III SA/Wa 695/16

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz po rozpoznaniu w dniu 22/09/2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...]w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do sierpnia 2012 r. postanawia 1. Zwolnić Skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej powyżej 10.000,- zł 2. Odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie; 1) M. L., zwrócił się pismem z 28/8/2017 r, i na formularzu PPF z 28/08/2016 r, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wskazał, że: - nie jest w stanie ponieść kosztów niepłaconych podatków; - w związku z działalnością organów podatkowych zredukował rozmiar działalności; - nie ma zdolności kredytowej, nie posiada środków na poczet kosztów sądowych; - posiada mieszkanie o pow 40 m kw i wartości ok 400 tys zł.; - posiada 50 % udziałów w nieruchomości rolnej o pow. 0,3 ha (wartość ok 10 tys zł), nieściągalną wierzytelność (280 tys zł) od spółki w upadłości; - dochód z tytułu pracy 1459,48 zł, zajęty decyzją Naczelnika US - zobowiązania wobec organów podatkowych to ok 6350000,- zł, wobec ZUS- 1500,-, cywilnoprawne – ok 10 tys zł 2) W piśmie z 13/9/2017 r., w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 4/09/2017 r. o wskazanie wysokości osiągniętych dochodów, przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych, złożenie zestawienia faktur VAT, kserokopii podatkowych, zestawienia dochodów i wydatków, kalkulacji kosztów życia, i in. – Skarżący poinformował, m.in., o tym, że: - samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe; - utrzymuje się z dochodów ze stosunku pracy, - nie korzystała z zewnętrznych źródeł finansowania; - posiada dodatkowe zadłużenie (cywilnoprawne) na kwotę ok 227142 zł; US wystosował do kontrahentów pismo z nakazem dokonywania spłaty zobowiązan bezpośrednio na rachunek bankowy US. Strona zadeklarowała przekazanie dokumentacji wyszczególnionej w pkt 1-24 pisma z 13/09/2017 r. Zadeklarowała uczestnictwo w kosztach postępowania w kwocie 2 tys zł. Wskazała też, ze koszt pełnomocnika to kwota 4428 zł. 3) Referendarz sądowy wskazuje, że strona skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W zakresie częściowym prawo pomocy może być przyznane - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). 4) Wymagalne w sprawie koszty sądowe wynoszą ok. niespełna 21 tys zł. Od uiszczenia tej kwoty zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd kasacyjny. 5) Przede wszystkim należy zauważyć, że wbrew poglądowi Skarżącej, prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co precyzyjnie (acu rem tetigisti) wyjaśniły Sądy Administracyjne w wielu orzeczeniach (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 7.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 5.03.2014r., sygn. II FZ 260/14, CBOSA). Zbyteczne zatem – wobec dysponowania przez stronę profesjonalną pomocą prawną – jest rozwijanie tej myśli. Ugruntowany jest pogląd w orzecznictwie – a urzędnik sądowy z racji zajmowanego stanowiska i pełnionej funkcji jest zobowiązany uwzględniać ten pogląd - iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (postanowienie NSA z dnia 05.06.2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, postanowienie NSA z dnia 15.09.2011 r., sygn. akt I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 26.02.2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, CBOSA). Należy też zaznaczyć fakt, że postępowanie kontrolne względem Strony toczyło się od 2013 r, zatem od tego momentu powinna liczyć się ona z obowiązkiem uczestniczenia w kosztach postępowania. Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika nadto obowiązek uwzględniania w prowadzonej działalności gospodarczej ryzyka związanego z tą działalnością, tj. ryzyka prowadzenia sporów sądowych. Strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. W tych okolicznościach nacisk kładzie się na znaczenie i zrozumienie przez spółkę ryzyka prowadzenia działalności (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, CBOSA). Wydaje się, że specyfika działalności prowadzonej przez stronę, która w kalkulacji tej działalności uwzględniała korzyści z mechanizmu VAT wymagała od strony szczególnej zapobiegliwości w uwzględnianiu kosztów ewentualnych sporów sądowych. Podobne poglądy wyraża Trybunał Praw Człowieka, który – w odniesieniu do podmiotu gospodarczego zajmującego się obrotem wierzytelnościami - stwierdził, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (wyrok z 19/1/2010 r nr 1783/04, Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce). Wobec powyższego należało uznać - ocenie referendarza sądowego – że strona skarżąca, nie wykazała w treści formularza PPF i innych oświadczeniach, że nie jest w stanie ponieść wymagalnych kosztów sądowych w sprawie, bez uszczerbku dla swojego utrzymania: zwłaszcza, że w zbliżonym stanie faktycznym i pomimo tożsamych niemal deklaracji składanych pod rygorem odpowiedzialności karnej, zdecydowała znalazła sposób na zgromadzenie środków na poczet wpisu od skargi w wysokości ponad 40 tys. zł. Stąd dopuszczalny logicznie jest pogląd, że nie jest ona całkowicie pozbawiona zdolności pozyskania środków na poczet kosztów postępowania. Fakt zwolnienia (ale w części) referendarz sądowy uzasadnia tym, ze Strona zapłaciła wpis od skargi w pełnej wysokości, natomiast odstęp czasowy (niewielki) od daty dokonania zapłaty, może być okolicznością utrudniającą ponowne zgromadzenie środków w na poczet wpisu w pełnej wysokości (nemo est casu bonus). 7) Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., uznał, jak w sentencji.