IV SA/Wa 980/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. D. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2016 roku odmawiającego skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2016 roku J. D. wraz ze skargą na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] dotyczącą ustalenia odszkodowania za nieruchomość, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdyż miesięczne dochody gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego wraz z żoną nie dają podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pisma skarżącego z dnia 12 maja 2016 r. i dołączonych do niego dokumentów referendarz sądowy ustalił, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Małżonkowie pobierają emerytury w wysokości 1.769 zł. (E. D.) i 1.547 zł. (J. D.). Uzyskują również dochód z tytułu wynajmu dwóch lokali użytkowych (w [...] o powierzchni ok. 51 m2 – 1.360 zł. miesięcznie oraz w [...] o powierzchni ok. 30 m2 – 5.370,00 zł.). W skład majątku skarżącego wchodzi ponadto dom o pow. 166 m2, mieszkanie o pow. 49 m2, samochód osobowy [...]. Skarżący posiada oszczędności na rachunku bankowym w Powiatowym Banku Spółdzielczym w [...] w wysokości 37.808,58 zł., emerytura IKE w wysokości 36.726,00 zł. Skarżący oświadczył, że spłaca dwa kredyty (jeden zaciągnięty na zakup samochodu) i pożyczkę w wysokości 4.000 zł., wymienił wydatki ponoszone na utrzymanie domu i mieszkania, podatek od wynajmu nieruchomości, opłaty za stomatologa itd. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył skarżący. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, iż: - w [...] nie posiada lokalu użytkowego, a lokal mieszkalny, - kwoty uzyskiwane z najmu są kwotami brutto, - samochód jest obciążony kredytem, - oszczędności posiada tylko na jednym koncie w Banku [...] w wysokości 350zł, - kwota comiesięcznych dochodów rodziny wskazana przez referendarza jest zawyżona, gdyż dochód z najmu lokalu użytkowego w [...] w wysokości 5370,00 zł, jest dochodem kwartalnym, - wydatki, zobowiązania finansowe zostały ograniczone do minimum. Zarządzeniem z dnia 12 sierpnia 2016 r. Sąd wezwał skarżącego do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych oraz kopi dokumentów potwierdzających poniesione wydatki. Zarządzenie zostało skarżącemu doręczone 21 września 2016 r. Pismem z dnia 26 września 2016 r. skarżący poinformował Sąd, iż od dnia 4 października 2016 r. do 29 października 2016 r. będzie przebywał w sanatorium i wskazane przez Sąd dokumenty dośle po powrocie z sanatorium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje – w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1 omawianego przepisu), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podstawową zasadą, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy jest cel tej instytucji, którym jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie szczególne (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z dnia 8 stycznia 2015r., sygn. II OZ 1361/14; z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1387/14; z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1402/14; z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 11/15; z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA; orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. II GZ 935/14). Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, że dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Należy także podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu co do wykazania przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku. Musi on przekonać w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, referendarz sądowy po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej skarżącego w niniejszej sprawie, doszedł do prawidłowego wniosku, że nie daje ona podstaw do przyznania prawa pomocy. Z oświadczenia wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Małżonkowie pobierają emerytury w wysokości 1.769 zł. (E. D.) i 1.547 zł. (J. D.). Uzyskują również dochód z tytułu wynajmu dwóch lokali (mieszkalnego w [...] o powierzchni ok. 51 m2 – 1.360 zł. miesięcznie oraz użytkowego w [...] o powierzchni ok. 30 m2 – 5.370,00 zł kwartalnie). W skład majątku skarżącego wchodzi ponadto dom o pow. 166 m2, mieszkanie o pow. 49 m2, samochód osobowy [...]. Skarżący posiada otwarty rachunek bankowy w Powiatowym Banku Spółdzielczym w [...] z emeryturą IKE w wysokości 36.726,00 zł. Skarżący oświadczył, że spłaca dwa kredyty (jeden zaciągnięty na zakup samochodu) i pożyczkę w wysokości 4.000 zł., wymienił wydatki ponoszone na utrzymanie domu i mieszkania, podatek od wynajmu nieruchomości, opłaty za stomatologa itd. Sąd zwrócił się do skarżącego o złożenie wyciągów z konta oraz zestawienia wydatków, lecz skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów. Zarządzenie zostało skarżącemu doręczone 21 września 2016 r. Pismem z dnia 26 września 2016 r. skarżący poinformował Sąd, iż od dnia 4 października 2016 r. do 29 października 2016 r. będzie przebywał w sanatorium i wskazane przez Sąd dokumenty dośle po powrocie z sanatorium. W ocenie Sądu Skarżący przed wyjazdem do sanatorium miał wystarczająco dużo czasu, by skompletować przedmiotową dokumentację. Między dniem doręczenia zarządzenia (21 września 2016 r.), a dniem wyjazdu do sanatorium (4 października 2016 r.) upłynęło prawie dwa tygodnie. W oparciu o powyższe dane nie jest możliwe rozstrzygnięcie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy zgodnie z jego żądaniami bowiem zawarte we wniosku dane wskazują w ocenie Sądu, iż jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Małżonkowie we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają emerytury w łącznej kwocie 3316,00 zł. Do tego dochodzi dochód z wynajmu mieszkania w [...] w kwocie 1360,00 zł miesięcznie oraz z wynajmu lokalu użytkowego w [...] w kwocie 5370,00 zł kwartalnie, co daje kwotę 1790,00 zł miesięczne. Zestawiając powyższe kwoty, daje to kwotę 6466,00 zł miesięcznego dochodu. Nawet przy założeniu, iż kwoty uzyskiwane z najmu lokali są kwotami brutto i że skarżący posiada zobowiązania finansowe w postaci kredytu na samochód oraz zaciągniętej pożyczki, nie można stwierdzić, iż skarżący żyje na granicy ubóstwa. Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych posiadanie nieruchomości o znacznej wartości (min. mieszkanie w [...], dom w [...]) wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu referendarz słusznie stwierdził, iż podmiot inicjujący postępowanie sądowe, powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami tego postępowania i poprzez swoje działanie powinien zapewnić w swoim budżecie odpowiednie środki na udział w tym postępowaniu. Powyższe okoliczności nie pozwalają przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów sądowych. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.