IV SA/Wa 12/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Korzeniowski po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym skargi kasacyjnej M. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2017 r. oddalającego skargę w sprawie ze skargi M. I. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania postanawia: 1. odrzucić skargę kasacyjną; 2. zwrócić ze Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie) na rzecz skarżącej M. I. kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 12/17 oddalił skargę M. I. wniesioną na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości na rzecz Gminy [...] pod drogi publiczne, nieruchomości położonej w obrębie [...], gmina [...], oznaczonej jako działki: nr [...], o pow. 0,0099 ha, nr [...] o pow. 0,0308 ha, nr [...] o pow. 0,0310 ha, nr [...] o pow. 0,0294 ha i nr [...] o pow. 0,0359 ha oraz ustalenia odszkodowania w wysokości 19.754,-zł za wymienioną nieruchomość na rzecz właścicielki nieruchomości M. I. Od przedmiotowego wyroku profesjonalny pełnomocnik skarżącej M. I. wniósł w ustawowym terminie skargę kasacyjną. Zarządzeniem z dnia 1 czerwca 2017 r. Przewodnicząca Wydziału wezwała pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej, jej braków formalnych poprzez nadesłanie dwóch odpisów skargi kasacyjnej poświadczonych za zgodność z oryginałem. Wezwanie powyższe, wraz ze stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 17 lipca 2017 r. W dniu 24 lipca 2017 r. profesjonalny pełnomocnik skarżącej nadesłał dwie niepoświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Wymagania, jakim powinna czynić zadość skarga kasacyjna, zostały wskazane w art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.). W myśl § 2 tego przepisu, poza wymaganiami, o których mowa w § 1, skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Wymagania pisma procesowego zostały określone w art. 46 tej ustawy. Ponadto, w myśl art. 47 § 1 powołanej ustawy do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Brak któregoś ze wspomnianych wyżej elementów jest równoznaczny z brakiem formalnym pisma. Jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 49 § 1 powołanej ustawy). W przypadku skargi kasacyjnej nieuzupełnienie w powyższym terminie braków formalnych skutkuje jej odrzuceniem, o czym stanowi art. 178 omawianej ustawy. W rozpatrywanej sprawie, poza skarżącą występują również organ, którego decyzja została poddana kontroli sądowej oraz uczestnik postępowania, którym należy umożliwić udział w całym postępowaniu, m.in. poprzez doręczanie odpisów wszystkich pism procesowych. W sytuacji zatem, gdy wnosząc skargę kasacyjną, profesjonalny pełnomocnik skarżącej załączył do niej kserokopię skargi kasacyjnej wykonaną w technice kolorowej, zaistniała konieczność wezwania pełnomocnika o dwa brakujące odpisy tego środka odwoławczego. Skierowana do pełnomocnika skarżącej przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia opisanego na wstępie braku formalnego skargi kasacyjnej została prawidłowo doręczona dnia 17 lipca 2017 r. (k. 12 akt sądowych), odebrała je osoba upoważniona do odbioru korespondencji. W myśl art. 72 § 2 powołanej ustawy, jeżeli doręczenia dokonuje się w miejscu pracy (a takim miejscem jest siedziba kancelarii profesjonalnego pełnomocnika skarżącej) można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism. Termin do wykonania wezwania do uzupełnienia omawianego braku formalnego rozpoczął zatem swój bieg od dnia 18 lipca 2017 r. i upłynął z dniem 24 lipca 2017 r. (dzień roboczy – poniedziałek). W terminie tym pełnomocnik skarżącej nadesłał dwie niepoświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie skargi kasacyjnej. Tymczasem, jak stanowi przepis art. 47 § 2 powołanej ustawy, odpisami w rozumieniu § 1 tego artykułu mogą być uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej. W związku z tym z art. 47 § 2 powołanej ustawy wywieść należy generalny obowiązek uwierzytelniania pism dla możliwości uznania ich za odpisy. Przepis ten wyraźnie wskazuje, że w odniesieniu do fotokopii (kserokopii) za odpis może być uznana wyłącznie taka fotokopia (kserokopia), która jest uwierzytelniona. A contrario uznać należy, że fotokopia/kserokopia nieuwierzytelniona nie jest odpisem w ogóle (ustawodawca zdecydował się w tym zakresie na zawężenie pojęcia "odpisu". Przeciwny wniosek pozbawiałby art. 47 § 2 powołanej ustawy ratio legis. Gdyby odpisami mogły być fotokopie (kserokopie) nieuwierzytelnione, to wskazanie na taki wymóg w art. 47 § 2 omawianej ustawy pozbawione byłoby znaczenia prawnego, zaś interpretacja przepisu prowadząca do takich konkluzji byłaby niezgodna z zasadą racjonalności ustawodawcy. W konsekwencji nieuwierzytelniona kserokopia pisma procesowego nie jest w ogóle odpisem (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I GZ 