IV SA/Wa 1792/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. J. i B. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. J. i B. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 listopada 2017 r. oddalił skargę E. J. i B. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do udostępnienia nieruchomości. Skarżący, w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 12 stycznia 2018 r., zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątki i dochodach podali, że prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe, są osobami w podeszłym wieku i cierpią na liczne schorzenia. Wymienili następujące źródła dochodu rodziny: emeryturę E. J. w wysokości 2.200 zł miesięcznie (razem z dodatkiem opiekuńczym) oraz emeryturę B. J. w wysokości 3.000 zł miesięcznie (razem z dodatkiem opiekuńczym). Jako posiadany majątek wykazali dom jednorodzinny o powierzchni 110 m2 (wymagający kapitalnego remontu) wraz z działką o powierzchni 6,44 ara oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,7 ha (w tym 0,5 ha wykarczowanych drzew), na której uprawiają warzywa na własne potrzeby. Ponadto oświadczyli, że dysponują oszczędnościami w wysokości 20.000 zł, które zbierają na ukończenie domu, remont kapitalny i wymianę dachu. Wskazali także, że są właścicielami jedenastoletniego samochodu [...]. Skarżący wymienili następujące wydatki: 1) dom: a) energia elektryczna (120-150 zł miesięcznie); b) gaz (w tym ogrzewanie domu) (650-750 zł miesięcznie); c) podatek (160 zł kwartalnie); d) woda i ścieki (100-120 zł miesięcznie); e) nieczystości (35 zł kwartalnie); 2) leczenie B. J. (500 zł miesięcznie); 3) samochód: a) paliwo (600-700 zł miesięcznie); b) ubezpieczenie (1.000 zł rocznie); przegląd (750 zł rocznie); naprawy (700 zł rocznie); 4) wydatki E. J.: a) telefon (75 zł miesięcznie); b) ubezpieczenie na życie (55 zł kwartalnie); c) pomoc osoby trzeciej przy cięższych pracach (200 zł); d) leczenie i badania (300 zł miesięcznie); e) dokarmianie ptaków zimą (150 zł miesięcznie); f) utrzymanie działki (nawozy, opryski) (150-200 zł miesięcznie). Ponadto wnioskodawcy podali, że w związku z ciężką chorobą córki, mieszkającej w USA, muszą udzielać jej pomocy. Wymienili wydatki na należące do niej mieszkanie w Polsce: 1) czynsz i media (500-600 zł miesięcznie) i 2) podatek (115 zł rocznie). Oświadczyli, że nie wynajmują tego mieszkania ze względu na obawy przed nieuczciwymi najemcami. Wskazali także, że w bieżącym roku będą musieli ponieść wydatki na leczenie stomatologiczne i protetyczne: 1) B. J. w wysokości 1.000 zł, a 2) E. J. w wysokości 1.500 zł. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Trzeba przy tym zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1170/16, z dnia 17 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 241/16, z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt I OZ 37/16. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie okoliczności podniesione przez skarżących na uzasadnienie przedmiotowego wniosku, należy także podkreślić, że brzmienie art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia wątpliwości, co do tego, iż jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wpływają one na możliwości płatnicze wnioskodawcy. E. J. i Z. J. uzyskują stałe dochody z emerytur i dodatków opiekuńczych. Łączna wysokość otrzymywanych przez nich świadczeń to 5.200 zł miesięcznie. Analiza, przedstawionego przez skarżących, szczegółowego zestawienia obciążeń budżetu domowego wskazuje natomiast, że średnia, miesięczna wysokość wydatków waha się pomiędzy 3.642 zł a 4.042 zł. Nawet zatem przy uwzględnieniu maksymalnych kwot obciążeń, które wymienili skarżący, do ich dyspozycji pozostaje około 1.160 zł miesięcznie. Co więcej, nie wszystkie z wydatków wykazanych w przedmiotowym wniosku można zakwalifikować, jako koszty koniecznego utrzymania. Nie kwestionując w żadnym razie zasadności tego typu działania, dokarmianie ptaków, które kosztuję skarżącą 150 zł miesięcznie, nie może być potraktowane jako działanie mające na celu zaspokojenie koniecznego utrzymania wnioskodawców. Także nie wszystkie wymienione przez Państwa J. wydatki, jak koszty ubezpieczenia nieruchomości i samochodu, podatek od nieruchomości, koszty przeglądów i napraw samochodu, czy utrzymania działki (nawozy, opryski), mają charakter stałych, comiesięcznych obciążeń budżetu domowego. Nie można też uznać za wiarygodne, że wnioskodawcy w każdym miesiącu wydatkują 600-700 zł na paliwo do samochodu. Należy również zwrócić uwagę, że posiadanie nieruchomości rolnej, która - jak wnioskodawcy sami wskazują – jest wykorzystywana na własne potrzeby, pozwala na ograniczenie wydatków ponoszonych na wyżywienie. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że E. J. i Z. J., po poniesieniu wydatków na konieczne utrzymanie, w tym wydatków na leki i leczenie, pomoc osoby trzeciej przy cięższych pracach, jak również koszty utrzymania mieszkania przebywającej za granicą córki, są w stanie wygospodarować dodatkowe środki z przeznaczeniem na inny cel. Możliwość taką potwierdza złożone przez skarżących oświadczenia o posiadanych oszczędnościach w wysokości 20.000 zł. Wskazana kwota wielokrotnie przewyższa opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem sporządzonym na wniosek (100 zł), a także – ewentualnie należny na kolejnym etapie postępowania – wpis od skargi kasacyjnej (również 100 zł). Z pewnością pozwala również na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia środka odwoławczego od wyroku Sądu pierwszej instancji. Jakkolwiek Państwo J. deklarują, że gromadzą środki pieniężne na remont domu i wymianę dachu oraz utrzymują, że w bieżącym roku muszą wydatkować w sumie 2.500 zł na leczenie stomatologiczne i protetyczne, to należy podkreślić, że koszty sądowe trzeba traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty mieszkania, wyżywienia, ubrania, czy leczenia (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. akt II OZ 1364/17, z dnia 12 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 115/16, z dnia 19 stycznia 2016 r. sygn. akt II OZ 20/16, z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt II OZ 7/16. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem E. J. i B. J.: 1) osiągają stały dochód ze świadczeń emerytalnych w wysokości 5.200 zł miesięcznie; 2) nie wszystkie z wykazanych przez niech obciążeń budżetu domowego mają charakter koniecznych wydatków; a i tak 3) po uwzględnieniu wszystkich tych wydatków do dyspozycji skarżących pozostają wolne środki, a co więcej 4) dysponują oni zasobami pieniężnymi w wysokości 20.000 zł, to 5) nie na podstaw, aby stwierdzić, że spełniają oni, opisane w art. 246 § 1 pssa, przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, albo częściowym. Ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wykazano powyżej, ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych E. J. i B. J. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Pomimo znacznych obciążeń budżetu domowego, dochód osiągany z emerytur skarżących oraz posiadane przez nich oszczędności pozwalają – bez uszczerbku koniecznego utrzymania - zarówno uiścić opłaty sądowe, których wysokość – jak wskazano – nie przekroczy jednorazowo 100 zł, jak i ponieść koszty ustanowienia adwokata. W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do uwzględniania przedmiotowego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.