 zł netto żona otrzymuje jeszcze nagrody lub dodatki. Skarżący od połowy 2012 r. jest na wyłącznym utrzymaniu żony, z dochodów której pokrywana jest większość wydatków gospodarstwa domowego. Przychody w styczniu 2013 r. wynikały z realizacji zamówienia publicznego na rzecz Gminy R.. Środki z tego tytułu wpłynęły w całości na konto banku, który przeznaczył je w 100% na poczet kredytu. W rezultacie Skarżący nie miał możliwości uregulować wynagrodzenia podwykonawcy, co spowodowało jeszcze większe problemy finansowe. Zwrot podatku VAT z deklaracji za styczeń 2013 r. został przeznaczony na poczet zaległości za lipiec 2012 r. Podstawowe wydatki rodziny wynoszą ponad 7.000 zł, z czego 3.000 zł stanowi rata kredytu hipotecznego. Skarżący przedstawił zestawienie stałych wydatków, zaznaczając przy tym że nie obejmuje ono wydatków na opiekę zdrowotną dzieci, leki, środki higieniczne, wyjazdy dzieci w czasie ferii i wakacji. Wydatki te są pokrywane z dochodów żony a w pozostałym zakresie z dochodów Skarżącego. Skarżący przedstawił zestawienie wymagalnych kredytów, których nie jest w stanie spłacać, gdyż przekraczają wartość bieżących dochodów. Nie jest on też w stanie spłacać bieżących zobowiązań. Majątek Skarżącego jest zabezpieczony przez banki i komorników, zaś rachunki bankowe zajęte. Mieszkanie należące do żony Skarżącego nie jest już przedmiotem najmu. Szuka ona nowego najemcy. Skarżący przedstawił listę posiadanych i zbytych nieruchomości. Wskazał że należności uzyskane z ich sprzedaży zostały przeznaczone na spłatę hipotek. Pełnomocnik otrzymał wynagrodzenie w wysokości 2.400 zł wypłacone w 2012 r. Źródłem jego finansowania były wpływy z działalności gospodarczej, które były wyższe niż obecne. Skarżący wyjaśnił, że wniósł w ostatnim czasie cztery skargi i przygotowywane są dwie kolejne. Łączna suma opłat sądowych wyniesie 10.470 zł. Na koniec Skarżący zaznaczył, że wysokie dochody żony są przeznaczone na zaspokojenie potrzeb całej rodziny, gdyż Skarżący tylko w niewielkim stopniu może partycypować w tych wydatkach. Postanowieniem referendarza sądowego 26 kwietnia 2013 r. odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 6 maja 2013 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu zostało podniesione, że Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powodem tego, według pełnomocnika, jest zajęcie rachunków bankowych Skarżącego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. , niemożność prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącego, brak majątku. Zaznaczono, że wprawdzie żona Skarżącego uzyskuje stałe dochody, ale są one w całości przeznaczane na zaspokajanie potrzeb życiowych rodziny i spłatę kredytów hipotecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm.), - dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia referendarza sądowego z 26 kwietnia 2013 r. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka i nie zmienia tego istniejąca między małżonkami rozdzielność majątkowa. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się - jak sama nazwa wskazuje - do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy zatem kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA: z 2 marca 2009 r., I FZ 31/09; z 2 września 2009 r., I FZ 199/09; z 17 lutego 2010 r., II FZ 21/10). Ponadto, warto wskazać art. 27 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (Dz. U. 1964 Nr 9, poz. 59 ze zm.) – dalej "k.r.o.", który stanowi, że małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Do potrzeb rodziny, rozumianej jako gospodarstwo domowe, należy zaliczyć także koszty sądowe. Z kolei art. 23 k.r.o. stanowi o tym, że małżonkowie obowiązani są również do wzajemnej pomocy. Z powyższego należy wyciągnąć wniosek, że małżonka Skarżącego jest prawnie zobowiązana do zaspokajania potrzeb gospodarstwa domowego. W tej sytuacji argument Skarżącego, że od jego żony nie można wymagać pokrywania wydatków związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą, tj. wydatków w postaci kosztów sądowych, nie znajduje uzasadnienia. