IV SA/Wa 2910/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wspólnota Mieszkaniowa [...] w W. - uczestniczka postępowania w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy – w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia [...] czerwca 2018 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że nie posiada środków trwałych, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 4.311,44 zł. Wskazała, że posiada trzy rachunki w [...] S.A. Salda rachunków określiła na: 1) 2.476,18 zł; 2) 11.839,87 zł; 3) 10.497,96 zł. Oświadczyła, że spłaca dwa kredyty: inwestycyjny (stan zadłużenia 73.317,10 zł) i termomodernizacyjny (stan zadłużenia 303.234,81 zł). Stwierdziła, że miesięczne koszty spłaty kredytów wynoszą około 4.000 zł. Podała, że właściciel jednego z lokali zalega z płatnościami na rzecz Wspólnoty na kwotę 24.656,47 zł. Dodała, że jest zadłużona wobec wykonawcy koniecznej naprawy systemu kanalizacyjnego na kwotę 25.000 zł. W uzasadnieniu wniosku Wspólnota Mieszkaniowa [...] w W. podniosła, że brak środków finansowych, spowodowany obowiązkiem spłaty zaciągniętych, koniecznych kredytów, zobowiązaniami i bieżącymi obciążeniami Wspólnoty, uniemożliwia zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika. Wnioskodawczyni wywiodła, że budynek przy [...] został przez nią przejęty w 2006 r. w stanie powodującym występowanie awarii i wymagającym poważnych remontów. Wskazała, że pomimo maksymalnych oszczędności zmuszona była do zaciągnięcia w 2007 r. i w 2012 r. dwóch kredytów, których spłatę rozłożono na okres 20 lat. Na [...] maja 2018 r. pozostała do spłaty kwota kapitału wyniosła 376.552,01 zł, a Wspólnota nie ma możliwości zaciągnięcia następnego kredytu. Wnioskodawczyni nadmieniła, że podniesiono opłaty na fundusz remontowy z 3,10 zł do 3,50 zł za m2, jednakże przy sprzeciwie części mieszkańców, głównie osób starszych. Stwierdziła, że pomimo wykonania wielu prac remontowych, obecnie zachodzi konieczność wymiany dwóch wind, które często się psują, powodując dodatkowe koszty napraw. Na ten cel Wspólnota gromadziła środki w formie lokaty w [...] oraz na funduszu remontowym. Jednakże niespodziewana awaria systemu kanalizacyjnego w 2017 r. spowodowała, że zaszła pilna potrzeba jego wymiany, której koszt wynegocjowano na 105.000 zł, z odroczeniem płatności poprzez rozłożenie jej na kilaka rat płatnych w 2017 r. i w 2018 r. Zadłużenie Wspólnoty z tego tytułu wynosi 25.000 zł, a płatność kolejnej faktury w wysokości 20.000 zł przypada na [...] lipca 2018 r. Jak wnioskodawczyni wskazała, zarząd Wspólnoty podjął decyzję o przeznaczeniu na spłatę rzeczonej faktury jedynej posiadanej lokaty bankowej w wysokości 10.497,96 zł oraz wszystkich środków finansowych z funduszu remontowego, tj. 7.839,82 zł. Brakuje więc pieniędzy na terminową spłatę tej faktury. Uczestniczka postępowania wyjaśniła, że stan środków na rachunku funduszu remontowego wynosi wprawdzie 11.839,82 zł, jednak w związku ze spłatą dwóch kredytów w stałych comiesięcznych ratach w wysokości 4.000 zł, kwota ta podlega blokadzie przez [...], dlatego Wspólnota nie może dysponować z tego rachunku kwotą wyższą niż 7.839,82 zł na zapłatę wskazanej wyżej faktury. Z kolej środki na rachunku bieżącym w wysokości 2.476,18 zł są zgodnie z przepisami wykorzystywane na bieżące pokrywanie kosztów eksploatacyjnych budynku. Wnioskodawczyni dodała, że zaległość jednego z właścicieli lokali z tytułu opłat w wysokości 24.656,47 zł jest praktycznie nie do odzyskania z uwagi na kolejność zaspokojenia w przypadku sprzedaży lokalu w drodze licytacji. Do wniosku Wspólnota dołączyła kopię faktury z dnia [...] czerwca 2018 r. z terminem płatności do [...] lipca 2018 r. na kwotę 20.000 zł, a także kopie dwóch zawiadomień o wysokości spłat kredytów (z dnia [...] kwietnia 2018 r. i z dnia [...] kwietnia 2018 r.) oraz zestawienia operacji na rachunku bieżącym i rachunku lokaty z okres od 1 do 31 maja 2018 r. Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1802), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 246 § 2 ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy: w zakresie całkowitym, gdy osoba ta (inna jednostka organizacyjna) wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), bądź w zakresie częściowym, gdy osoba ta (inna jednostka organizacyjna) wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2). Ponieważ prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa, powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, bądź inna jednostka organizacyjna, nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązane są więc wykazać nie tylko, że nie posiadają adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie mają ich mimo, iż podjęły wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 918/15; z dnia 17 czerwca 2015 r. sygn. akt II OZ 559/15; z dnia 14 lutego 2014 r. sygn. akt II OZ 152/14. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; a także J.P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Jak wynika z akt sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 2910/17 Wspólnota Mieszkaniowa [...] w W. nie jest obecnie zobowiązana do uiszczenia jakiejkolwiek opłaty sądowej. Na kolejnych etapach postępowania, ewentualnie może być zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, który wyniesie 250 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), a także opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, bądź wpisów od zażaleń, których wysokość jednorazowo wyniesie 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192 oraz § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Obowiązek uiszczenia wymienionych opłat sądowych jest jednak obecnie tylko potencjalny, a co więcej jego ewentualna realizacja nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Jak natomiast wynika z wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w W. z dnia [...] czerwca 2018 r. saldo trzech posiadanych przez nią rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie przedmiotowego wniosku wynosiło w sumie 24.814,01 zł. Jakkolwiek z uzasadnienia wniosku wynika, że środki zgromadzone na rachunku lokaty bankowej (w wysokości 10.497,96 zł) oraz maksymalną dopuszczalną kwotę środków zgromadzonych na rachunku funduszu remontowego (7.839,82 zł z 11.839,87 zł) Wspólnota przeznaczyła na zapłatę faktury w wysokości 20.000 zł na rzecz wykonawcy naprawy instalacji kanalizacyjnej, to ani obciążenie w ten sposób dwóch z trzech rachunków bankowych, ani wykazywane przez Wspólnotę obciążania kredytowe, nie powodują, że można przyjąć, iż uczestniczka postępowania wykazała, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, ani że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tylko kwota środków zgromadzonych na rachunku o najniższym saldzie – rachunku bieżącym - (2.476,18 zł) wielokrotnie przekracza zarówno wysokość wpisu od skargi kasacyjnej, jak i innych opłat sądowych w sprawie. Należy zaś przypomnieć, że do ich zapłaty uczestniczka postepowania nie jest zobowiązana obecnie i nie była w chwili złożenia wniosku, a dopiero może być na kolejnych etapach postpowania. Wspólnota mieszkaniowa, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed Sądem, powinna natomiast uwzględnić m.in. konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesu sądowego. Nie ma więc podstaw, aby przyjąć, że środki zdeponowane na rachunku bieżącym nie mogą zostać przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych - czy to wyżej wymienionych opłat, czy wynagrodzenia radcy prawnego. Dalej należy zauważyć, że wydatki na remonty i bieżącą konserwację składają się na koszty zarządu nieruchomością wspólną (art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali – Dz. U. z 2018 r., poz. 716). Kredyty na remonty i inwestycje, których raty wnioskodawczyni wykazuje, jako źródło wydatków, zostały zaś zaciągnięte na długo przed wszczęciem postępowania przed Sądem, a także postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak: [...] Postępowanie wszczęto wnioskiem z dnia [...] maja 2015 r., kredyty Wspólnota zaciągnęła w 2007 r. i w 2012 r. Jak natomiast wskazano, obowiązkiem Wspólnoty było uwzględnienie w ramach planowanych wydatków – także po zaciągnięciu wykazanych we wniosku kredytów – środków na koszty postępowania sądowego. Nie ma więc podstaw, aby zobowiązaniom prywatnoprawnym wnioskodawczyni przyznawać obecnie pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie zresztą już wskazywano, że wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów lub pożyczek nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10; z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10; z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10; z dnia 1 grudnia 2009 r. sygn. akt II OZ 1054/09; z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Uwzględniając nawet, że wnioskodawczyni nie była w stanie zaplanować części z ponoszonych aktualnie kosztów remontów, ponieważ były spowodowane niespodziewaną awarią, nie ma podstaw, aby stwierdzić, że Wspólnota nie ma środków potrzebnych na uiszczenia opłat sądowych na wskazanym wyżej poziomie, bądź na sfinansowanie pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika. Przypominając bowiem, że obowiązkiem jednostki organizacyjnej ubiegającej się przyznanie prawa pomocy jest nie tylko wykazanie, iż nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich, chociaż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków, należy zaznaczyć, że w przypadku wspólnot mieszkaniowych zarząd lub zarządca może w trybie art. 31 lit. a ustawy o własności lokali zwołać zebranie współwłaścicieli, mające na celu zebranie odpowiednich środków (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2012 r. sygn. akt II OZ 716/12 i z dnia 21 lutego 2012 r. II OZ 75/12. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). O ile zatem środki znajdujące się na rachunkach bankowych wnioskodawczyni nie mogą być aktualnie przeznaczone na sfinansowanie kosztów postpowania przed Sądem, bądź są niewystarczające, to zarząd Wspólnoty powinien w pierwszej kolejności podjąć działania zmierzające do zdobycia takich środków, a nie dążyć do sfinansowania kosztów jej działania z budżetu państwa. Zdobyciu takich środków mogłaby służyć uchwała w sprawie wygospodarowania dodatkowych funduszy. Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że argumentacja przedstawiona przez Wspólnotę jest niewystarczająca do przyjęcia, że podjęła ona wszelkie kroki, niezbędne do pokrycia kosztów postępowania przed Sądem, ani że podjęcie takich kroków jest niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy w przedstawionych powyżej okolicznościach, tak w zakresie całkowitym, jak i w częściowym, stanowiłoby nieuzasadnione "przerzucenie" ciężaru funkcjonowania Wspólnoty na Państwo. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.