IV SA/Wa 1601/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia \ sierpnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 1601/14 odrzucającego skargę w sprawie ze skargi S. P. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: odrzucić wniosek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2014 r. odrzucił skargę S. P. – wniesioną na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] utrzymujące w mocy własne postanowienie z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną wymienionego organu z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] orzekającą o odmowie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony – jako wniesioną z uchybieniem ustawowego terminu. Odpis powyższego postanowienia Sądu z dnia 28 sierpnia 2014 r. wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługującej skardze kasacyjnej doręczony został skarżącemu w dniu 4 września 2014 r. W dniu 17 września 2014 r. skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 9 października 2014 r. przyznane zostało wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie całkowitym. Z pisma Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] listopada 2014 r. wynika, że w dniu 18 listopada 2014 r. Rada wyznaczyła pełnomocnika z urzędu dla S. P. w osobie adwokata J. B. Wyznaczony w sprawie pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy w czytelni akt tutejszego Sądu w dniu 8 stycznia 2015 r., jednakże jak wynika z akt sprawy nie podjął on żadnych czynności w sprawie. W dniu 13 lutego 2015 r. wpłynęło do tutejszego Sądu pismo, którym Okręgowa Rada Adwokacka poinformowała Sąd o zmianie pełnomocnika z urzędu dla S. P., wyznaczając w miejsce adwokata J. B. – adwokata S. K. Z akt niniejszej sprawy wynika, że upoważniony przez adwokata S. K. aplikant adwokacki zapoznawał się z aktami sprawy w czytelni akt tutejszego Sądu w dniu 26 lutego 2015 r. W piśmie z dnia 4 marca 2015 r. (data nadania w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego) adwokat S. K., złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą kasacyjną od postanowienia Sądu z dnia 28 sierpnia 2014 r. odrzucającego skargę, doręczonego skarżącemu S. P. wraz z uzasadnieniem w dniu 4 września 2014 r. W uzasadnieniu powyższego wniosku pełnomocnik wskazał, że o fakcie wyznaczenia go pełnomocnikiem z urzędu dla wnioskodawcy dowiedział się w dniu 13 lutego 2015 r. z pisma Okręgowej Rady Adwokackiej. Z aktami postępowania zapoznała się w najbliższym możliwym terminie, tj. w dniu 26 lutego 2015 r. i dopiero po zapoznaniu się z aktami mogła przygotować środek odwoławczy. W związku z tym, w ocenie pełnomocnika, termin do wniesienia skargi kasacyjnej należy liczyć od dnia 26 lutego 2015 r., w którym ustała przyczyna uchybienia terminu i pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej. Zdaniem pełnomocnika termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu upływał w dniu 5 marca 2015 r. i został przez niego zachowany. Dzień 5 marca 2015 r. mieści się również w trzydziestodniowym terminie liczonym od dnia poinformowania go o wyznaczeniu pełnomocnikiem w sprawie. Zatem, w ocenie pełnomocnika, wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem siedmiodniowego terminu liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Zanim jednak sąd administracyjny przystąpi do badania okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej, zobowiązany jest uwzględnić treść przepisu art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). Merytoryczne rozpoznanie wniosku zatem poprzedzone być musi zbadaniem dopuszczalności tego wniosku. Powinien on bowiem spełniać określone wymogi formalne, w przeciwnym razie – stosownie do art. 88 tej ustawy – spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek podlegać będzie odrzuceniu. Wymogi warunkujące dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu ujęto w art. 86 i art. 87 powołanej ustawy. Pomimo, że art. 87 § 1 wymienionej ustawy zastrzega, że żądanie przywrócenia terminu należy zgłosić w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, to uwzględnienia wymaga fakt, że zgodnie z art. 87 § 4 omawianej ustawy równocześnie z wnioskiem strona jest zobowiązana dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. W konsekwencji uznaje się, że w wypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu w trybie art. 244 powołanej ustawy dniem, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt I FZ 198/06; z dnia 15 marca 2007 r., sygn. akt II FZ 47/07; z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FZ 570/11 – wszystkie dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Koncepcja ta gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Takie rozumienie wskazanych powyżej przepisów jest także akceptowane na gruncie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12 (Dz. U. z 2013 r., poz. 1004 oraz LEX nr 1354495). W jego uzasadnieniu wskazano m. in., że czas, jaki pozostaje pełnomocnikowi na złożenie skargi kasacyjnej, zostaje w takim przypadku uzależniony od długości trwania procedury wyznaczenia pełnomocnika z urzędu i wyłącznie ta okoliczność różnicuje sytuację pełnomocników z wyboru i ustanawianych z urzędu. Podkreślono, że na skutek powyższej interpretacji przepisów dotyczących przywrócenia terminu zarówno osoba reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, która uchybiła terminowi, jak i osoba reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, która bez swojej winy nie dochowała terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, dysponują siedmioma dniami od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, na wystąpienie z wnioskiem o jego przywrócenie (art. 87 § 1 powołanej ustawy) i jednoczesne złożenie skargi kasacyjnej (art. 87 § 4 powołanej ustawy). W przeciwnym razie początkowy bieg terminu wyznaczany byłby wyłącznie przez działania podjęte przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika. Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 9 października 2014 r. ustanowiony został dla wnioskodawcy pełnomocnik, którego w osobie adwokata J. B. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] wyznaczyła w dniu 18 listopada 2014 r., po czym zwolniła, wyznaczając pismem z dnia 12 lutego 2015 r. w jego miejsce innego adwokata – adwokata S. K. Zatem adwokat S. K. jest drugim adwokatem wyznaczonym w tym trybie. Przy ocenie, czy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożony został przez pełnomocnika w terminie (art. 87 § 1 in fine ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a jeżeli tak, to czy wniosek ten jest zasadny (art. 86 § 1 zdanie pierwsze tej ustawy), powinno być rozważone działanie nie tylko adwokata S. K., ale wszystkich kolejnych pełnomocników wnioskodawcy, tj. także adwokata J. B. Do prawidłowego (terminowego) podejmowania czynności procesowych w imieniu wnioskodawcy S. P. byli oni bowiem obowiązani w czasie od ich wyznaczenia aż do zwolnienia przez Okręgową Radę Adwokacką, a ich uchybienia powinny być traktowane tak, jak uchybienia samego wnioskodawcy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia [...] czerwca 2000 r., sygn. akt [...], LEX nr [...]). Ze względów porównawczych warto również zwrócić uwagę, że bardzo zbliżone regulacje dotyczące omawianego zagadnienia uchybienia i przywrócenia terminu zawiera Kodeks postępowania cywilnego. Treść art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odpowiada treści art. 169 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Powoduje to, że przy rozstrzyganiu wniosku o przywrócenie terminu należy mieć na uwadze także orzecznictwo oraz wypowiedzi przedstawicieli doktryny z zakresu postępowania cywilnego. W świetle postanowień zawartych w art. 87 § 1 powołanej ustawy termin siedmiodniowy do złożenia wniosku o przywrócenie terminu biegnie od daty ustania przyczyny uchybienia terminu. W razie zastępowania strony przez pełnomocnika procesowego, siedmiodniowy termin liczy się od daty, kiedy pełnomocnik ten dowiedział się o uchybieniu terminu i już mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej, a nie od dnia kiedy sama strona mogła już dokonać tej czynności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1971 r., sygn. akt I CZ 138/71, LEX nr 4742). W świetle akt niniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu nie został dochowany. Z pisma Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia 20 listopada 2014 r. wynika, że w dniu 18 listopada 2014 r. Rada wyznaczyła pełnomocnika z urzędu dla S. P. w osobie adwokata J. B., czyli po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, który upływał z dniem 6 października 2014 r. Zatem przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia ustała w dniu, w którym adwokat J. B. dowiedział się o wyznaczeniu go przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] pełnomocnikiem z urzędu dla S. P. Siedmiodniowy termin do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 87 § 1 powołanej ustawy upłynął zatem bezskutecznie w 2014 roku. Jednakże adwokat J. B. nie podjął żadnych czynności procesowych w sprawie – nie złożył wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i nie wniósł skargi kasacyjnej, zaś z aktami sprawy zapoznał się w czytelni akt tutejszego Sądu dopiero w dniu 8 stycznia 2015 r. (dowód: informacja dopięta zszywką do ostatniej, wewnętrznej strony obwoluty akt). Należy przy tym wyjaśnić, że odrzucając na podstawie art. 88 omawianej ustawy wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności, sąd nie musi określić dokładnej daty dziennej ustania przyczyny jego uchybienia. Ważne, aby ustalił, że przyczyna uchybienia terminu