IV SA/Wa 2481/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś- Rosińska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 12 listopada 2013 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 27 września 2013 r. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 25 października 2013 r. w wysokości 100 zł. Stowarzyszenie skierowało do sądu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w części w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zawartego w złożonym urzędowym formularzu PPF wynika, że Stowarzyszenie nie posiada obecnie środków na pokrycie kosztów sądowych związanych z jego udziałem w zainicjowanych sprawach przed sądem administracyjnym. Środki pozyskane ze składek od członków z przeznaczeniem na sprawy sądowe sięgnęły już kwoty 4000 zł. Członkowie z uwagi na ograniczone zasoby finansowe nie są w stanie w dalszym ciągu ponosić narastających kosztów sądowych. Z powodu braków środków na wpisy sądowe w inicjowanych sprawach postępowania te są kończone przed ich merytorycznym rozpoznaniem. Jedyny dochód Stowarzyszenia to zwroty wpisów sądowych z wygranych spraw. Z przedłożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i źródeł dochodu poza wspomnianymi powyżej. Na podstawie materiałów zgromadzonych w aktach sprawy referendarz sądowy w dniu 12 listopada 2013 r. wydał postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy skarżącemu. Zasadniczym powodem tego rozstrzygnięcia okazało się niewskazanie przez wnioskodawcę, że przedsięwziął wszelkie niezbędne starania zmierzające ku zdobyciu środków niezbędnych na uczestniczenie w postępowaniach sądowych na rzecz ochrony środowiska. Podkreślił wówczas, że przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi taki skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku. Ograniczone możliwości pozyskania środków wynikające z zawiązania stowarzyszenia zwykłego (zakaz prowadzenia działalności gospodarczej, przyjmowania darowizn, spadków i zapisów, otrzymywania dotacji oraz korzystania z ofiarności publicznej) nie uzasadniają zwolnienia od kosztów. To założyciele w razie braku środków na realizacje podstawowych zadań Stowarzyszenia powinni z wyprzedzeniem podjąć kroki w celu ich zdobycia np. przez zwiększenie składki członkowskiej lub ilości członków. Brak takich zabiegów z własnej woli pozbawia Stowarzyszenie źródeł prowadzenia działalności. Taka sytuacja nie może uzasadniać zwalniania od kosztów postępowania w konsekwencji obarczając wydatkami budżet państwa. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca nie wykazał też obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest rzeczywiście niemożliwe zwłaszcza, że koszty te na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł. W jego ocenie wyasygnowanie takich środków nie powinno być problemem dla Stowarzyszenia. W dniu 22 listopada 2013 r. Stowarzyszenie [...] złożyło do Sądu pismo z prośbą o ponowną, rzetelną ocenę, przedstawionych we wniosku o udzielenie prawa pomocy, argumentów wskazujących, jego zdaniem, za zwolnieniem od kosztów sądowych w całości. Wskazuje, że w niniejszym wniosku przestawiło działania mające na celu zwiększenie środków finansowych na własną działalność statutową. Ponadto wskazało, że dopływ nowych środków łączy się jedynie ze zwrotem wpisów w wygranych sprawach lub pożyczek akonto "pewnych" zwrotów opłat w innych sprawach. Przewodniczący Wydziału tut. Sądu uznał niniejsze pismo za sprzeciw wniesiony w przepisanym terminie i przedstawił Sądowi do rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wydane w tym trybie postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest więc od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z w/w przepisem prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe oznacza, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, aby podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 Regulaminu Stowarzyszenia), to działalność taka wiąże się z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy nie wynika, aby Stowarzyszenie podjęło działania w celu zgromadzenia dostatecznych środków finansowych ze składek członkowskich na realizację swojej działalności, w zakresie których należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym. Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele statutowe, to winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W ocenie Sądu, jeśli Stowarzyszenie zdecydowało się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, winno przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Zwłaszcza, że działając w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych. Racjonalny i rzetelny podmiot winien być świadomy skutków finansowych swoich działań i powinien tak gospodarować polityką finansową, by uwzględniać w swoim budżecie wszelkie wydatki związane z prowadzoną działalnością. Wiadomym jest skarżącemu, że prowadzenie spraw sądowych wiąże się z różnego rodzaju kosztami (np. wpis sądowy). Prawidłowa gospodarka finansami polega na takim, racjonalnym określeniu własnych możliwości, by przynajmniej częściowo ponosić odpowiedzialność za podejmowane działania. Sąd administracyjny oceniając całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego, nie dał w pełni wiary jego oświadczeniom, jakoby znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej uiszczenie kosztów postępowania sądowego. Sąd pragnie zaznaczyć, że prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest przesłanką do "faworyzowania" Stowarzyszenia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 09 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 i postanowienie NSA z dnia 06 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 588/06 w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod red. B. Dautera, str. 438, Warszawa 2007). Strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinna zatem przewidzieć możliwość ponoszenia związanych z tym kosztów (postanowienie NSA z dnia 09 listopada 2007 r., sygn. akt. II OZ 1090/07, postanowienie NSA z 12 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 80/08). Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Tylko w wyjątkowych sytuacjach wskazane jest przerzucenie obowiązku ciężaru ich ponoszenia z określonej osoby na współobywateli (postanowienie z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04) Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto w ocenie Sądu wnioskodawca nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, uniemożliwił ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, należy uznać, że lakoniczne oświadczenia oraz nie przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy, rodzi wątpliwości, co do rzetelności złożonego przez niego oświadczenia o majątku i dochodach. Przedmiotowe oświadczenie nie może stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. W realiach niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy oraz złożone przez wnioskodawcę oświadczenia w formularzu wniosku PPF, oświadczenie to nie odzwierciedla sytuacji materialnej skarżącego. Strona nie przedstawiła danych co do wysokości uzyskiwanych dochodów (brak dokumentów potwierdzających wysokość składki członkowskiej, ilości członków, stanu konta bankowego lub innych dokumentów księgowych wskazujących na złą sytuację finansowa Stowarzyszenia). Oświadczyło jedynie, że uzyskuje dochody wyłącznie ze składki członkowskiej. Podkreśliło, że na prowadzone w bieżącym roku sprawy sądowe wydatkowano prawie 4000 zł, co stanowi miesięczne obciążenie członka stowarzyszenia z tytułu tych opłat w kwocie 50 zł. Zdaniem Sądu na podstawie złożonych oświadczeń wnioskodawcy, nie sposób jest ustalić wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów, co stanowiło punkt wyjścia dla dalszej oceny sytuacji materialnej strony. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie, że skarżący spełnia przesłanki uprawniające do zwolnienia od kosztów sądowych, nie został przez niego spełniony. Z informacji i dokumentów złożonych przez skarżącego oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że Stowarzyszenie utrzymuje się jedynie ze składek członkowskich w nieznanej Sądowi wysokości. Reasumując powyższe rozważania, w przypadku braku pełnej informacji o sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie można mówić o tym, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Ponadto nie wykazał on, że podjął rzeczywiste działania by zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe na swoją statutową działalność. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia jego wniosku. Wobec powyższego na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.