V SA/Wa 245/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. Sp. z o.o. w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2017 r. o sygn. akt V SA/Wa 245/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia ... grudnia 2015 r. nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Spółka z o.o. [...] z siedzibą w [...] wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 7.705.605,94 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy wyniosła 125.794,30 zł. Skarżąca wskazała, iż posiada rachunek bankowy, na którym nie zgromadzono środków pieniężnych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, iż Spółka obecnie nie zajmuje się żadną działalnością, natomiast podejmuje czynności zmierzające do sprzedaży gospodarstwa Spółki w całości bądź w części. Dodatkowo wskazano, iż rachunek bankowy skarżącej został zajęty i w chwili obecnej widnieje na nim blokada kwoty 170.905,68 zł.. Na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 19 maja 2017 r. skarżąca złożyła kopie następujących dokumentów: bilansu za rok 2016, jednostronnego rachunku zysków i strat za rok 2016, listy blokad na rachunku bankowym, bilansu z uwzględnieniem bufora za rok 2017 oraz jednostronnego rachunku zysków i strat z uwzględnieniem bufora za rok 2017. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, iż skarżąca nie nadesłała wszystkich dokumentów, które – w ocenie referendarza – były niezbędne do dokonania oceny sytuacji majątkowej Spółki, w szczególności rocznego sprawozdania finansowego za rok 2016 wraz z informacją dodatkową obejmującą wprowadzenie do sprawozdania finansowego, a także wyciągów z rachunków bankowych Spółki. Ponadto referendarz zauważył, iż w Krajowym Rejestrze Sądowym brak jest w odniesieniu do skarżącej wpisów o zaległościach, likwidacji, postępowaniu upadłościowym, układowym czy naprawczym bądź o zawieszeniu działalności gospodarczej. Wskazał także, iż na Spółce ciąży obecnie obowiązek uiszczenia opłat sądowych w łącznej wysokości 200 zł, zaś wartość jej majątku trwałego przewyższa 7 mln zł. W sprzeciwie z dnia 11 lipca 2017 r. skarżąca wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego poprzez jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając sprzeciw strona wskazała, iż relacja nieznacznych kwot wpisu i wielkości majątku Spółki nie przesądza o oddaleniu wniosków o zwolnienie, jak również nie ma ona obowiązku zgromadzenia funduszy na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca posiada wprawdzie majątek, jednakże nie może nim swobodnie dysponować (zakaz zbycia maszyn w terminie 5 lat, zbycie gruntów za zgodą Agencji Nieruchomości Rolnych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). Skarżąca Spółka nie zgadza się z odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wnosząc jednocześnie w sprzeciwie o zwolnienie od kosztów sądowych. Mając zatem na względzie zakres sprzeciwu, jak również przywołane na wstępie regulacje, Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w całości, nie znajdując podstaw do jego uwzględnienia. Przed wyłożeniem motywów podjętego rozstrzygnięcia przypomnieć należy, iż rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości 200 zł, na który składa się wpis sądowy od skargi kasacyjnej oraz opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku. W ocenie Sądu, skarżąca Spółka nie wykazała ani w postępowaniu zakończonym postanowieniem referendarza sądowego, ani wraz ze złożeniem sprzeciwu, iż spełnia przesłanki do udzielenia jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim wskazać należy, iż wnioskująca strona jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, posiada majątek znacznej wartości, nie znajduje się w stanie upadłości czy likwidacji. Według oświadczeń złożonych na formularzu PPPr Spółka posiada majątek trwały o wartości 7.705.605,94 zł, zatem wielokrotnie przewyższający ciążące na Spółce opłaty sądowy w łącznej wysokości 200 zł. Wbrew stanowisku skarżącej, okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla oddalenia jej wniosku i znajduje potwierdzenie w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych. W orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 89/12; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz także środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie NSA z dnia 1 maja 2012 r. o sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 144/11). Zatem przy ocenie przesłanek udzielenia prawa