IV SO/Wa 22/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 4 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. K. o wznowienie postępowania w sprawie VII SA/Wa 2897/11 ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 19 maja 2013 r. P. K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (ustanowienie radcy prawnego i zwolnienie od kosztów sądowych). W urzędowym formularzu PPF wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i niepełnoletnim synem. Źródłem dochodu gospodarstwa jest wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez żonę skarżącego (2600 zł). Skarżący nie pracuje i nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych. Rodzina nie posiada nieruchomości, przedmiotów wartościowych; zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu. Na czynsz najmu i koszty utrzymania mieszkania przeznacza ok. 850 zł, miesięcznie. Skarżący oświadczył również, że jego żona spłaca kredyt (ok. 1000 zł. miesięcznie). Dodał, że jego rodzina w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych (zakup pożywienia) korzysta z pomocy innych jej członków. Zarządzeniem z dnia 25 lipca 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania: a) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunku bankowego), b) kopii umowy kredytowej, o której mowa we wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz z aktualnym harmonogramem spłat, c) dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez A. P. (żonę skarżącego), np. zaświadczenia pracodawcy potwierdzającego wysokość otrzymywanego wynagrodzenia, d) udokumentowanego (w formie faktur, rachunków, dowodów wpłaty) spisu stałych wydatków (np. opłaty za mieszkanie) oraz innych wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, e) umowy najmu mieszkania. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. We wniosku podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (rubrykę nr 6 wniosku PPF- stan rodzinny skarżący przekreślił, natomiast w rubryce nr 10 formularza PPF oświadczył jedynie, że nie osiąga żadnego dochodu). Podał ponadto, że jest zadłużony na kwotę ok. 50 000 zł. Zarządzeniem z dnia 21 sierpnia 2013 r. referendarz wezwał P. K. do wyjaśnienia rozbieżności miedzy oświadczeniem z dnia 20 maja 2013 r. z którego wynika, że prowadzi on wraz z żoną i dzieckiem trzyosobowe gospodarstwo domowe, a oświadczeniem z dnia 9 sierpnia 2013 r., z którego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz podania przyczyn które spowodowały tę sytuację. Jednoczenie skarżący został zobowiązany do nadesłania: zaświadczenia o jego sytuacji rodzinnej, wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (miasta), wyciągu z posiadanego rachunku bankowego oraz do określenia, z czego zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe. W piśmie z dnia 13 września 2013 r. skarżący oświadczył, że żyje w ubóstwie; w utrzymaniu pomaga mu ojciec. Wyjaśnił, ze jego żona oraz ich dziecko mieszkają u teściów. Teściowe pomagają żonie w utrzymaniu, ale pod warunkiem, że skarżący nie będzie korzystał z jej dochodów. Stwierdzono, co następuje: P. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika procesowego, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) . Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika więc, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładanych danych o stanie rodzinnym. Z kolei w myśl art. 255 tej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w sprawie prawa pomocy. Oświadczenie złożone przez P. K. w pierwotnym wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a przede wszystkim budziło wątpliwości co do zgodności ze stanem rzeczywistym. Strona podała bowiem, że wraz z żoną i dzieckiem utrzymuje się z dochodów w łącznej wysokości 2600 zł. brutto miesięcznie, a na wynajem mieszkania i zobowiązania kredytowe przeznacza ok. 1850 zł. miesięcznie. Dlatego referendarz wezwał skarżącego (dwukrotnie) do nadesłania określonych dokumentów i oświadczeń, co miało na celu ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej. Skarżący wątpliwości tych nie wyjaśnił, co więcej – podał, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z żoną oraz z synem i nie korzysta z jej dochodu. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być wspólnie zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04; 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; 17 stycznia 2008 r., sygn. akt I FZ 599/07; 26 października 2011 r. sygn. akt II FZ 509/11; 3 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1051/11). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że w sytuacji, gdy strona powołuje się na brak możliwości samodzielnego poniesienia kosztów postępowania, konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienia z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09; z 21 grudnia 2010 r. sygn. akt II OZ 1294/10). Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy członków rodziny zobowiązanych do alimentacji względem siebie wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego, zasadnym staje się rozstrzygnięcie o możliwości przyznania składającemu wniosek pomocy z budżetu państwa. Mając na uwadze powyższe względy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.