IV SA/Wa 2716/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2017 r. w sprawie ze skargi P. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2716/16. Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2716/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W dniu 30 stycznia 2017 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Skarżący podał, że jest właścicielem następujących nieruchomości: - domu o pow. 110m2 w miejscowości [...] (w trakcie budowy – 170.000 zł); - mieszkania w [...] o pow. 38 m2 (250.000 zł); - mieszkania w [...] o pow. 60 m2 (150.000 zł, w trakcie remontu – wymaga wkładów ok. 30.000 zł); - 7 działek (w gminie [...] o pow. 5,4 ha, w gminie [...] o pow. ok. 1 ha, gminie [...] o pow. ok. 2,4 ha, w gminie [...] pow. ok. 5,4 ha, w gminie [...] o pow. 1350 m2, 2 działki w gminie [...] o pow. 1500 m2 i 800 m2) o łącznej wartości ok. 1.200.000 zł - działki leśnej (3,9 ha) o wartości ok. 30.000 zł. Podał, że posiada oszczędności w wysokości 75.000 zł i 8.500 [...], a także ma zgromadzone środki na Fundusz Emerytalny w wysokości 23.000 [...] ([...]) i 8.200 zł. Posiada także 98 udziałów po 500 zł w spółce [...] sp. z o. o. Wskazał, także, że jest spadkobiercą po zmarłej matce (1/4 majątku). Skarżący podniósł, że do 2013 r. mieszkał i pracował w [...]. Obecnie żyje skromnie z oszczędności. Posiadane nieruchomości (oprócz mieszkań i działki ok. 2 ha w gminie [...]) zakupił za środków pochodzących z indywidulanego funduszu emerytalnego w [...] i nie może z nich korzystać przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Skarżący podniósł, że płaci alimenty i wspomaga finansowo dzieci w [...] (2014 r. – 22.000 zł, 2015 r. – 12.000 zł, 2016 r. – 10.000 zł). Oświadczył, że w 2017 r. finansuje przyjazd dzieci i ich pobyt w Polsce (12.000 zł). Podniósł, że próby znalezienia pracy są nieskuteczne. Pracuje na 1/12 etatu, wynagrodzenie wynosi 115 zł miesięcznie. Oświadczył, że jest po [...] oraz ma [...] – może być konieczna kosztowna operacja [...]. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku, skarżący nadesłał m. in.: - wyciągi z posiadanych kont bankowych, - oświadczenie, że nie starał się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych ani o inne formy pomocy z ARiMR, - PIT – 11 za rok 2016 (dochód roczny 1.460 zł); - wydruk listy płac, z którego wynika, że pobiera wynagrodzenie w wysokości 114,64 zł netto miesięcznie, - powiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie w [...] (569, 80 zł), - powiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie w [...] (360,10 zł), - wyjaśnienia do tyczące ograniczenia korzystania z nieruchomości do czasu osiągniecia wieku emerytalnego (w związku ze zgromadzeniem środków w indywidualnym funduszu emertytalnym); - dokumenty potwierdzające przylot dzieci skarżącego w roku 2017 (rezerwacje lotu). Ponadto skarżący przedłożył oświadczenie, w którym stwierdził, że w okresie ostatnich trzech miesięcy poniósł wydatki w wysokości ok 15.000 zł na remont mieszkania w [...], do zakończenia remontu konieczne są nakłady w wysokości ok. 20.000 zł. Podał także, że zakupił bilety lotnicze dla dzieci – ok. 12.000 zł, zaś przewidywane wydatki związane z pobytem dzieci w Polsce ocenił na 6.600 zł. Wymienił następujące wydatki miesięczne: żywność – 726,11 zł, trwałe (wyposażenie mieszkania itp.) – 210,19 zł, odzież i obuwie – 64 z, artykuły domowe (środki czystości itp.) - 112,59 zł, transport (bilety, benzyna) – 429,72 zł, telekomunikacja (telefon, Internet) – 53,56 zł, słodycze – 95,94 zł, zdrowie – 120,11 zł, kultura i rekreacja – 453,42 zł, opłaty administracyjne/prawne – 253,25 zł, utrzymanie mieszkania – 407,02 zł, zaś planowane w 2017 r. wydatki na dzieci mają wynieść ok. 550,00 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 13 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając rozstrzygniecie referendarz sądowy podniósł, że posiadanie majątku (domu, dwóch mieszkań o łącznej wartość ok. 570.000 zł, 7 działek o łącznej wartości ok. 1.200.000 zł oraz działki leśnej o wartości ok. 30.000 zł), oraz oszczędności w kwotach: 75.000 zł i 8.500 [...], wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku skarżącego. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, zgodnie z którym posiadanie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, gdyż tworzy możliwość generowania przychodów jako źródło pożytków w wyniku wynajmu lub dzierżawy tej nieruchomości innemu podmiotowi bądź też nawet sprzedaży nieruchomości, wskazał, że w sytuacji skarżącego – będącego właścicielem jednego domu i dwóch mieszkań oraz ww. działek – z całą pewnością istnieje możliwość uzyskania dodatkowych dochodów, poprzez chociażby wynajęcie pokoju, mieszkania, domu, czy wydzierżawienie albo sprzedaż działek (czy też chociażby jednej działki – o pow. ok. 2 ha położonej w gminie [...], której skarżący nie zakupił, według jego oświadczenia, ze środków z indywidualnego funduszu emerytalnego). Podniósł także, że posiadane przez skarżącego oszczędności – nawet uwzględniając argumentację skarżącego o niemożności korzystania z tych zgromadzonym w funduszu emerytalnym do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego – w wysokości ok. 75.000 zł oraz. 8.500 [...] (jak deklaruje on w formularzu PPF), z całą pewnością umożliwiają skarżącemu ze skorzystania z prawa do sądu na obecnym etapie postępowania, bez konieczności przerzucania tego ciężaru na społeczeństwo. Referendarz sądowy wskazał także, że posiadane przez skarżącego oszczędności pozwalają na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego. Pozwalają także na opłacenie kosztów lotu dzieci skarżącego z [...] w wysokości ok. 12.000 zł. Z oświadczenia skarżącego wynika, że ponosi wszystkie koszty swojego utrzymania, również opłaca alimenty (łączna kwota wynosi ok. 3476 zł miesięcznie). Nie podał by miał trudności z ich bieżącym regulowaniem, czy jakieś zaległości płatnicze. Za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, w ocenie starszego referendarza sądowego nie przemawiają również argumenty skarżącego dotyczące wydatków na remont mieszkania w [...] (poniesionych już - w wysokości 15.000 zł i planowanych – w wysokości ok. 20.000 zł). Mając bowiem na uwadze fakt, ze skarżący posiada jeszcze dwie inne nieruchomości (dom oraz inne mieszkanie), pozwalające na zaspokojenie jego potrzeb mieszkaniowych, wskazywane przesz niego wydatki związane z remontem mieszkania w [...] nie mogą zostać uznane za najbardziej niezbędne wydatki, z których nie można zrezygnować lub odłożyć w czasie w celu uregulowania w pierwszej kolejności należności z tytułu zainicjowanego postępowania sądowego. Wydatki poniesione na remont mieszkania nie mają bowiem pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia, stanowiących dochód budżetu państwa, opłat sądowych Skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł, że od wydanego w sprawie wyroku z dnia 8 grudnia 2016 r. przysługuje skarga kasacyjna, która jest objęta przymusem adwokacko-radcowskim. Skarżący wskazał, że zarówno Rzecznik Praw Obywatelskich, jak i Helsińska Fundacja Prawa Człowieka wyrażają opinię, że w istocie od decyzji Dyrektora Zakładu Wodociągowego nie przysługuje skarżącemu skuteczny środek odwoławczy. W ocenie skarżącego zatrudnienie przez niego adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej byłoby zatem stratą pieniędzy. W związku z powyższym zamierza złożyć skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Skargę kasacyjną do NSA chce złożyć w ramach wyczerpania środków odwoławczych w Polsce. Skarżący podniósł, że błędne jest uznanie, ze może sobie pozwolić na zatrudnienie adwokata, bowiem biorąc pod uwagę niskie dochody, kiepski stan zdrowia ograniczający możliwość uzyskania dochodów z pracy oraz fakt, że zgodnie ze statystyką GUS ma jeszcze przed sobą 27 lat i 10 miesięcy życia, pozbywanie się oszczędności na przeprowadzenie postępowania, które prawdopodobnie skazane jest na porażkę byłoby działaniem nierozsądnym. Wskazał także, że nie można wymagać aby ograniczył wydatki na kontakty z dziećmi czy zrezygnował z opieki nad chorym ojcem z powodu wydatków na adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje – w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1 omawianego przepisu), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podstawową zasadą, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy jest cel tej instytucji, którym jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie szczególne (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z dnia 8 stycznia 2015r., sygn. II OZ 1361/14; z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1387/14; z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1402/14; z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 11/15; z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA; orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. II GZ 935/14). Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, że dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Należy także podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu co wykazania przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku. Musi on przekonać w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy m.in. z tej przyczyny, posiada on majątek znacznej wartości (2 mieszkania, jeden dom - o łącznej wartość ok. 570.000 zł, 7 działek o łącznej wartości ok. 1.200.000 zł oraz działkę leśną o wartości ok. 30.000 zł), co - jak słusznie stwierdził referendarz sądowy – wskazuje na możliwość uzyskania dochodów (chociażby przez wynajęcie czy wydzierżawienie nieruchomości) a ponadto posiada oszczędności w kwotach: 75.000 zł i 8.500 [...], zatem posiada środki finansowe wielokrotnie przekraczające wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Stanowisko to oraz szczegółowa argumentacja zaprezentowana w tym zakresie przez referendarza sądowego (opisana wcześniej) są trafne. W ocenie Sądu, referendarz prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy i słusznie uznał, wspierając się poglądami orzecznictwa sądowadministracyjnego, że wnioskodawca nie wykazał, że w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy. Argumentacja podniesiona w sprzeciwie nie uzasadnia zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego. Należy bowiem stwierdzić, że twierdzenie skarżącego, iż skarga kasacyjna i tak prawdopodobnie nie zostanie uwzględniona, zatem zatrudnienie przez niego adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej będzie "stratą pieniędzy", nie może przemawiać za przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania zainicjowanego przez skarżącego na budżet państwa. Jak już wyżej wskazano, o uwzględnieniu bądź odmowie uwzględnienia wniosku rozstrzyga kryterium majątkowe, a w tej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżący podał także, że nie może wyzbywać się wszystkich oszczędności czy też nie może pozwolić, aby z powodu poniesienia kosztów ustanowienia adwokata musiał ograniczyć kontakty z dziećmi i zrezygnować z opieki nad chorym ojcem. W ocenie Sądu mając na uwadze wysokość oszczędności zgromadzonych przez skarżącego oraz fakt, że jest on właścicielem znacznego majątku, umożliwiającego generowanie dodatkowych dochodów, poniesienie kosztów postępowania kasacyjnego, nie spowoduje ani konieczności ograniczania kontaktów z dziećmi ani rezygnacji z opieki nad ojcem. Odnosząc się natomiast do argumentów skarżącego, że "zgodnie ze statystyką GUS mam jeszcze przed sobą 27 lat i 10 miesięcy życia", należy podkreślić, że jak wskazuje sam skarżący po osiągnieciu wieku emerytalnego będzie mógł w pełni korzystać ze środków zgromadzonych w Funduszu Emerytalnym (w obecnej chwili w wysokości 23.000 [...] i 8.200 zł) oraz z nieruchomości zakupionych ze środków z tego funduszu (chociażby poprzez sprzedaż tych nieruchomości). Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił tego typu okoliczności, które wskazywałyby, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W tej sytuacji należy uznać, że ocena referendarza sądowego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest prawidłowa, gdyż w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., tj. skarżący nie spełnia przesłanek przyznania prawa pomocy ani w zakresie całkowitym, ani w zakresie częściowym. W sprzeciwie skarżący nie wykazał takich okoliczności, które uzasadniałyby zmianę kwestionowanego postanowienia starszego referendarza sądowego. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.