IV SO/Wa 41/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 22 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. B. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2017 roku odmawiającego skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie z wniosku Z. B. o wymierzenie grzywny Rzecznikowi Praw Obywatelskich w trybie art. 55 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 lipca 2017 roku Postanowieniem z dnia 27 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek Z. B. (zwanego dalej "skarżącym") o wymierzenia grzywny Rzecznikowi Praw Obywatelskich w trybie art. 55 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze z.). Z. B. wniósł zażalenia na powyższe postanowienie. Po doręczeniu wezwania do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł, skarżący wniósł do Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podniósł, m. in., że nie pracuje zawodowo. Oświadczył, że wprawdzie obecnie ZUS przyznał mu emeryturę w wysokości 1017 zł, ale już "komornicy się upominają i inni wierzyciele prywatni". Postanowieniem z dnia 21 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, iż skarżący we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF podał, iż otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1070 zł oraz posiada dom i nieruchomość rolną o pow. 0,58 ha. Ponadto oświadczył, iż kwota świadczenia emerytalnego jest już zajęta przez komorników oraz innych wierzycieli. W związku z powyższym referendarz sadowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku w szczególności poprzez wskazanie (udokumentowanie) wydatków, nadesłanie wyciągów z kont bankowych, udokumentowanie zadłużenia. W nadesłanym oświadczeniu z dnia 23 maja 2017 r. wnioskodawca nie udokumentował, ani nawet nie wymienił poszczególnych wydatków, nie udokumentował także zadłużenia, wskazując jedynie, że zadłużenie to "liczy się w milionach złotych". Zdaniem referendarza sądowego wnioskodawca nie wykonał należycie wezwania i podane przez niego informacje w dalszym ciągu nie pozwalały na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Skoro skarżący powołał się na wielomilionowe zadłużenie, sugerując zajęcie komornicze jego świadczenia emerytalnego, to nie powinien mieć problemu z udokumentowaniem tych faktów. Tymczasem skarżący oświadczył, że zarówno wydatków, jak i zadłużenia nie da się wykazać, ani udokumentować. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył skarżący. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucił referendarzowi sądowemu stronniczość oraz wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje – w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1 omawianego przepisu), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Podstawową zasadą, jaką kierują się sądy przy orzekaniu w przedmiocie prawa pomocy jest cel tej instytucji, którym jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie szczególne (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienia NSA: z dnia 8 stycznia 2015r., sygn. II OZ 1361/14; z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1387/14; z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1402/14; z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 4/15 i II OZ 1152/14; z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 11/15; z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA; orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. II GZ 935/14). Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. W orzecznictwie przyjmuje się, że dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OZ 979/10, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl]. Należy także podkreślić, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu co do wykazania przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku. Musi on przekonać w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo wezwał skarżącego do wykazania swojej sytuacji majątkowej, a podane przez skarżącego informacje nie pozwoliły na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Zdaniem Sądu, jeżeli skarżący powołuje się na wielomilionowe zadłużenie, sugeruje zajęcie komornicze jego świadczenia emerytalnego, nie powinien mieć problemu z udokumentowaniem tych faktów. Tymczasem skarżący oświadczył, że zarówno wydatków, jak i zadłużenia nie da się wykazać, ani udokumentować. W rozpoznawanej sprawie wobec nieprzedłożenia dokumentów i informacji pozwalających na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie sposób uznać, że wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.