IV SA/Wa 1100/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 24 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 sierpnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...] na postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 sierpnia 2017r. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz ustalił, na podstawie złożonego na urzędowym formularzu oświadczenia z dnia 15 maja 2017 r. o majątku i dochodach oraz znajdującej się w aktach sprawy Informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, iż wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 300.000 zł. Dzieli się on na udziały dwóch wspólników o wartości, odpowiednio 147.000,00 zł (490 udziałów pierwszego wspólnika) i 153.000,00 zł (510 udziałów drugiego wspólnika). W rachunku zysków i strat za miniony rok obrotowy, a także w oświadczeniu o majątku i dochodach, skarżąca nie wykazała ani zysku, ani straty; podała, że od 16 października 2012 r. nie prowadzi jakiejkolwiek działalności. Spółka oświadczyła, że nie ma żadnego rachunku bankowego. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy strona wskazała natomiast, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi na poniesienie kosztów postępowania, zaś roszczenie przeciwko Wojewodzie [...] o wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości pod drogę, jest jedynym aktywem Spółki, które może pozwolić na zaspokojenie wierzytelności wnioskodawcy, a w konsekwencji na rozwiązanie i zlikwidowanie Spółki, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Skarżąca oświadczyła, także, że nie ma żadnych środków pieniężnych i – co oczywiste – nie posiada zdolności kredytowej. Jedynym zaś jej majątkiem jest bezskutecznie egzekwowana od ośmiu lat wierzytelność osoby fizycznej w kwocie 96.636,27 zł oraz wierzytelność do masy upadłości spółki z o.o. w upadłości o bezpodstawne wzbogacenie masy w kwocie 800.000 zł, gdzie powództwo zostało oddalone, a Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną. Wedle oświadczenia, w latach 2012-2017 Spółka nie uzyskała żądnego przychodu z działalności gospodarczej, gdyż brak aktywów (poza wymienioną wierzytelnością) uniemożliwia jej prowadzenie jakiejkolwiek działalności gospodarczej. Skarżąca wskazała także, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie jego upadłości. W związku z brakiem możliwości złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, zarząd Spółki chce zlikwidować ją na gruncie przepisów Kodeksu spółek handlowych, przez "ściągnięcie" odszkodowania od Wojewody [...] i spłacenie zobowiązań wnioskodawcy w całości, a następnie rozwiązanie i wykreślenie Spółki z rejestru przedsiębiorców KRS. Skarżąca stwierdziła, że wykazała dołączonymi do wniosku dokumentami, iż nie ma dostatecznych środków na uiszczenie jakiejkolwiek opłaty, w tym w szczególności opłaty sądowej, a dokumenty te obrazują aktualną sytuację majątkową Spółki. Skarżąca oświadczyła, że w okresie od 2012 do 2017 roku prowadzono wobec niego kilkanaście postępowań egzekucyjnych. Wszystkie zostały umorzone wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Na dowód powyższego Spółka dołączyła do wniosku kopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. ([...]) o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na całkowity brak majątku dłużnika. W piśmie z dnia 28 lipca 2017 r. referendarz wezwał skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, a mianowicie do: a) nadesłania kopii umów wymienionych w dziale I, rubryce 4 rejestru przedsiębiorców KRS (umowa Spółki i zmiana umowy Spółki); b) nadesłania odpisu zgłoszenia identyfikacyjnego Spółki oraz ewentualnie zgłoszeń aktualizacyjnych złożonych do właściwego naczelnika urzędu skarbowego zgodnie z art. 5 i art. 9 ustawy z dnia 3 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników; c) nadesłania zaświadczenia banku potwierdzającego, że umowa rachunku bankowego, za pomocą którego Spółka dokonywała płatności i przyjmowała płatności związane z działalnością gospodarczą, została rozwiązana i że Spółka nie miała na dzień 15 maja 2017 r. i nie ma w dniu wystawienia zaświadczenia rachunku bankowego, a także nadesłania wyciągu z rachunku bankowego za trzy miesiące poprzedzające likwidację rachunku; d) nadesłania kopii dokumentu potwierdzającego prawo do korzystania z nieruchomości, w której znajduje się siedziba Spółki; e) nadesłania zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (Spółki) za ostatnie dwa lata podatkowe. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 3 sierpnia 2017 r., wnioskodawczyni złożyła do akt sprawy: 1. kopię umowy spółki z dnia [...] lutego 2005 r. oraz kopie uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wpólników, m.in. uchwały z dnia [...] lipca 2007 r. o zmianie umowy spółki; 2. kopię decyzji z dnia [...] marca 2005 r. w sprawie nadania Spółce numeru identyfikacji podatkowej; 3. kopie zgłoszenia aktualizacyjnego z dnia 30 sierpnia 2007 r. oraz kopię zgłoszenia aktualizacyjnego z dnia 19 listopada 2013 r.; 4. kopię wniosku z dnia 18 listopada 2013 r. o wpis zmian do Krajowego Rejestru Sądowego; 5. kopię wypowiedzenia umowy rachunku bankowego w [...] z dnia [...] lutego 2016 r.; 6. kopie zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za lata 2015 i 2016. W piśmie z dnia 3 sierpnia 2017 r. Spółka wyjaśniła, że jedyny rachunek bankowy, który posiadała, to jest rachunek w [...], został zamknięty w lutym 2006 r., z powodu narastających kosztów jego prowadzenia, które nie zostały pokryte przez Spółkę. Skarżąca wskazała także, że wedle informacji udzielonej przez pracownika [...] nie ma możliwości uzyskania wyciągu z rachunku bankowego, którego zamknięcie nastąpiło ponad 5 lat temu. Odnosząc się zaś do wezwania z dnia 28 lipca 2017 r. w zakresie obejmującym udokumentowanie prawa do korzystania z nieruchomości, w której znajduje się siedziba Spółki, skarżąca wyjaśniła, że lokal, z którego korzysta jest nieodpłatnie, grzecznościowo użyczony przez prezesa zarządu. W rzeczywistości natomiast są tam przechowywane jedynie segregatory z dokumentacją wnioskodawczyni, ponieważ od czasu objęcia funkcji przez prezesa zarządu, Spółka nie prowadzi żadnej działalności. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek [...] sp. z o. o. z siedzibą w [...] o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, iż w świetle art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Z informacji ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że skarżąca ma dwóch wspólników, z których jeden posiada 490 udziałów o łącznej wartości 147.000,00 zł, a drugi 510 udziałów o łącznej wartości 153.000,00 zł. Umowa Spółki z dnia [...] lutego 2005 r. przewiduje (w § 11) możliwość zobowiązania wspólników do dokonania w każdym roku obrachunkowym dopłat w wysokości nie przekraczającej 1/20 części wartości nominalnej posiadanych udziałów, których wysokość i terminy wnoszenia określa zarząd. W tej sytuacji skorzystanie z możliwości przewidzianej w art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych w celu uzyskania środków niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych w ustalonej wyżej wysokości, nie powinno wiązać się z nadmiernymi trudnościami. W tym stanie rzeczy, odmówił Skarżącej uwzględnienia wniosku, gdyż w jego ocenie Spółka nie wykazała, że nie ma, czy też nie może zdobyć dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Pismem z dnia 22 września 2017 r., Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, podnosząc, że nie zgadza się z dokonaną w postanowieniu oceną jej sytuacji. Skarżąca odniosła się w sprzeciwie do wybranych twierdzeń referendarza sądowego, przedstawiając własną argumentację, m.in w odniesieniu do kwestii uchwalenia dopłat o które wnioskował Zarząd spółki, a które przez wiele lat były przez wspólników odrzucane. Powołując się dalej na art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i podstawowych wolności skarżąca stwierdziła, iż referendarz za wszelka cenę chce pozbawić wnioskodawcę prawa do bezstronnego sądu, co w konsekwencji uniemożliwi mu dochodzenie jedynego składnika majątkowego tj. odszkodowania od Skarbu Państwa za wywłaszczenie wnioskodawcy pod drogę publiczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.: Rozstrzygnięcie wydane przez referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12, publ. j.w.). Zaznaczyć również trzeba, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). Podkreślić przy tym należy, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. akt. I FSK 790/2010, z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienia NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 91/2011, z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu (referendarza), z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt II FZ 1083/15). Dokonując analizy wniosku Skarżącej, zgromadzonych dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie, Sąd uznał, że referendarz sądowy zasadnie uznał, iż Skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ani nie wykazała, że nie jest w stanie ich zdobyć i w konsekwencji zasadnie odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż zbadane przez niego dane oraz okoliczności, na które powołuje się Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. brak przychodów i środków pieniężnych, brak majątku, nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podziela również pogląd zgodnie, z którym osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Trafnie też referendarz sądowy zauważył, że w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (zob. postanowienie NSA 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14).Umowa spółki § 11 daje wspólnikom taka możliwość, a bierność ich w kwestii podjęcia działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem, stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania Spółki w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie NSA: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 971/15; z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15). Ze względu na powyższe możliwości, udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie Strony. W niniejszej sprawie, Spółka nie przedstawiła okoliczności uniemożliwiających wsparcie jej w zakresie zainicjowanego postępowania sądowego przez wspólników w formie dopłat gotówkowych, a jak wynika z odpisu KRS Spółkę tworzą dwaj wspólnicy – J. S. i M. W. Spółka nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców Spółki, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów, tj. odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez udziałowców, wyciągów z ich rachunków bankowych, oświadczeń udziałowców o stanie majątkowym, posiadanych udziałach w innych spółkach, uzyskiwanych dochodach. Zdaniem sądu brak dofinansowania w jakiejkolwiek formie spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy W rezultacie Spółka nie wykazała, że podjęła wszelkie niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Końcowo odnosząc się do podniesionego zarzutu zamknięcia drogi do Sądu, zagwarantowanego przez Konstytucję, wyjaśnić należy, że niewątpliwie prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Rzecz jednak w tym, że ustawodawca wyklucza przyznanie prawa pomocy stronie, które nie wykazała rzeczywistej swojej sytuacji majątkowej czy też, że nie może zdobyć dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych – co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca pomija, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest, z jednej strony, brak bieżących środków finansowych, na którym dotąd skoncentrowała swoją argumentację oraz, z drugiej strony, wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, w sposób obiektywny nie była i nie jest w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów postępowania sądowego, co z kolei pozostawia poza zakresem swojej uwagi. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że referendarz sądowy prawidłowo odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy