IV SA/Wa 1506/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W. B. w piśmie z dnia 20 kwietnia 2016 r. wniósł skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania. W dniu 29 września 2016 r. skarżący uiścił wpis od skargi w wysokości 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1506/16 oddalił skargę. Skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia powołanego orzeczenia. Na wezwanie Przewodniczącego z dnia 12 grudnia 2016 r. uiścił opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. W złożonym na urzędowym formularzu w wniosku z dnia 1 marca 2017 r. W. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazał, że osiąga dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości około 1.500 zł miesięcznie. Z drugiej strony wykazał wydatki w wysokości 1.650 zł miesięcznie, w tym: alimenty na dwie córki (1000 zł), koszty utrzymania (300 zł), media (300 zł) i leki (50 zł). Ponadto oświadczył, że jest zadłużony u rodziny na kwotę 45.000 zł. Jako jedyny majątek wskazał nieruchomość rolną o powierzchni 0,8 ha i dom o powierzchni 130 m2. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 1 marca 2017 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 4 kwietnia 2017 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych potwierdzających jego stan majątkowy i dochody, to jest: 1. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, dokumentujących operacje na tych rachunkach w okresie ostatnich 3 miesięcy; 2. dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków, związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych; 3. zaświadczenia z urzędu gminy potwierdzającego podaną powierzchnię gospodarstwa rolnego oraz wskazującego, jaka jest dochodowość tego gospodarstwa; 4. zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy, a jeżeli tak, to jakie i w jakiej wysokości (w latach 2015 – 2016) skarżący otrzymał płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 5. dokumentów potwierdzających zadłużenie skarżącego, ze wskazaniem celu na jaki uzyskane w ten sposób środki finansowe zostały wydatkowane; 6. orzeczenia sądu o ustaleniu alimentów na rzec córek skarżącego oraz dokumentu potwierdzającego wywiązywanie się skarżącego z obowiązku alimentacyjnego (np. wyciągu z rachunku bankowego). W o odpowiedzi, przy piśmie z dnia 4 maja 2017 r., skarżący nadesłał: 1. wyciąg z rachunku bankowego w [...], obejmujący okres od 1 marca 2017 r. do 31 marca 2017 r.; 2. kpię pierwszej strony decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] marca 2016 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; 3. zaświadczenie Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2017 r. potwierdzające, że W. B. posiada na terenie tej gminy gospodarstwo rolne (grunty stanowiące własność i dzierżawione mają powierzchnię 1,1486 ha, a grunty stanowiące współwłasność mają powierzchnię 0,1422 ha); 4. kopie potwierdzeń wpłat rachunków za gaz, energię elektryczną i telefon; 5. oświadczenie K. B. z dnia [...] maja 2017 r., że udzieliła swojemu synowi (W. B.) pożyczki w wysokości 50.000 zł, przeznaczonej na spłatę zadłużenia u komornika, wynikającego z niezapłaconych kosztów sądowych w sprawie przeciwko Gminie [...]. W piśmie z dnia 4 maja 2017 r. W. B. wskazał, że z rachunku bankowego korzysta raz w roku. Wyjaśnił, że przedstawione rachunki za media są wystawione na rodziców, ponieważ dom, w który mieszka otrzymał od nich w darowiźnie, a rachunki "nie zostały przepisane". Oświadczył, że rachunek za telefon wystawiony jest na firmę, którą "zamknął" w 2006 r. Stwierdził, że kopia decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] dotyczy dopłat za rok 2015 r., a wysokość dopłat w 2016 r. nie uległa zmianie. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. W wezwaniu z dnia 4 kwietnia 2017 r. skarżącego jednoznacznie zobowiązano do nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, dokumentujących operacje na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy. W. B. złożył natomiast do akt sprawy wyciąg z rachunku bankowego, obejmujący okres tylko jednego miesiąca (marca bieżącego roku). Z obowiązku przedstawienia wyciągu (lub wyciągów) z rachunku bankowego, dokumentującego transakcje dokonane za jego pomocą w okresie trzymiesięcznym, bynajmniej nie zwalnia skarżącego, zawarte w piśmie z dnia 4 maja 2017 r. oświadczenie, że korzysta z rachunku raz w roku. Rozstrzygając o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, sąd (referendarz sądowy) dokonuje bowiem oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Weryfikuje przy tym, czy przedstawione przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenia są wiarygodne. W związku z tym to sąd (referendarz sądowy), a nie wnioskodawca, decyduje o tym, jakie dokumenty są niezbędne dla ustalenia sytuacji materialnej strony. