IV SA/Wa 2538/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi [...] S.A., w imieniu której występuje kurator Z. B. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych postanawia: odrzucić skargę. W piśmie z dnia 19 listopada 2014 r. kurator Z. B., występujący w imieniu skarżącej [...] S.A., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie ze zbioru PESEL danych adresowych M. S. Zarządzeniem z dnia 14 stycznia 2015 r. Przewodnicząca Wydziału wezwała [...] S.A., w imieniu której występuje kurator Z. B., do uiszczenia, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi, jej braków fiskalnych poprzez uiszczenie wpisu od wniesionej skargi w kwocie 100,-zł. W odpowiedzi na powyższe wezwanie kurator Z. B., występujący w imieniu skarżącej [...] S.A., złożył zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II OZ 95/15 oddalił powyższe zażalenie. Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 18 lutego 2015 r. Przewodnicząca Wydziału wezwała [...] S.A., w imieniu której występuje kurator Z. B., do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 14 stycznia 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w terminie siedmiu dni pod rygorem jej odrzucenia. W dniu 25 lutego 2015 r. wpłynął do akt sprawy wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, złożony na urzędowym formularzu. W odpowiedzi zaś na wezwanie do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 14 stycznia 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożono w dniu 16 marca 2015 r. wniosek o rozpoznanie wniosku z dnia 25 lutego 2015 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 230 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały, a pismem takim jest między innymi skarga. Zgodnie zaś z art. 220 § 3 tej ustawy, skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd, a jak wynika z akt sprawy kurator Z. B., występujący w imieniu skarżącej [...] S.A., nie wykonał zarządzenia Przewodniczącej Wydziału i nie uiścił wymaganego wpisu sądowego. Kurator zamiast uiścić wymagany wpis, zastępczo złożył wniosek o zwolnienie skarżącej od jego uiszczenia. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych zdarzeniem, które zwalnia stronę od obowiązku uiszczenia wpisu w wyznaczonym terminie jest złożenie w tym terminie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W takim przypadku pierwotne wezwanie do uiszczenia wpisu traci moc i powinno być powtórzone po prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sposób niekorzystny dla skarżącego (por. m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 1003/10; z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 444/10, z dnia 18 czerwca 2009 r., I FZ 159/09 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sprawie, wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało skutecznie doręczone kuratorowi Z. B., występującemu w imieniu skarżącej [...] S.A., w dniu 19 stycznia 2015 r., a więc termin na dokonanie tej czynności upłynął z dniem 26 stycznia 2015 r. Kurator Z. B., występujący w imieniu skarżącej [...] S.A., w tym terminie nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy. Złożył natomiast zażalenie na zarządzenie z dnia 14 stycznia 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu. Wniosek zaś o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych złożony został dopiero w dniu 25 lutego 2015 r. po wydaniu zarządzenia o wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 14 stycznia 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, które to zarządzenie uzyskało walor prawomocności po rozpoznaniu zażalenia, które nastąpiło w dacie wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowienia z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II OZ 95/15 o oddaleniu zażalenia na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału z dnia 14 stycznia 2015 r., bowiem postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego są ostateczne i prawomocne w dacie ich wydania. W takiej sytuacji procesowej Przewodniczący Wydziału wezwał [...] S.A., w imieniu której występuje kurator Z. B., do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 14 stycznia 2015 r. wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi w terminie siedmiu dni od doręczenia tego wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Konieczność skierowania do strony takiego dodatkowego wezwania wynika również z zasady lojalności procesowej wyrażonej w art. 6 powołanej ustawy, w którym mowa jest o udzielaniu stronie wskazówek co do czynności procesowych. W tym przypadku chodzi o wyznaczenie stronie konkretnego terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Przy czym określenie "potrzebne wskazówki" interpretowane jest jako wskazówki sądu, bez których strona niemająca pomocy prawnej pozbawiona byłaby wpływu na toczący się proces i przez to nie mogła zrealizować swoich uprawnień. Nie oznacza