V SA/Wa 1723/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... kwietnia 2016r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. S. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wskazała, iż posiada kapitał zakładowy w wysokości 5.000 zł, środki trwałe o wartości (...) zł, a w ostatnim roku obrotowym osiągnęła zysk w prowadzonej działalności w kwocie (...) zł. Skarżąca wyjaśniła również, że w kwietniu 2016 r. oraz w czerwcu 2016 r. zamknęła dwa rachunki bankowe. Oświadczyła, że nie posiada środków pieniężnych w kasie, nie posiada również ruchomości i nieruchomości, które mogłaby w krótkim czasie spieniężyć by opłacić wpis sądowy w przedmiotowej sprawie oraz w innych sprawach prowadzonych przed tut. sądem. Dodała, że toczące się postępowania administracyjne uniemożliwiają jakąkolwiek działalność Spółki. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wskazanych w wezwaniu dokumentów Spółka przedstawiła wyciągi z rachunków bankowych, odpisy zeznań podatkowych CIT-8, odpisy deklaracji VAT-7, sprawozdania finansowe za lata 2014 – 2015, dokumenty potwierdzające wysokość osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2016 r. (bilans i rachunek zysków i strat), aktualny wykaz środków trwałych, tytuły wykonawcze, zestawienie aktualnych należności i zobowiązań. Wskazała również, że wspólnik nie podjął uchwały w sprawie dopłat, ponieważ Spółka nie zgadza się ze stanowiskiem Urzędu Celnego co do nieprawidłowości dotyczących podatku akcyzowego, ponadto Skarżąca nie posiada zasobów finansowych, Prezes Zarządu Spółki nie pobiera i nie pobierał wynagrodzenia z tytułu pełnionej funkcji, obsługa prawna, w tym wynagrodzenie pełnomocnika, finansowane były z bieżących środków finansowych, a aktualne wynagrodzenie nie zostało zapłacone ze względu na ich brak. Skarżąca wyjaśniła również, że przedstawienie wyciągów bankowych za okres od lipca 2016 r. do września 2016 r. nie jest możliwe, ponieważ rachunki bankowe zostały zamknięte w czerwcu 2016 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 62.007 zł i na obecnym etapie postępowania jest to jedyna opłata sądowa ciążąca na Skarżącej. Ewentualne inne koszty sądowe zależą od wyniku postępowania przed sądem I instancji i mogą pojawić się w związku z koniecznością uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, jeżeli skarga zostanie oddalona, a Skarżąca wniesie o sporządzenie uzasadnienia do wyroku oraz opłaceniem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 31.004 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), o ile Skarżąca zdecyduje się wystąpić z tym środkiem odwoławczym. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych starszy referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez Stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Spółka argumentuje, że prowadzone przeciwko niej postępowania doprowadziły do zaprzestania działalności operacyjnej, jednak zauważyć należy, że na zakończenie roku obrotowego 2014 oraz roku 2015 r., jak i na dzień 30 września bieżącego roku Skarżąca wykazywała przychody netto ze sprzedaży produktów oraz towarów i materiałów (w 2014 r. przychody wyniosły (...) zł, w 2015 roku stanowiły wartość (...) zł, a na 30 września 2016 r. ukształtowały się na poziomie (...) zł). W okresie od 1 stycznia 2016 r. do 30 września 2016 r. Spółka ponosiła również koszty działalności operacyjnej (w tym wydatki na zużycie materiałów i energii, usługi obce oraz wartość sprzedanych towarów i materiałów) w wysokości (...) zł. Analizując przedstawione dokumenty finansowe zauważyć należy, że Skarżąca nie wykonała wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 255 p.p.s.a.) w części dotyczącej przedstawienia pełnych sprawozdań finansowych za lata 2014-2015, przedstawiła bowiem jedynie bilanse i rachunki zysków i strat. W latach 2014 – 2015 Spółka wykazywała dochód do opodatkowania odpowiednio w kwocie (...) zł oraz w wysokości (...) zł. Wykazana w rachunku zysków i strat, według stanu w dniu 30 września 2016 r. strata (brutto) w wysokości – (...) zł sama w sobie nie przesądza o braku środków na poniesienie kosztów postępowania. Oznacza natomiast, że przychód Spółki był niższy od kosztów prowadzenia działalności, co w ujęciu podatkowym skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania. Strata z działalności gospodarczej jest bowiem pojęciem wytworzonym na potrzeby rozliczeń podatkowych i skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z 22 marca 2011 r. II GZ 112/11 Lex nr 783893). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądów administracyjnych za miarodajną dla oceny możliwości płatniczych przedsiębiorców uznaje się nie kategorię dochodu, rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz kategorię przychodu. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r. sygn. akt I FZ 10/10). Zwrócić również uwagę należy, że jakkolwiek wykazane w rachunku zysków i strat za dziewięć miesięcy bieżącego roku przychody oraz koszty działalności operacyjnej są znacznie niższe niż w ubiegłym roku obrotowym, to należy zaznaczyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08). W rejestrze przedsiębiorców KRS (stan na 6 września 2016 r.) brak jest tymczasem informacji o zawieszeniu przez Spółkę działalności gospodarczej, czy informacji o postępowaniu upadłościowym, układowym, bądź naprawczym. Wykazane w dokumentach księgowych wielkości przychodu ze sprzedaży, jak i kosztów działalności operacyjnej, wskazują natomiast, że Skarżąca realizuje określony umową przedmiot działalności. Ze składanych deklaracji VAT-7 wynika, że w okresie od stycznia 2016 r. do lipca 2016 r. Skarżąca dokonywała transakcji handlowych, zarówno sprzedając towary i usługi, jak i je nabywając. W styczniu 2016 r. sprzedaż wyniosła (...) zł, w lutym: (...) zł, w marcu: (...) zł, w kwietniu (...) zł, w maju (...) zł, w czerwcu (...) zł, w lipcu: (...) zł. W sierpniu 2016 r. i wrześniu 2016 r. Spółka nie ewidencjonowała sprzedaży, ale nadal nabywała towary i usługi (sierpniu zaewidencjonowała nabycie w wysokości (...) zł, a we wrześniu (...) zł). Powtórzyć należy, że oceniając przesłanki przyznania Skarżącej prawa pomocy należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Podkreślić należy, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, w latach 2014-2015 uzyskiwała wielomilionowe przychody i uzyskiwała dochód z prowadzonej działalności. Aktualnie Spółka nie znajduje się w fazie upadłości lub likwidacji i nie zawiesiła działalności. Porównując wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów oraz poniesionych przez nią wydatków z rozmiarem kosztów sądowych, należy stwierdzić, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z dokonanych ustaleń wynika, że dochody, jakie Spółka osiągała na przestrzeni trzech ostatnich lat wielokrotnie przewyższyły koszty niniejszego postępowania, jak również koszty pozostałych postępowania wszczętych przez Spółkę przed tut. Sądem. Skoro Spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Zauważyć należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Nie można pominąć faktu, że Skarżąca w sierpniu bieżącego roku zapłaciła wpisy sądowe od skarg zarejestrowanych w tut. Sądzie pod sygn. akt: V SA/Wa 165/16, V SA/Wa 166/16, V SA/Wa 1671/16 w łącznej wysokości 49.926 zł, pomimo że we wskazanych sprawach również wnosiła o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznającemu wniosek referendarzowi sądowemu z urzędu wiadome jest, że przedstawiona sytuacja finansowa w postępowaniach w przedmiocie prawa pomocy w sprawach: V SA/Wa 165/16 i V SA/Wa 166/16, jest zbieżna z sytuacją finansową opisaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, że Strona nie wskazała źródła pochodzenia środków pieniężnych na uiszczenie wpisów sądowych w wysokości 11.179 zł w sprawie V SA/Wa 165/16, w kwocie 38.247 zł w sprawie V SA/Wa 166/16 oraz w wysokości 500 zł w sprawie V SA/Wa 1671/16. Wskazać również należy, iż wnioskująca Spółka nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 19 września 2016 r., którym została wezwana do złożenia pełnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu od 1 maja 2016 r. do dnia otrzymania wezwania, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie, zajęcie bądź blokada rachunku. Zauważyć należy, iż Skarżąca nadesłała jedynie po dwa wyciągi z trzech rachunków bankowych w (...) S.A., natomiast we wniosku sporządzonym na formularzu PPPr z dnia 6 września 2016 r. wykazała rachunek w (...) S.A., nie udokumentowała jednak faktu jego zamknięcia. Zwrócić należy uwagę, iż analiza operacji dokonywanych na ujawnionych rachunkach bankowych prowadzi do wniosku, że Spółka posiada także inne rachunki bankowe, których nie oświadczyła w rubryce nr 9 formularza PPPr, a co za tym idzie, z których wyciągów również nie przedstawiła. W tym zakresie wskazać należy, iż na rachunek o numerze (...) dokonano w dniu 31.05.2016 r. przelewu kwoty (...) zł z nieujawnionego rachunku należącego do Skarżącej o