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskodawcy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przyznaniu prawa pomocy, nie może poprzestać na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Przedstawienie przez W. B. wyciągu z rachunku bankowego, obejmującego krótszy (o dwa miesiące) okres, niż wskazano w wezwaniu, oznacza, że skarżący nie wywiązał się należycie z obowiązku współpracy w wykazaniu sytuacji materialnej. Wobec tego, że ze znajdującego się na karcie nr 54 akt sprawy potwierdzenia wpłaty opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem wynika, że przelew tej opłaty został dokonany z innego rachunku bankowego niż rachunek W. B. w [...], nie jest też jasne, czy rachunek, z którego wyciąg skarżący złożył do akt sprawy, jest jedynym, który posiada. Wnioskodawca oświadczył tylko, że przedstawia wyciąg z rachunku, z którego korzysta raz w roku, co wobec uiszczenia opłaty kancelaryjnej za pomocą innego rachunku bankowego, nie pozawala jednoznacznie stwierdzić, czy skarżący ma więcej niż jeden rachunek bankowy. W. B. nie złożył także do akt sprawy zaświadczenia z właściwego biura powiatowego ARiMR w sprawie płatności bezpośrednich i innych form pomocy. Nadesłana przez niego kopia pierwszej strony decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] marca 2016 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie dokumentuje danych w tym zakresie w sposób wystarczający. Skarżący przedstawił bowiem kopię tylko część decyzji. Decyzja ta dotyczy roku 2015, zatem nie odzwierciedla aktualnej sytuacji majątkowej. Ponadto wynikająca z niej kwota (w sumie 4070,07 zł) jest o ponad 760 zł niższa niż kwota ujawniona w wykazie beneficjentów wspólnej polityki rolnej, prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl). Z informacji tam zawartych wynika, że osobie o tym samym imieniu i nazwisku, co skarżący (gmina [...]) przyznano w roku budżetowym 2015 płatności w łącznej wysokości 4.836,72 zł. Z powyższych względów, zawarte w piśmie z dnia 4 maja 2017 r. twierdzenie, że wysokość dopłat nie zmieniła się od 2015 r., nie może być uznane za wystarczające do ustalenia, jakie płatności i w jakiej wysokości skarżący otrzymuje. Wobec nieprawidłowego wykonania wezwania do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, dokumentujących operacje na tych rachunkach w okresie ostatnich 3 miesięcy oraz nieprzedstawienia wymaganego zaświadczenia z właściwego biura powiatowego ARiMR, wątpliwości w dalszym ciągu budzą także podane przez skarżącego informacje o wysokości obciążeń budżetu domowego oraz o źródłach ich finansowania. Tylko wykazane przez W. B. w oświadczeniu z dnia 1 marca 2017 r. alimenty, koszty utrzymania, opłaty za media i wydatki na leki przekraczają wysokość zadeklarowanego przez niego dochodu z gospodarstwa rolnego. Należy zaś zwrócić uwagę, że w kwocie dochodu (1.500 zł miesięcznie) skarżący – jak wyjaśnił w piśmie z dnia 4 maja 2017 r. – uwzględnił płatności otrzymywane z ARiMR. Z drugiej strony, wśród zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawca wymienił zadłużenie u rodziny w wysokości 45.000 zł. Jego matka (K. B.) w oświadczeniu z dnia 4 maja 2017 r. potwierdziła natomiast, że udzieliła synowi pożyczki w wysokości 50.000 zł, przeznaczonej jednak na spłatę zadłużenia wynikającego z nieopłaconych kosztów sądowych, a nie na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania. Nadal nie wiadomo więc, w jaki sposób skarżący pokrywa wykazywane wydatki, skoro zadeklarowany przez niego dochód jest niższy niż wykazana kwota alimentów, kosztów utrzymania, mediów i leków. Należy też podkreślić, że obciążeniom związanym ze spłatą zadłużenia wobec członków rodziny nie można przyznać pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania. Koszty sądowe należy bowiem traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Dlatego wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów lub pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia całości dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Należy podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło tylko częściowo wykonane przez skarżącego wezwanie z dnia 4 kwietnia 2017 r. Odstępując od należytego wykonania rzeczonego wezwania, W. B. uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.