to jednak, że sąd jest zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych jej zachowań (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2013 r., sygn. akt II OZ 28/13, LEX nr 1298510). Obowiązek Sądu wynikający z art. 6 powołanej ustawy nie oznacza bowiem całkowitego zwolnienia strony z konieczności zachowania należytej staranności. Nieznajomość prawa nie zwalnia strony z wymogów wynikających z przepisów prawa, polegających m. in. na dokonywaniu czynności procesowych w terminie. Kurator Z. B., występujący w imieniu skarżącej [...] S.A., wraz z odpisem zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi został pouczony zarówno o skutkach nieuiszczenia wpisu, jak i możliwości ubiegania się o przyznanie prawa pomocy. Udzielone wskazówki i pouczenia odnośnie obowiązujących procedur, były wystarczające i celowe dla zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu i gwarancji ochrony praw skarżącej. Pouczenie zawarte w piśmie z 15 stycznia 2015 r. jest jasne i zrozumiałe dla każdego przeciętnie doświadczonego życiowo człowieka i spełnia wymogi art. 6 powołanej ustawy. W sytuacji gdy w wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego zakreślono siedmiodniowy termin na dokonanie tej czynności pod rygorem odrzucenia skargi, nie było potrzeby informowania strony o konieczności złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie do uiszczenia wpisu sądowego. Przy tak sformułowanym wezwaniu oczywistym jest, że skuteczne dokonanie czynności zwalniającej z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi (złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy), mogło nastąpić jedynie w terminie przewidzianym dla realizacji tego obowiązku. Skarżący, pomimo prawidłowo doręczonego wezwania, nie uiścił wymaganego wpisu sądowego. Wyjaśnić należy, że w niniejszej sprawie nie ma znaczenia okoliczność, że kurator Z. B., występujący w imieniu skarżącej [...] S.A., w dniu 25 lutego 2015 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ dokonał tej czynności z uchybieniem terminu zakreślonego do uiszczenia wpisu sądowego. Tym samym czynność ta, jako dokonana po terminie, nie mogła odnieść zamierzonego przez stronę skutku. Po wezwaniu strony do uiszczenia wpisu, przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tej opłaty, jest uzależnione od tego, czy strona złoży wniosek w tym przedmiocie w terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie wymienionego terminu, nawet jeżeli wniosek ten zostałby rozpoznany zgodnie z żądaniem strony, nie ma żadnego wpływu na obowiązek uiszczenia przez nią opłat, do których została wezwana na mocy prawomocnych zarządzeń w tym przedmiocie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 81/12 i z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 3125/14 – dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej). Należy zwrócić uwagę, i takie stanowisko przyjął Naczelny Sąd Administracyjny, (zob. postanowienia: z dnia 18 września 2007 r., II FZ 330/07 i z dnia 11 stycznia 2008 r., II FZ 616/07 oraz z dnia 29 listopada 2013 r., I FZ 475/13, a także w powołanym już wyżej postanowieniu z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. akt II OSK 3125/14 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje jednak przerwany, jeżeli strona po uprawomocnieniu się zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego wystąpi do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Prawomocność zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W konsekwencji należy zatem uznać, że złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu, wystosowanym przez sąd do strony po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie zasadności wezwania do uiszczenia wpisu, nie uchyla skutków tego prawomocnego zarządzenia. Zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy, bez względu na zakres żądania, nie wpływa na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Inne rozumienie zasad postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy mogłoby doprowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania zasadniczego wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, skutkując nieuzasadnionym wydłużeniem tego postępowania. Jak wskazano powyżej, od obowiązku uiszczenia wpisu w wyniku wezwania do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 14 stycznia 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi nie zwalniało skarżącej złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, a bieg terminu do opłacenia skargi nie został przerwany, mimo że kurator występujący w imieniu skarżącej jeszcze przed doręczeniem tego wezwania wystąpił do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W niniejszej sprawie nie został uiszczony należny wpis od skargi, mimo istniejącego obowiązku, wobec powyższego, na mocy art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił jak w sentencji.