ustała wcześniej, niż na siedem dni przed złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. Istnieją wszakże przypadki, że strona przez swoje zachowanie w określonym przedziale czasowym eksponowała zdolność podjęcia czynności zmierzających do złożenia wniosku, brak jest zaś możliwości wyznaczenia konkretnej daty, kiedy taki stan się rozpoczął [zob. R. Hauser (red.), M. Wierzbowski (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, s. 459 oraz powołane tam postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt I OZ 769/10 dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl]. W niniejszej sprawie pełnomocnik zaniechał zawodowej staranności, wymaganej od niego ze względu na profesjonalny charakter jego działalności. Jak widać, korzystanie w procesie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika wiąże się dla strony nie tylko z określonymi korzyściami, ale i z pewnym ryzykiem. To ostatnie wydaje się być jednak akceptowalne, gdyż zdaje się być nieproporcjonalnie mniejsze niż korzyści. Zasadne, w świetle ustawowej regulacji, jak i zgodne z doświadczeniem życiowym, jest założenie, że strona, korzystająca z usług profesjonalnego pełnomocnika, godzi się ponosić procesowe konsekwencje ewentualnych zaniedbań pełnomocnika. W tym miejscu podnieść należy, że wyznaczony dla strony pełnomocnik jest uprawniony do odmowy podjęcia czynności procesowej, jeżeli uzna, że jest ona z oczywistych względów bezzasadna, zaś sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika z mocodawcą nie podlega kontroli sądu administracyjnego. W świetle powyższego stwierdzić należy, że złożony przez adwokata S. K. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest spóźniony, co powoduje z mocy ustawy jego odrzucenie. Pełnomocnik powinien mieć świadomość wagi terminowego dokonywania określonych czynności procesowych, zaś przy dochowaniu należytej staranności powinien, jako profesjonalista, dopilnować, aby czynność procesowa została dokonana terminowo. Adwokat S. K. we wniosku nie wskazała żadnych okoliczności usprawiedliwiających niepodjęcie czynności procesowych przez poprzedniego pełnomocnika adwokata J. B. Fakt, że zmianie uległa osoba pełnomocnika wnioskodawcy, nie miał tu znaczenia, bowiem każdy pełnomocnik działa w imieniu swojego mocodawcy, a skutki jego działania obciążają mocodawcę. Zmiana pełnomocnika z jakiejkolwiek przyczyny nie powoduje jednak, że skutki jego działań ustaną. Skoro więc poprzedni pełnomocnik nie wniósł skargi kasacyjnej, wyznaczony następny pełnomocnik winien był uprawdopodobnić brak winy tego pełnomocnika w uchybieniu terminu. Ustanowienie w toku postępowania pełnomocnika powoduje bowiem, że dokonane w imieniu i na rzecz umocowanego czynności są skuteczne względem samej strony. Determinują jej zachowanie oraz zachowanie ustanowionych dla niej pełnomocników na dalszym etapie postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 460/14 i z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I OZ 658/08 - dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym tonie Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się również w postanowieniu z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt I OZ 780/14 (również dostępnym na wskazanej powyżej stronie internetowej), w którym stwierdził, że wyznaczenie przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] kolejnego pełnomocnika pozostaje w istocie bez znaczenia dla sprawy. Zmiana pełnomocnika nie wiąże bowiem w żaden sposób Sądu i odnosić może skutek jedynie w stosunkach pomiędzy skarżącym i działającym w jego imieniu adwokatem. Skoro zatem pełnomocnik wyznaczony na skutek postanowienia o udzieleniu stronie prawa pomocy nie dochował terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, to złożenie wniosku w dniu 4 marca 2015 r. przez kolejnego wyznaczonego w sprawie pełnomocnika oznacza, że wniosek jest spóźniony, a jakiekolwiek zmiany w sposobie reprezentacji strony pozostają bez znaczenia dla takiej oceny. W niniejszej sprawie nic nie pozbawiało uprzednio wyznaczonego pełnomocnika możliwości podjęcia obrony praw i interesów wnioskodawcy, skoro obowiązkiem pełnomocnika było podejmowanie na rzecz strony czynności przy uwzględnieniu dotychczasowych zdarzeń procesowych. Wyjaśnić jednocześnie należy, że okoliczności podnoszone we wniosku Sąd powinien rozważyć przy merytorycznej ocenie wniosku o przywrócenie terminu, jednakże w świetle zaprezentowanych wywodów ocena taka w zaistniałym stanie procesowym nie mogła być przeprowadzona. W tej sytuacji niedopuszczalne jest analizowanie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu, skoro wniosek pełnomocnika skarżącego, jako że spóźniony, nie spełnia wymogów pozwalających na tego rodzaju analizę. Z powyższych względów, na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.