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Zdaniem Sądu, Skarżącego do tej kategorii nie można zaliczyć. Z przedstawionych przez Skarżącego dokumentów, złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej, wynika, że stał się on niewypłacalny dla swoich wierzycieli. Ponadto, nie już w stanie kontrolować swoich wydatków, gdyż jego wszystkie przychody oraz rachunki bankowe zostały zajęte na poczet spłaty wierzytelności. Oświadcza także, że nie posiada żadnego majątku. Nie przesądza to jeszcze o tym, że Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z zestawienia nieruchomości przedstawionego przez Skarżącego (Karta nr 67 akt sądowych) wynika, że sprzedał on sześć mieszkań, a przychody z tytułu ich sprzedaży przeznaczył na spłatę kredytów, które były zabezpieczone hipotecznie. Skarżący nie wskazał wysokości uzyskanych z tego tytułu przychodów oraz wysokości kredytu spłaconego za pomocą tych przychodów. Nasuwa to wątpliwości, jak została wydatkowana nadwyżka przychodów ze zbycia tych nieruchomości po spłacie kredytów, o ile wystąpiła. Warte wskazania jest postępowanie Skarżącego, w postaci zbycia udziałów w spółce F. sp. z o.o. (Numer KRS: [...]), o łącznej wartości nominalnej 47.500 zł, co stanowiło 95% wszystkich udziałów w spółce. Fakt ten został zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym w dniu [...] maja 2012 r. F. sp. z. o.o. jest komandytariusz spółki F. sp. z o.o. sp. k. (Numer KRS:[...]) o wysokości sumy komandytowej w kwocie 350.000 zł. Suma komandytowa została w całości wniesiona do spółki w postaci pieniężnej. W czasie gdy Skarżący zbywał swoje udziały w spółce F. sp. z o.o., była ona wciąż komandytariuszem F. sp. z o.o. sp. k.. Z tego względu, Sąd nie ma podstaw by sądzić, że udziały w F. sp. z o.o. zostały sprzedane po cenie znacząco niższej, niż wynosi ich wartość nominalna, a wprost przeciwnie. W interesie Skarżącego było wskazanie na jego cele kwota wynikająca z powyższego zbycia została przeznaczona. Toczące się postępowanie podatkowego z udziałem Skarżącego zostało wszczęte w 2011 r. i było prowadzone w czasie gdy Skarżący zbył powyższe udziały. Z tego względu, Skarżący spodziewał się lub mógł się spodziewać kosztów związanych z realizacją swojego prawa do sądu. Kolejnym argumentem, który skłania Sąd ku odmowie udzielenia prawa pomocy Skarżącemu jest fakt posiadania przez niego udziałów w spółce F. sp. z o.o.(Numer KRS: [...]) o łącznej wartości 2.500 zł. Skarżący jest prezesem zarządu tej spółki. Również w tym przypadku Skarżący nie przedstawił uzasadnienia dlaczego nie wycofał środków z tej spółki w celu opłacenia kosztów sądowych. Wątpliwości Sądu budzi również fakt dokonania na rachunek bankowy E. K., prowadzony przez [...] S.A., przelewu w kwocie 10.000 zł o tytule "[...]" z dnia [...] marca 2013 r.. Na dowód tego Skarżący dołączył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 28 lutego 2013 r. do 27 marca 2013 r. (Karta nr 113 akt sądowych). Skarżący nie dołączył jednak żadnego dodatkowego wyjaśnienia tego przysporzenia majątkowego. W szczególności brakuje uzasadnienia gospodarczego dla dokonania darowizny dla wnuczki w tak znacznej kwocie, w sytuacji, w której jej gospodarstwo domowe znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej. Należy również wskazać, że przychody każdego z członków rodziny, a zatem i wnuczki, powinny służyć zaspokojeniu potrzeb gospodarstwa domowego. Taką potrzebą jest realizacja prawa do sądu przez Skarżącego. Stanowi to kolejny argument popierający odmowę udzielenia prawa pomocy. Faktem, który uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy Skarżącemu jest dokonanie wpłaty gotówkowej w wysokości 10.000 zł w dniu 8 stycznia 2013 r. przez E. K. na jej własny rachunek bankowy prowadzony przez [...] S.A. Dowodem tego jest wyciąg z rachunku bankowego za okres 28 grudnia 2012 r. do 27 stycznia 2013 r. (Karta numer nr 115 akt sądowych). Skarżący nie dołączył żadnego wyjaśnienia w tym zakresie. Udokumentowana przez wyciąg wpłata gotówkowa, w przeciwieństwie do przelewu, nie pozwala jednoznacznie stwierdzić skąd pochodzą środki na jej dokonanie. Trudno w tej sytuacji domniemywać faktów w oparciu o cały materiał przedstawiony przez Skarżącego. Jest to kolejny argument przemawiający za tym, że gospodarstwo domowe, w którego skład wchodzi Skarżący, posiada środki pieniężne wystarczające na uiszczenie opłat sądowych. Z tych względów uznać należało, że Skarżący nie wykazał, iż jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.