IV SA/Wa 1993/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. T. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K. T. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 1 czerwca 2018 r. oraz dołączonej do niego kopii decyzji ZUS z dnia 1 marca 2018 r. wynika, że skarżący jest rencistą, a wysokość otrzymywanego przez niego świadczenia wynosi 713,64 zł miesięcznie. Poza rentą K. T. uzyskuje środki za wykonywanie prac dorywczych w wysokości około 300 zł miesięcznie, a także otrzymuje kwartalny zasiłek z miejskiego ośrodka pomocy społecznej w wysokości około 240 zł. Łączną kwotę dochodów skarżący określił na około 1.093,64 zł miesięcznie. Majątek nieruchomy K. T. stanowi mieszkanie o powierzchni 50 m2 i wartości około 120.000 zł. Poza tym skarżący ma zgromadzone oszczędności w wysokości około 5.000 zł. Wykazane przez niego wydatki gospodarstwa domowego to: czynsz i media (450 zł), energia elektryczna (średnio 100 zł), leki (około 150 zł). Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby więc uwzględnić, jeżeli wykazane przez K. T. możliwości płatnicze uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie do wykazanych przez skarżącego dochodów i majątku oraz wielkości koniecznych wydatków. Podkreślić trzeba, że przy ocenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy spełnia przesłanki jego przyznania należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów, ale również stan majątkowy (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 listopada 2016 r. sygn. akt I OZ 1170/16, z dnia 17 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 241/16, z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt I OZ 37/16. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wysokość wpisu od skargi wynosi 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość ewentualnie należnych, innych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2018 r., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie się wiązać z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Porównanie ustalonej powyżej wielkości kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie z przedstawionymi przez skarżącego informacjami o źródłach utrzymania, zgromadzonych oszczędnościach i ponoszonych wydatkach, nie pozwala na stwierdzenie, że K. T. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Podana przez skarżącego wysokość środków utrzymania wynosi w sumie około 1.093 zł, natomiast wykazane przez niego konieczne wydatki gospodarstwa domowego, w tym koszty mieszkania, opłat eksploatacyjnych i leków, pochłaniają około 700 zł. Do dyspozycji skarżącego pozostaje zatem około 400 zł miesięcznie na inne – niewymienione we wniosku - niezbędne wydatki, jak wyżywienie, ubranie, czy środki higieniczne. W tej sytuacji nie można założyć, że dochód skarżącego z otrzymywanych świadczeń i prac dorywczych pozwala obecnie na wygospodarowanie dodatkowych środków, które można by przeznaczyć na inne cele niż konieczne utrzymanie. Niemniej jednak, przypominając, że wpis od skargi na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2018 r., wynosi 200 zł, zaś wysokość innych opłat sądowych, jednorazowo nie przekroczy 100 zł, należy przypomnieć, że K. T. zadeklarował oszczędności w kwocie około 5.000 zł, która wielokrotnie przekracza wysokość wszystkich opłat sądowych w sprawie. Koszty sądowe trzeba natomiast traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty mieszkania, wyżywienia, ubrania, czy leczenia (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. akt II OZ 1364/17, z dnia 12 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 115/16, z dnia 19 stycznia 2016 r. sygn. akt II OZ 20/16, z dnia 14 stycznia 2016 r. sygn. akt II OZ 7/16. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie kwestionując zatem w żadnym razie zasadności gromadzenia i posiadania przez skarżącego oszczędności, należy stwierdzić, że wygospodarowanie z nich 200 zł lub 100 zł, nie spowoduje uszczerbku koniecznego utrzymania. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wykazano powyżej, dokonana w przedmiotowej sprawie ocena możliwości płatniczych K. T. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Z pewnością dochód skarżącego nie może być uznany za wysoki, jednak także wysokość opłat sądowych w sprawie wszczętej jego skargą bliska jest minimum (100 zł), jakie dopuszcza ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 233 ppsa). Wykazana przez skarżącego relacja wielkości środków utrzymania do wysokości koniecznych wydatków, nie pozwala przyjąć, że z bieżących wpływów do budżetu domowego nie jest on w stanie pokryć kosztów koniecznego utrzymania. Zgromadzone oszczędności pozwalają natomiast na wygospodarowanie dodatkowych środków z przeznaczeniem na inne cele, wśród których pierwszeństwo należy przyznać kosztom postępowania sądowego. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.