IV SA/Wa 3823/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. G. i E. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 maja 2016 r. w sprawie ze skargi B. G. i E. G. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 maja 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 3823/15 B. G. i E. G. (dalej: "skarżący") wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...]października 2015 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł skarżacy zwrócili się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ponieważ żyją w ubóstwie. B. G. pobiera rentę w wysokości 781,40 zł, jej mąż emeryturę w wysokości 839,02 zł. W gospodarstwie domowym pozostają z synem D., który osiąga dochód w wysokości ok. 800 zł i małoletnim wnukiem. W skład majątku skarżących wchodzi dom położony w K., gospodarstwo rolne położone we wsi F. wraz z domem o pow. 120 m2 i zakładem szklarskim. Nieruchomości są obciążone hipoteką na 4.193.427,74 zł. Skarżący podnieśli, że są osobami schorowanymi, skarżąca orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji od 31 grudnia 2012 r. Wymienili następujące wydatki miesięczne: opał – 441,66 zł, energia elektryczna – 326,36, gaz – 63 zł, podatek i wywóz śmieci – 51,33 zł lekarstwa – ok. 200-300 zł. Referendarz sądowy zarządzeniem z 17 marca 2016 r. wezwał skarżących do nadesłania: a) zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich i innych form pomocy finansowej (za 2014 i 2015 r.), b) dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych skarżących, c) dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce 10 formularza PPF wysokość emerytury B. G. i E. G. (np. kopii decyzji o waluacji emerytury, odcinka pocztowego przekazu pieniężnego świadczenia emerytalnego), d) zaświadczenia pracodawcy o średnim wynagrodzeniu uzyskanym przez D. G. w okresie ostatnich trzech miesięcy, e) wyciągów z rachunków bankowych będących w posiadaniu skarżących i D. G., dokumentujących operacje na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy (ewentualnie złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunku bankowego), f) oświadczenia czy gospodarstwo rolne oraz zakład szklarski przynoszą dochód oraz przez kogo są użytkowane. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłali m. in.: a) wydruki z rachunku bankowego D. G., dokumenty potwierdzające ponoszenie wydatków związanych z utrzymaniem domu we wsi F. oraz w K., b) zaświadczenie z Biura Powiatowego ARiMR o wysokości otrzymanych płatności (w 2005 r. ponad 5.700 zł.), c) kopię umowy o pracę D. G. (wynagrodzenie zasadnicze 800 zł. brutto). Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 23 maja 2016 r. odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej nie było możliwe dokonanie pełnej oceny sytuacji majątkowej skarżących. Zdaniem referendarza, wnioskodawcy we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przedstawili rzetelnie swojej sytuacji majątkowej. W związku z tym referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 16 lutego 2016 r. wezwał skarżących do przedłożenia określonych dokumentów i złożenia stosownych wyjaśnień. Skarżący wykonali wezwanie jedynie częściowo. Nie dostarczyli zwłaszcza dokumentu o średnim miesięcznym wynagrodzeniu ich syna w okresie ostatnich trzech miesięcy. Jest to o tyle istotne, że na jego rachunek bankowy wpływały znaczne środki finansowe, a D. G. jest prezesem zarządu sp. z o.o. Skarżący złożyli sprzeciw od ww. postanowienia, w którym podnieśli m. in., że: - przedłożyli 18 dokumentów, natomiast w zaskarżonym postanowieniu wymieniono tylko jeden dokument, którego skarżący nie dostarczyli, tj. zaświadczenie o zarobkach syna D. o średnim wynagrodzeniu w okresie trzech miesięcy; zaświadczenie o zarobkach mogło być wystawione jedynie za okres 1,5 miesiąca, bowiem syn rozpoczął pracę w dniu 14 stycznia 2016 r.; zdaniem skarżących złożona przez nich kopia umowy o pracę powinna wystarczyć; - syn D. jest głównym udziałowcem sp. z o. o. od września do grudnia 2015 r. jako prezes spółki i kierowca ciągnika – za ten okres pobrał wynagrodzenie jako kierowca tylko za grudzień 2015 r. w wysokości 1.291 zł, bez należnych kosztów bo nie było na to środków, w spółce trzeba było zapłacić wszystkie zewnętrzne zobowiązania; - przepływy na koncie syna to dowód na korzystanie ze wsparcia rodziny i przyjaciół by utrzymać działalność transportową, czego faktycznie się nie udało dokonać i zrezygnowano; - co do twierdzeń, że są w stanie utrzymać dwie nieruchomości, skarżący podnieśli, że koszty utrzymania nieruchomości w K. są niewielkie (opłata miesięczna za zużycie energii to 6,09 zł), poza tym obydwie nieruchomości są obciążone, na dowód czego skarżący dołączyli informacje o toczących się postępowaniach komorniczych; - we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje A. F. – matka D. G. (wnuczka), która nie ma żadnych dochodów, a która nie został ujęta we wniosku; - koszty obsługi prawnej w tej sprawie to ok. 700 – 1000 zł za przeczytanie akt, zaś za prowadzenie tej sprawy od 2.000 do 5.000 zł. Do sprzeciwu dołączono m. in.: zaświadczenie o zarobkach