numerze (...). Z kolei w dniu 30.06.2016 r. dokonano operacji odwrotnej, tj. z rachunku o numerze (...) przelano kwotę (...) zł na rachunek (...). Następnie dostrzec należało, iż na wskazany rachunek o numerze (...) dokonano w dniu 30.06.2016 r. przelewu (...) zł z jeszcze innego, nieujawnionego rachunku należącego do Skarżącej o (...). Reasumując ten wątek stwierdzić należało, iż Spółka posiada jeszcze co najmniej dwa nieujawnione rachunki bankowe o numerach: (...) oraz (...), z których nie przedstawiła wyciągów. Skarżąca nie udokumentowała również zamknięcia rachunku bankowego w (...) S.A., wykazanego w rubryce nr 9 formularza PPPr. Nie bez znaczenia jest przy tym, iż część ujawnionych rachunków Spółki została przez nią zamknięta, a zgromadzone środki przelane na inne posiadane przez nią rachunki. W konsekwencji stwierdzić należy, iż nie jest możliwe dokonanie analizy obrotu środkami pieniężnymi przez Spółkę. Zauważyć bowiem trzeba, że z jednej strony Spółka deklaruje dostawy towarów oraz świadczenie usług, wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów, a także import usług, co wynika z deklaracji VAT-7 od stycznia do lipca 2016 r., podczas gdy analiza przedstawionych wyciągów z trzech rachunków bankowych Spółki wskazuje jedynie na opłaty abonamentowe, opłaty za użytkowanie karty debetowej, opłaty za prowadzenie rachunków, a także opłatę za egzekucję. Skoro zatem Spółka nie dokonywała operacji na rachunkach bankowych, odpowiadającym deklarowanej sprzedaży, a nadal prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje przychody, to musiała w tym okresie dysponować środkami finansowymi, innymi aniżeli te, które zgromadziła w badanym okresie na rachunkach bankowych. W tym zakresie Spółka milczeniem pomija obrót środkami pieniężnymi, nie przedstawia żadnych raportów kasowych ani przekazów pocztowych, które mogłyby dać obraz tego jak wygląda obrót tymi środkami, bądź też jakie są przyczyny tego, że uzyskując przychody nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie. Następnie wskazać należy na wątpliwości, jakie powstają w związku z oświadczeniami Skarżącej w zakresie posiadanego majątku, w szczególności środków trwałych. Na urzędowym formularzu PPPr Spółka wykazała środki trwałe o wartości (...) zł. Oświadczenie to potwierdza przedłożony bilans za rok 2015, w którym wskazano, iż Spółka posiada aktywa w postaci urządzeń technicznych i maszyn o wartości (...) zł. Z kolei do pisma z dnia 4 października 2016 r. Skarżąca załączyła "Listę środków trwałych, na dzień 2016-09-30", która nie zawiera żadnych pozycji i wskazuje na zerową wartość środków trwałych. Jednocześnie Spółka w żaden sposób nie wyjaśnia tych rozbieżności, nie przedstawia także żadnych dokumentów na potwierdzenie tego, że wyzbyła się środków trwałych, czy też wskazujących na ich likwidację. Odnosząc się do podnoszonego przez Stronę faktu prowadzonych postępowań egzekucyjnych wskazać należy, że okoliczność ta w kontekście przedstawionej argumentacji nie może odnieść pozytywnego dla Spółki skutku. Sam fakt zabezpieczenia, nie stanowi automatycznie podstawy do przyznania prawa pomocy. Jak się przyjęło w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. Ponadto należy dodać, że w świetle art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w literaturze przedmiotu, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych; LEX/el., 2016. Stan prawny na 31 marca 2016 r.). Jak natomiast wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny (np. w postanowieniach z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I GZ 567/13 i I GZ 568/13), z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy przyjąć, że może ona być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Z informacji ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że Skarżąca ma jednego wspólnika, który posiada 95 udziałów o łącznej wartości 4.750 zł. W tej sytuacji skorzystanie z możliwości przewidzianej w art. 177 § 1 Kodeksu spółek handlowych w celu uzyskania środków niezbędnych do pokrycia kosztów sądowych, nie powinno wiązać się z nadmiernymi trudnościami. Przedstawiony przez Spółkę argument, że uchwała w sprawie dopłat nie została podjęta, ponieważ Spółka nie zgadza się ze stanowiskiem Urzędu Celnego co do nieprawidłowości dotyczących podatku akcyzowego nie ma znaczenia w kontekście oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności starszy referendarz sądowy uznaje, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.