pomocy, uwzględnić należy, wartość nieruchomości i możliwości pozyskiwania z nich pożytków (por. postanowienie NSA z dnia 14 maja 2015 r. o sygn. akt I FZ 67/15). Podnieść w końcu należy, iż prawo pomocy może być przyznane wyłącznie wówczas gdy wnioskująca strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), nie zaś w sytuacji, gdy środki takie wprawdzie posiada, jednakże przeznacza je na pokrycie innych wydatków czy zobowiązań. Odnosząc się do podniesionych w sprzeciwie twierdzeń, iż Spółka nie może swobodnie dysponować swoim majątkiem, stwierdzić należy, iż okoliczność ta nie została wykazana przez skarżącą. Zauważyć należy, iż z przedłożonej kopii decyzji z dnia 4 kwietnia 2017 r. wynika jedynie, iż Agencja Nieruchomości Rolnych nie wyraziła zgody na zbycie nieruchomości należącej do Spółki tylko z uwagi na to, że jej nabywca posiadał już gospodarstwo rolne o pow. przekraczającej 300 ha użytków rolnych. Zatem nie sposób przyjąć stanowiska skarżącej, że nie może ona swobodnie dysponować swoim majątkiem w postaci nieruchomości rolnych, bowiem niewyrażenie zgody nie było związane z osobą zbywającą (skarżącą) lecz z nabywcą nieruchomości i nastąpiło tylko z uwagi na zakaz nadmiernej koncentracji gruntów rolnych. Niezależnie od tego wskazać należy, iż ustanowienie na nieruchomości zabezpieczenia np. w postaci hipoteki nie wyklucza możliwości korzystania z niej i uzyskiwania dodatkowych dochodów w postaci pożytków naturalnych lub cywilnych. Nie stanowi również przeszkody w rozporządzaniu nią według własnego uznania. Kwestia hipotek obciążających nieruchomości może mieć znaczenie jedynie przy ustalaniu ceny pomiędzy stronami dokonującymi przeniesienia własności nieruchomości, nie stanowi natomiast zakazu zbycia jej lub oddania do użytkowania innej osobie. Zbycie nieruchomości obciążonej hipoteką jest możliwe, a zmiana właściciela nie stwarza zagrożenia dla wierzyciela hipotecznego, który może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to czyją stała się własnością (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 27.08.2015 r. o sygn. akt I SA/Lu 1123/14; postanowienie NSA z dnia 21.08.2014 r. o sygn. akt II FZ 1303/14). Nie można również zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, iż nie ma ona obowiązku zgromadzenia funduszy na pokrycie kosztów sądowych. W orzecznictwie wskazuje się, iż osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Ponadto, nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). Odnosząc się do podnoszonej przez Spółkę straty podatkowej z roku 2016 podnieść trzeba, iż okoliczność ta nie może znaleźć uznania w świetle reguł jakimi należy kierować się przy ocenie zdolności majątkowych przedsiębiorców. Jak to się bowiem podkreśla w orzecznictwie, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). W postanowieniach z dnia 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z dnia 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Niezależnie od tego zauważyć należy, iż w aktach niniejszej sprawy znajduje się wcześniejszy wniosek Spółki o prawo pomocy, z którego wynika, że w roku 2015 skarżąca osiągnęła zysk z działalności w wysokości 67.726,80 zł. Zatem nie można również przyjąć, by w latach poprzednich była pozbawiona możliwości zarobkowych. Jeżeli chodzi natomiast o wskazaną we wniosku PPPr kwestię "zablokowania przez Urząd Skarbowy w Warszawie" środków na rachunku bankowym Spółki, wskazać należy, iż okoliczność ta nie mogła sama z siebie świadczyć o spełnieniu ustawowych przesłanek udzielenia prawa pomocy. W orzecznictwie podnosi się bowiem, iż w tej kwestii istnieje możliwość zastosowania przez stronę skarżącą środka wynikającego z przepisu art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.), z którego wnika, że istnieje możliwość dokonywania wypłat z zajętego rachunku bankowego za zgodą organu egzekucyjnego w celu poniesienia wydatków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą Por. postanowienie NSA z dnia 14 maja 2015 r. o sygn. akt I FZ 67/15). Na koniec warto przypomnieć, iż zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). W postanowieniu z dnia 24 czerwca 2015 r. o sygn. akt II GZ 294/15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. o sygn. akt I FZ 287/12 – i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14). Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie zwolnienia Spółki od kosztów sądowych. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.