V SA/Wa 109/17

Straszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. K. L. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z ojcem i matką, nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż jej rodzice z tytułu pracy osiągają miesięczne dochody w wysokości 1.240 zł (matka) oraz 2.000-2.500 zł (ojciec). Wskazała nadto, iż jej rodzice posiadają działkę (1.100 m2) z posadowionym na niej domem (120 m2) oraz są współwłaścicielami domu (51 m2) oraz działki (1.275 m2). Wnioskodawczyni oświadczyła, iż miesięczne koszty jej utrzymania wynoszą 700 zł. Przedstawiła także stałe miesięczne zobowiązania i wydatki, do których zaliczyła opłaty za media, internet i telewizor oraz spłatę zobowiązań kredytowych. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia [...] r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Pismem z dnia [...] r. wnioskodawczyni wyjaśniła, iż nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje z tego tytułu dochodu, jest osobą bezrobotną, nie korzysta z pomocy społecznej. Oświadczyła także, iż zamieszkuje z rodzicami, nie ponosi żadnych wydatków związanych z mieszkaniem, zaś pomoc finansowa, jaką otrzymuje od rodziców, wynosi około 700 zł. Skarżąca nie posiada wiedzy na temat wydatków swoich rodziców, majątku ruchomego, ani rachunków bankowych, czy też środków pieniężnych zgromadzonych w inny sposób. Sama nie posiada rachunków bankowych. Do pisma załączyła swoje zeznania podatkowe PIT-36L za lata 2014-2016 oraz wniosek o likwidację rachunków bieżących dla przedsiębiorcy. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie z następujących względów. W pierwszej kolejności podnieść należy, iż wnioskodawczyni nie wykonała należycie zarządzenia z dnia [...] r., którym została wezwany do udzielenia informacji na temat stanu majątkowego posiadania jej rodziców, w szczególności do wskazania czy posiadają oni zasoby pieniężne, ruchomości o znacznej wartości, a także do złożenia ich zeznań podatkowych, zaświadczeń o dochodach, a także pełnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Ponadto nie udzieliła odpowiedzi na temat tego, jak kształtują się wydatki jej rodziny, związane z niezbędnym utrzymaniem. W odpowiedzi skarżąca wskazała, iż nie posiada wiedzy w tym zakresie, nie przedłożyła również żadnych dokumentów źródłowych, o które się do niej zwracano. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż nie można podzielić stanowiska skarżącej o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Skoro bowiem zamieszkuje ona u swoich rodziców, nie osiąga żadnych dochodów, to nie godzi się przyjąć, by samodzielnie prowadziła gospodarstwo domowe, czyli ponosiła wydatki związane z jego utrzymaniem. Należy przy tym pamiętać, że wnioskodawczyni wskazuje, że nie korzysta z jakiejkolwiek pomocy społecznej i nie otrzymuje żadnych świadczeń z tego tytułu, co można byłoby uznać za próbę samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Jak to podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II OZ 322/08, który to pogląd referendarz sądowy w pełni podziela, dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania (koszty sądowe i inne wydatki) istotne znaczenie ma jej stan majątkowy i dochody oraz sytuacja rodzinna. Oznacza to, że w przypadku, gdy skarżący wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczać się do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niezależnie od tego, czy skarżąca prowadzi czy nie prowadzi "wspólne gospodarstwo domowe" z rodzicami, czy też jedynie z nimi mieszka, pamiętać należy, przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi nakładają na nich określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8). Obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę i występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności. Rodzice i dzieci obowiązani są bowiem wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 K.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (por. także postanowienia NSA: z dnia 11 grudnia 2014 r. o sygn. akt II FZ 1920/14; z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15). Jeśli zatem wnioskodawczyni nie posiada źródła dochodów ani środków na niezbędne utrzymanie, to zasadnie korzysta z obowiązku alimentacyjnego rodziców. Oczywiście granice tego obowiązku muszą być wyznaczone przez możliwości zarobkowe osób zobowiązanych na podstawie art. 128 K.r.o. Skoro zatem, wnioskodawczyni nie udziela odpowiedzi na pytania dotyczące stanu majątkowego posiadania jej rodziców, jak również ich wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem, to w konsekwencji nie sposób ustalić tych możliwości majątkowych, co z kolei wpływa negatywnie na ocenę czy spełnione zostały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Nie kwestionując zatem tego, że wnioskodawczyni może nie posiadać wiedzy w tym zakresie, zauważyć tylko należy, że okoliczność ta nie może prowadzić do przyjęcia, że ocena wniosku przeprowadzana będzie z wyłączeniem możliwości majątkowych jej rodziców, z którymi zamieszkuje i którzy pokrywają wydatki związane z jej utrzymaniem. Jak to zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15, strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, lecz również podać dokładne dane o swoim stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż wnioskodawczyni nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku informacji dotyczących sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazać trzeba, iż występując o prawo pomocy strona winna liczyć się z tym, iż będzie zobowiązana do wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej swojej i osób, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Przywołane na wstępie regulacje uprawniają do żądania złożenia nie tylko dodatkowego oświadczenia, ale przede wszystkim do żądania przedłożenia określonych dokumentów (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 774/13). Podnieść również należy, iż wnioskodawczyni nie wyjaśnia jakie są powody tego, że nie posiada źródła dochodów. Wskazuje jedynie, że nie rejestrowała się w Urzędzie Pracy i nie korzystała z pomocy społecznej. Skoro zatem powodem tym nie jest niezdolność do pracy z uwagi na niepełnosprawność, czy chorobę, bądź inna obiektywna przeszkoda, to w świetle przesłanek jakimi należy kierować się przy udzielaniu prawa pomocy, postawa wnioskodawczyni wywołuje negatywne skutki. Jeśli bowiem skarżąca posiada możliwości zarobkowe, to próbę przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w swojej indywidualnej sprawie sądowej na współobywateli – ze środków których pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia – należy oceniać negatywnie. Reasumując podnieść należy, iż z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez wnioskodawczynię, nie można dokonać oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.