IV SA/Wa 673/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy J. K. ("skarżąca") wraz ze skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania, zwróciła się do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżąca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Jako osobę pozostającą z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wskazała męża, informując jednocześnie o rozdzielności majątkowej. Podała, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1117,24. Do marca uzyskiwała także dochód z najmu (z treści skargi wynika, że w wysokości 700 zł brutto miesięcznie). Skarżąca oświadczyła, że dochody w całości przeznaczone są na bieżące wydatki, w tym na lekarstwa. Zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy na podstawie art. 258 § 2 pkt 5 w zw. z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez: - nadesłanie wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią i jej męża rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowanie wysokości dochodów skarżącej oraz jej męża, - złożenie oświadczenia w sprawie majątku posiadanego przez męża skarżącej, tj., czy jest właścicielem domu, mieszkania, innych nieruchomości (w tym rolnych), czy posiada zasoby pieniężne (jeżeli tak, to w jakiej wysokości) lub przedmioty wartościowe (o wartości powyżej 3000 euro) - wskazanie i udokumentowanie wydatków ponoszonych na utrzymanie (przeciętnie w miesiącu). - złożenia oświadczenia, jaki skarżący ma tytuł prawny do mieszkania, w którym aktualnie przebywa (np. czy wynajmuje lokal) oraz, czy i ewentualnie jakie koszty ponosi miesięcznie z tego tytułu; w przypadku wynajmowania mieszkania, należy przedstawić kopię umowy najmu. W piśmie z dnia 20 kwietnia 2015 r. skarżąca podała, że: - ani ona ani mąż nie posiadają kont w bankach, - jej dochód wynosi 948,96 zł netto, jej męża z tytułu emerytury wynosi 1609,51 zł, natomiast z działalności gospodarczej -3.413,12 zł.; - obecnie wraz z mężem zamieszkuje w budynku, który nie jest ich własnością – są najemcami, mieszkają u rodziny, w związku z tym nie ponoszą żadnych wydatków na utrzymanie domu; - według wiedzy skarżącej, jej mąż nie posiada majątku, nie wie tez jakie miesięczne wydatki ponosi, - emerytura nie wystarcza skarżącej na zakup leków, utrzymanie – pomaga jej rodzina. Ponadto skarżąca nadesłała kopie decyzji o waloryzacji emerytur (jej i jej męża), roczną strukturę przychodu dla roku 2015 od 1 stycznia 2015 r. do 31 marca 2015 r., fakturę za leki z kwietnia 2015 r. (jedna na kwotę 351,85 zł wystawiona na J. K., druga – na kwotę 249,26 zł wystawiona na J. K.). Rozpoznając wniosek zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Rozpatrując wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, w pierwszej kolejności należy odnieść się do oświadczenia skarżącej o rozdzielności majątkowej z mężem i niewykazania informacji na temat jego sytuacji majątkowej i uzyskiwanych dochodów na urzędowym formularzu PPF. Otóż, rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym męża (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r. sygn. akt II FZ 321/13) Również fakt, że w małżeństwie skarżącej zniesiono wspólność majątkową małżeńską nie zwalnia jej z obowiązku wykazania możliwości płatniczych męża. Zgodnie bowiem z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 92/13). Dlatego oceniając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, należało także uwzględnić majątek i dochody jej męża. Mając na uwadze całokształt okoliczności w niniejszej sprawie stwierdzono, że sytuacja materialna skarżącej nie jest na tyle krytyczna, że przemawia za udzieleniem jej prawa pomocy z budżetu państwa. Skarżąca i jej mąż uzyskują dochody z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2586,96 zł netto. Ponadto mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą. Z dokumentu przedłożonego w uzupełnieniu wniosku (rocznej struktury przychodu) wynika, że od 1 stycznia do 31 marca 2015 r. łączny przychód skarżącego z działalności gospodarczej wyniósł 29 256,41 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 32 669,53 zł, strata wyniosła 3 413,12 zł. W ocenie referendarza sądowego, o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że wnioskodawca nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Dlatego też nie można oprzeć oceny sytuacji materialnej skarżącego wyłącznie na podstawie wysokości dochodu ustalonego na użytek podatku dochodowego. Prowadzenie nadal działalności gospodarczej oznacza, że jest ona dla wnioskodawcy rentowna i opłaca się ją prowadzić. Nie można również wykluczyć, iż sytuacja finansowa prowadzonej działalności gospodarczej ulegnie poprawie. Ponadto skarżąca zadeklarowała, że wraz z mężem mieszka u rodziny i z tego tytułu nie ponoszą żadnych kosztów utrzymania mieszkania. Wśród wydatków wskazała jedynie wydatki na lekarstwa. Należy mieć także na uwadze, że wpis od niniejszej skargi wynosi 100 zł. Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżąca może być zobowiązana na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niej wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – również w wysokości 100 zł. Należy jednak podkreślić, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z prowadzeniem niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.