D. G., pisma w sprawie prowadzonych postępowań egzekucyjnych, kopie faktur i paragonów za zakup leków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje – w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1 omawianego przepisu), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podstawową zasadą, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy jest cel tej instytucji, którym jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie szczególne (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z dnia 8 stycznia 2015r., sygn. II OZ 1361/14; z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1387/14; z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1402/14; z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 11/15; z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA; orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. II GZ 935/14). Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, że dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Należy także podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu co wykazania przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku. Musi on przekonać w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, referendarz sądowy po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej skarżącej w niniejszej sprawie, doszedł do prawidłowego wniosku, że nie daje ona podstaw do przyznania prawa pomocy. Z oświadczenia z dnia 10 marca 2016 r. wynika, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem D. i małoletnim wnukiem D. Są współwłaścicielami dwóch domów, zakładu szklarskiego i gospodarstwa rolnego o pow. 6.76 ha. Nieruchomości obciążone są hipoteką na 4.193.427,74 zł. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 839,02 zł netto, skarżąca – 781,40 zł netto, D. G. – 800 zł netto tytułem: "1/2 etatu + dodatki". W oparciu o powyższe dane nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy zgodnie z ich żądaniami bowiem zawarte we wniosku dane są niewystarczające dla kompleksowej oceny ich sytuacji majątkowej i finansowej. Zasadnie zatem referendarz sądowy kierując się dyspozycją art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżących zarządzeniem z dnia 17 marca 2016 r., do przedłożenia informacji oraz dokumentów pozwalających na dokonanie wnikliwej oceny sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy jak również osób tworzących wraz z nim wspólne gospodarstwo domowe Biorąc pod uwagę wszystkie nadesłane przez skarżących informacje, dokumenty i oświadczenia w toku postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy stwierdzić, że wątpliwości budzi wysokość dochodów uzyskiwanych przez D. G. – który zgodnie z oświadczeniem skarżących prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe, zatem jego stan majątkowy oraz dochody mają wpływ na rozpoznanie przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z przedstawionej przez skarżących kopii umowy o pracę oraz z zaświadczenia z zakładu pracy H. A. S.. wynika, że syn skarżących jest zatrudniony w ww. firmie od 14 stycznia 2016 r. na ½ etatu z wynagrodzeniem zasadniczym w wysokości 800 zł brutto, w zaświadczeniu podano, że dochód netto wynosi 711,34 zł. Natomiast z wydruku z rachunku bankowego D. G. wynika, że w dniu 10 lutego 2016 r. na jego konto wpłynęła kwota 4.000 zł tytułem: "Uznanie rozliczenia wynagrodzenia diet ryczałtów i premii za mc. Styczeń 2016 H. A. S. (...)", zaś w dniu 10 marca 2016 r. tytułem: "Uznanie rozliczenia wynagrodzenia diet ryczałtów i premii za mc. Luty2016 H. A. S. (...)" wpłynęła kwota 3.000 zł. Zatem tytuły tych wpłat sugerują, że D. G. otrzymuje znacznie wyższe wynagrodzenie niż to, które wynika z przedstawionego zaświadczenia. Jak słusznie wskazał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu na rachunek bankowy D. G. wpływały znaczne środki finansowe. Wyjaśnienie zawarte w sprzeciwie, że przepływ środków finansowych na koncie "to dowód na korzystanie ze wsparcia rodziny i przyjaciół by utrzymać działalność transportową czego faktycznie nie udało się dokonać i zrezygnowano" są niewystarczające. Jak już wyżej wskazano część z tych wpłat została przekazana na konto syna skarżących jako wynagrodzenie z H. – jak sugerują tytuły tych wpłat, ponadto należy zwrócić uwagę na wysokość wpływu tych środków: w listopadzie na konto D. G. wpłynęły środki w łącznej kwocie ok. 21.139 zł, w grudniu 2015 r. - ok.12.282 zł, w styczniu 2016 r. – ok. 20.634 zł, w lutym 2016 r. – ok. 19.900 zł, w marcu 2016 r. – ok. 42.592 zł. Ponadto należy stwierdzić, że również informacje o "zrezygnowaniu" z prowadzenia działalności transportowej w grudniu 2015 r. przez D. G., budzą wątpliwości. Jak wynika z ogólnodostępnych informacji zawartych na stronie https://ems.ms.gov.pl/krs/wyszukiwanie - według stanu na dzień 29 lipca 2016 r. – D. G. jest prezesem zarządu M.sp. z o. o. z siedzibą we F., która jako przedmiot działalności ma wpisany m. in. transport drogowy towarów. Powyższe okoliczności nie pozwalają przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie są w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.