605/16; z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt I FZ 327/15; z dnia 13 maja 2016 r., sygn. akt II GZ 442/16; z dnia 22 stycznia 2016 r., sygn. akt II GZ 1010/15 i z dnia 8 marca 2017 r., sygn. akt II GZ 153/17 – wszystkie dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Innymi słowy, odpisem pisma procesowego jest każdy dalszy jego egzemplarz zgodny treściowo z oryginałem, którego pełna treść została odwzorowana w dowolnej technice, przy czym zawsze niezbędne jest poświadczenie jego zgodności z oryginałem (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, s. 119; postanowienia NSA: z dnia 30 czerwca 2009 r., II OSK 927/09; z dnia 18 stycznia 2011 r., II OZ 1348/10; z dnia 28 lutego 2011 r., II FZ 677/10 – dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych). Przepis art. 47 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obarcza obowiązkiem załączenia uwierzytelnionego odpisu podmiot wnoszący to pismo. Pisma niepodpisane ani niepoświadczone za zgodność z oryginałem wymogu tego nie spełniają, tym samym nie podlegają doręczeniu innym stronom lub uczestnikom postępowania. Przez tę czynność osoba poświadczająca przyjmuje odpowiedzialność za zgodność pisma z oryginałem. Uwierzytelnienia takiego dokonuje strona, która jest autorem danego pisma procesowego lub jej pełnomocnik (zob. postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 2351/11, dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych). Z powyższego wynika, że skuteczność pism procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym uzależniona jest od ich własnoręcznego podpisania lub poświadczenia za zgodność z oryginałem, zatem nie sposób uznać, by w niniejszej sprawie brak formalny skargi kasacyjnej został uzupełniony. Na równi bowiem z wymogami pisma, o których mowa w art. 46 powyższej ustawy należy traktować wymogi z art. 47 tej ustawy (R. Hauser i M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2015, s. 271-272). Tym samym nie można uznać, aby złożenie kserokopii pisma procesowego bez jego uwierzytelnienia czyniło zadość skierowanemu wezwaniu sądowemu. Oczywiście kserokopie są wiernym odwzorowaniem pisma złożonego w oryginale, ale nie pozwala to, by sąd uznał wezwanie do uzupełnienia braków formalnych pisma (w tym przypadku skargi kasacyjnej) za prawidłowo wykonane (por. postanowienie NSA z dnia 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OZ 421/17, dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym można się wprawdzie spotkać z poglądem, że w sytuacji gdy strona na wezwanie sądu do uzupełnienia braku formalnego pisma nadesłała kserokopie, których jedynie nie poświadczyła za zgodność z oryginałem, traktowanie tego jako nieuzupełnienie braku formalnego pisma byłoby równoznaczne z nadmiernym rygoryzmem (np. postanowienie NSA z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II OZ 430/17), należy jednak mieć na uwadze, że pogląd ten znajduje rację bytu przede wszystkim wówczas, gdy strona działa w postępowaniu osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika. Tak właśnie było m.in. w sprawie o przytoczonej tu sygnaturze. Natomiast gdy stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, na etapie wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku) nie ma żadnych racjonalnych powodów, aby od takiego pełnomocnika nie wymagać dokonywania czynności procesowych z zachowaniem wszystkich wymogów przewidzianych w procedurze sądowoadministracyjnej. Ponadto formalizm procesowy stanowi gwarancję ochrony interesów procesowych osób działających w postępowaniu oraz zapewnia przewidywalność postępowania i stabilizację sytuacji prawnej jego uczestników (S. Cieślak, Formalizm postępowania cywilnego, Warszawa 2008, s. 119). Problem braku formalnego w postaci nieprzedłożenia odpisów wnoszonych do sądów administracyjnych pism procesowych był przedmiotem uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, w której – koncentrując się na braku przedłożenia odpisów skargi – stwierdzono, że "niedołączenie przez skarżącego wymaganej liczby odpisów skargi i odpisów załączników, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez sąd". Wskazana uchwała w swojej sentencji zawiera wykładnię art. 49 § 1 i art. 47 § 1 powołanej ustawy, znajdującą zastosowanie także w rozpoznawanej sprawie, w myśl której nieprzedłożenie wymaganych odpisów wniesionego pisma jest brakiem istotnym, tzn. takim, który uniemożliwia nadanie danemu pismu dalszego biegu. W tej sytuacji uznać należało, że opisany wyżej brak formalny skargi kasacyjnej nie został skutecznie usunięty, co uniemożliwiło nadanie jej dalszego biegu i co w myśl art. 178 powołanej ustawy obligowało Sąd do jej odrzucenia. Wobec powyższych okoliczności, na podstawie art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji, rozstrzygając o zwrocie wpisu od skargi na mocy art. 232 § 1 pkt 1 powołanej ustawy.