V SA/Wa 2223/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Andrzej Kania po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008 postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2012 r. B. B. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, iż z oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi ona gospodarstwo domowe z mężem i synem, a podstawę utrzymania rodziny stanowią świadczenia rentowe otrzymywane przez wszystkich członków rodziny. Skarżąca otrzymuje świadczenie w wysokości 1.155,05 zł (netto), jej mąż w wysokości 1.139,96 zł (netto), syn w kwocie 879,28 zł (netto). Skarżąca wskazała, że posiada samochód osobowy [...], rocznik [...] (współwłasność z synem) oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (współwłasność majątkowa małżeńska). Dodała, że jej syn jest właścicielem domu oraz działki o powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu wskazała miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego w łącznej wysokości 2.887,91 zł. Na wezwanie referendarza wnioskująca złożyła wyciągi z rachunków bankowych (własnych oraz syna) i wyjaśniła, że jej mąż nie posiada oddzielnego konta bankowego, a żaden z członków rodziny nie posiada kont i lokat dewizowych. W celu udokumentowania wysokości wydatków na utrzymanie przedłożyła dokumenty dostawy i opłaty za węgiel, fakturę za dostawę wody, potwierdzenie opłaty tytułem ubezpieczenia budynku mieszkalnego oraz zakupu ubezpieczenia OC samochodu, faktury za energię elektryczną, wywóz nieczystości stałych i zakup leków. Skarżąca przedstawiła również karty informacyjne leczenia szpitalnego, wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS o niezdolności do pracy, kopie decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o waloryzacji renty oraz oświadczenie, że skarżąca korzysta z pomocy w formie żywnościowej. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie referendarz wskazał, iż zasadne jest przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy, poprzez jej zwolnienie od stałego wpisu sądowego, bowiem wykazała ona, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Przedstawione dokumenty oraz złożone oświadcza potwierdzają, że podstawą miesięcznego utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego są świadczenia rentowe w łącznej kwocie 2.913,29 zł (netto). Skarżąca udokumentowała również wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy wydatki gospodarstwa domowego i oświadczyła, że otrzymuje pomoc w formie "darów". Przedstawiony wypis z treści orzeczenia lekarza "rzeczoznawcy" KRUS wskazuje, że skarżąca jest [...] niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym. Jednocześnie stwierdzono, iż wpis sądowy na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym od uiszczenia którego zależy rozpoznanie sprawy przez Sąd. Zwolnienie od jego uiszczenia oznacza, że przysługujące skarżącej prawo do sądu zostanie zrealizowane. Odmowa zwolnienia od innych, ewentualnych kosztów, jest uzasadniona ewentualną możliwością zmiany sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny, chociażby z uwagi na posiadaną nieruchomość rolną. Wyrokiem z dnia 25 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. B. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o uzasadnienie orzeczenia, zaś wezwana do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za sporządzenie uzasadnienia, złożyła pismo z dnia 18 marca 2013 r. o zwolnienie z tej opłaty, do którego załączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia 18 marca 2013 r. We wniosku wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i synem, posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, zaś jej syn posiada dom, działkę o pow. [...] ha i samochód osobowy z [...] roku. Rodzina wnioskodawczyni uzyskuje dochody z tytułu renty z KRUS w łącznej wysokości 3.070,55 zł netto miesięcznie, odpowiednio: wnioskodawczyni – 1.211,05 zł netto, jej mąż – 1.068,50 zł netto oraz syn – 791,00 zł netto. Skarżąca oświadczyła natomiast, iż nie posiada zasobów pieniężnych, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku przedstawiono wydatki rodziny wnioskodawczyni, których miesięczna wysokość wynosi 3.057,91 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie wskazać trzeba, iż złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym, stanowi podstawę do zastosowania art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 20.11.2008 r. sygn. akt I FZ 431/08). Jednocześnie przyjmuje się, iż postanowienia referendarza sądowego, mające walor prawomocnych orzeczeń sądu (art. 259 p.p.s.a.) mogą być uchylane i zmieniane jedynie postanowieniami wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanymi na podstawie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 18.11.2005 r. sygn. akt II OZ 877/05). Sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z 15.04.2008 r. sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z 12.06.2007 r. sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z 7.11.2007 r. sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z 21.05.2009 r. sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z 15.04.2009 r. sygn. akt I OZ 330/09). Niezależnie od tego podkreślić należy, iż w orzecznictwie przyjmuje się również, że za podstawę modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., poza kwestiami dotyczącymi stricte sytuacji finansowej, może być również uważana zmiana sytuacji procesowej strony postępowania. Zmiana ta może być przejawem nałożenia na stronę obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, bez którego wszczęcie postępowania kasacyjnego nie jest możliwe (por. postanowienie NSA z 4.06.2009 r. sygn. akt II FZ 196/09), czy też pojawienia się "wynikającego z kolejnego etapu postępowania obowiązku strony poniesienia kolejnych kosztów sądowych" (por. postanowienie NSA z 12.11.2007 r. sygn. akt II FZ 93/07). Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zauważyć bowiem należy, iż postanowienie referendarza sądowego było wydane przed ogłoszeniem wyroku Sądu oddalającego skargę. Na obecnym etapie ciążą natomiast na stronie inne poza wpisem sądowym koszty, na które składa się zarówno opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł za sporządzenie uzasadnienia, jak również ewentualne koszty postępowania kasacyjnego. Przypomnieć należy, iż prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zatem porównując sytuację materialną skarżącej, będącą przedmiotem analizy w postępowaniu w sprawie pierwszego wniosku o prawo pomocy z sytuacją oświadczoną we wniosku będącym przedmiotem niniejszego postępowania, jak również mając na uwadze zmianę etapu postępowania sądowego i ciążące na wnioskującej stronie koszty sądowe, przyjąć należało, że wykazała ona, że ich poniesienie może spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej rodziny. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia ta okoliczność, iż obecne dochody rodziny skarżącej znajdują się na zbliżonym, nieznacznie wyższym poziomie, a jednocześnie wnioskująca wykazała wyższe wydatki jakie jej rodzina ponosi na koszty związane z niezbędnym utrzymaniem. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 254 § 1 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.