IV SA/Wa 784/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. O. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 czerwca 2017 roku odmawiającego skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi M. O. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 czerwca 2017 roku M. O. w dniu 1 kwietnia 2017 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżący podał, że osiąga dochód z działalności rolniczej. Oświadczył, że wysokość dochodu uzyskanego z tego tytułu w pierwszym kwartale bieżącego roku wyniosła 4.397,22 zł. Tyle samo wyniosły jednak poniesione nakłady. Wnioskodawca wymienił następujące zobowiązania i stałe wydatki: obowiązkowe ubezpieczenie w KRUS (1.560 zł), zobowiązania z tytułu podatku rolnego (739 zł), obowiązkowe ubezpieczenie OC (910 zł), woda, gaz, energia elektryczna, telefon (2.500 zł), koszty utrzymania własnego, w tym leczenie, ubiór, wyżywienie (około 6.000 zł), utrzymanie psa (1.200 zł), usługi weterynaryjne (400 zł), koncentraty i dodatki paszowe (1.000 zł), remonty bieżące maszyn, urządzeń i budynków (2.500 zł), zakup środków ochrony i nawożenia roślin (3.000 zł), usługi najmu kombajnu i prasy (3.000 zł). Jako posiadany majątek skarżący wykazał: dom o powierzchni 80 m2 i mieszkanie o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 8,61 ha (w tym: łąki i pastwiska – 1,34 ha, zboża - 5,85 ha, sad 0,43 ha, rośliny motylkowa 0,99 ha), a także garaż, szopę, budynek inwentarski i mieszkalny, urządzenia do produkcji rolnej oraz inwentarz żywy (jedną maciorę i jeden tucznik). M. O. oświadczył, że nie ma oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Nie wskazał jakichkolwiek innych osób, jako prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w 2016 r. prowadzone przez niego gospodarstwo rolne dwukrotnie zostało dotknięte przez klęski żywiołowe (suszę i gradobicie). Do wniosku dołączył potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię protokołu oszacowania szkód z dnia [...] sierpnia 2016 r. Ponieważ oświadczenie wnioskodawcy z dnia 1 kwietnia 2017 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 26 kwietnia 2017 r. wezwano go do nadesłania w terminie 14 dni: 1. wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, w tym z rachunków bankowych otwartych dla działalności rolniczej, z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego, czy, a jeżeli tak, to jakie i w jakiej wysokości - w latach od 2015 do 2017 - skarżący otrzymał płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 3. oświadczenia, gdzie znajduje się mieszkanie o powierzchni 50 m2, które skarżący wskazał w rubryce nr 7.1. formularza wniosku, oraz czy przynosi ono dochód (np., czy jest wynajmowane), a jeżeli tak, to jaka jest miesięczna wysokość tego dochodu; 4. kopii dokumentów (rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów) wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stałych opłat związanych z eksploatacją domu (np. opłat za energię elektryczną, gaz, opał), ze wskazaniem, czy opłata obejmuje rozliczenie miesięczne, czy dwumiesięczne oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. 5. W odpowiedzi, przy piśmie z dnia 8 maja 2017 r., M. O. złożył do akt sprawy: 1. wyciągi z rachunku bankowego w Banku [...] z okresy: od 1 do 31 stycznia 2017 r., od 1 do 28 lutego 2017 r. i od 1 do 31 marca 2017 r.; 2. kopie pierwszych stron: dwóch decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. o przyznaniu płatności za 2016 rok (w sumie 9.685,88 zł) oraz decyzji tego samego organu administracji z dnia [...] grudnia 2016 r. o udzieleniu pomocy finansowej (w związku z poniesionymi szkodami) w wysokości 1.170,00 zł; 3. kpie pierwszych stron: decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] listopada 2015 r., z dnia [...] marca 2016 r. i z dnia [...] maja 2016 r. o przyznaniu płatności za 2015 rok (w sumie 9.556,30 zł) oraz decyzji tego samego organu administracji z dnia [...] grudnia 2016 r. o przyznaniu pomocy finansowej (w związku z poniesionymi szkodami) w wysokości 1.554,88 zł; 4. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię protokołu oszacowania szkód w gospodarstwie rolnym sporządzonego w dniu [...] lipca 2015 r.; 5. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię decyzji Wójta Gminy [...] ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego skarżącego w podatku rolnym za 2017 rok (739 zł) wraz z dowodami wpłat pierwszej (190 zł) i drugiej (183 zł) raty podatku; 6. kopię informacji KRUS o wysokości składek na ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz emerytalno-rentowe wraz z dowodami wpłat (po 390 zł) w dniu 31 stycznia 2017 r. i w dniu 28 kwietnia 2017 r.; 7. kopię dowodu ubezpieczenia OC samochodu osobowego [...] (kwota składki 999,31 zł); 8. kpie faktur VAT potwierdzających nabycie przez skarżącego oleju napędowego, gazu, nawozów i środków ochrony roślin oraz kopię faktury VAT za usługi telekomunikacyjne; 9. kopię dwóch faktur VAT RR z dnia 13 lutego 2017 r. i z dnia 15 lutego 2017 r. potwierdzających dokonanie przez M. O. sprzedaży maciory (należność 1.730,00 zł) i tucznika (należność 2.975,03 zł). Poza wymienionymi dokumentami, wnioskodawca dołączył do pisma z dnia 8 maja 2017 r. oświadczenie, w którym: 1) wyjaśnił, że wskazane w rubryce nr 7.1 formularza wniosku mieszkanie o powierzchni 50 m2, znajduje się na posesji gospodarstwa rolnego, nie przynosi dochodu i wymaga remontu; 2) przedstawił zestawienie stałych wydatków związanych z eksploatacją domu. Wymienił następujące źródła obciążeń: gaz w butli (od 1 stycznia do 30 kwietnia 2017 r. – 660 zł), telefon (około 50 zł miesięcznie), energia elektryczna (280 zł na dwa miesiące), konserwacje, naprawy, wymiany (około 1.500 zł rocznie), inne wydatki, jak środki utrzymania czystości, pościel, środki do tępienia gryzoni i owadów, filtry do wody (około 2.500 zł rocznie). Skarżący stwierdził, że nie zbiera paragonów, bo nie ma ustawowego obowiązku. Przy piśmie z dnia 11 maja 2017 r. M. O. nadesłał kolejną fakturę VAT potwierdzającą nabycie środków ochrony roślin i nawozów. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił M. O. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Zdaniem referendarza sądowego wnioskodawca nie wykonał należycie wezwania i podane przez niego informacje w dalszym ciągu nie pozwalały na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył skarżący. W sprzeciwie zawarł wyjaśnienia dotyczące swojej sytuacji materialnej, a mianowicie oświadczył iż: - gospodarstwo rolne prowadzi samodzielnie, - posiada jedno konto w Banku [...], do którego upoważniony jest na wypadek śmierci K. O., - niejasności w kwestii rachunku za energię elektryczną wynikały z tego iż umowa na dostawę energii elektrycznej została zawarta przez K. O., ale skarżący był faktycznym jej użytkownikiem, - w dniu 29 czerwca 2017 r. złożył wniosek o zmianę umowy (kserokopia w załączeniu), - nie posiada konta w [...], a konto to zostało podane jako rachunek pożyczkodawcy, od którego pożyczył pieniądze na naprawę silnika w ciągniku rolniczym. Do sprzeciwu dołączył wyciągi z konta w Banku [...] za okres od 1.09.2016 -31.09.2016, 1.10.2016 – 31.10.2016, 1.11.2016 - 30.11.2016, 1.12.2016 -31.12.2016, wniosek o zawarcie umowy na dostarczanie energii elektrycznej oraz faktury vat za części do naprawy silnika ciągnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje – w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1 omawianego przepisu), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podstawową zasadą, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy jest cel tej instytucji, którym jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie szczególne (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z dnia 8 stycznia 2015r., sygn. II OZ 1361/14; z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1387/14; z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1402/14; z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 11/15; z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA; orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. II GZ 935/14). Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, że dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Należy także podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu co do wykazania przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku. Musi on przekonać w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo wezwał skarżącego do wykazania swojej sytuacji majątkowej, a podane przez skarżącego informacje nie pozwoliły na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zdaniem Sądu, skarżący w sposób nie wystarczający przedstawił swoją sytuację materialną. Skarżący co prawda wskazał wielość wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz bieżącą eksploatacją domu, jednak w ocenie sądu informacje te nie są wystarczające. W ocenie sądu wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób uznać, że wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.