V SA/Wa 252/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – sędzia WSA – Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia ... grudnia 2015 r. Nr ... w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 252/16 [...]., dalej: "Skarżący" lub "Strona" wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, a także przedmioty o wartości powyżej [...] zł związane z działalnością gospodarczą. Wskazał, iż osiąga miesięczne dochody: z tytułu stosunku pracy w wysokości [...] zł miesięcznie oraz z tytułu renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł (po potrąceniach komorniczych - [...] zł). Skarżący wskazał nadto, iż dochód jego żony wyniósł w 2015 r. – [...] zł. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą, zaś przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Wskazał, że strata z działalności gospodarczej wynosi: "do 01/2016 - [...] zł. Do stałych, miesięcznych wydatków zaliczył opłaty za gaz i prąd ([...] zł), wodę i kanalizację ([...] zł), koszty związane z ogrzewaniem mieszkania ([...] zł), telefon ([...] zł), ubezpieczenie na życie ([...]zł) oraz "pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego" w wysokości [...] zł. Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych za rok 2016 oraz oświadczenie o wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 22 kwietnia 2016 r. wnioskodawca wyjaśnił, iż zamieszkuje w nieruchomości, której jest współwłaścicielem w 1/5 wraz z rodzeństwem. Skarżący prowadzi działalność rolniczą i otrzymuje dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych. Miesięczny przychód z wynajmowania przez skarżącego pomieszczeń wynosi [...] zł. Żona wnioskodawcy nie posiada żadnych nieruchomości i otrzymuje rentę inwalidzką wypłacaną w okresach kwartalnych, zaś dwójka jego dorosłych dzieci nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący posiada rachunek bankowy, który został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Do pisma skarżący załączył kopie umowy najmu z [...] sierpnia 2009 r.; umowy dzierżawy z [...] września 2010 r.; odpisów zeznań podatkowych swoich i żony za lata 2014 i 2015; potwierdzenia wypłaty świadczenia KRUS za II kwartał 2016 r. na rzecz żony; pocztowego potwierdzenia wypłaty/odbioru świadczenia ZUS za styczeń 2016 r.; aneksu do umowy o pracę z dnia [...] stycznia 2016 r.; potwierdzenia salda w [...] Banku [...] z dnia 31 grudnia 2015 r.; decyzji Starosty [...] z dnia [...] lipca 2010 r.; zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwania do zapłaty należności z dnia [...] kwietnia 2016 r. Ponadto wnioskodawca przedstawił dwa dokumenty własnoręcznie sporządzone: "Określenie rozmiaru i rodzaju prowadzonej działalności rolniczej" oraz "Spis średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego". Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2016 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie starszy referendarz sądowy wskazał, że w sytuacji, gdy małżonkowie osiągają stałe dochody, zaś Skarżący posiada majątek nieruchomy i ruchomy o znacznej wartości nie sposób przyjąć by rodzina Skarżącego znajdowała się w stanie ubóstwa. Skarżący uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę, z tytułu umowy dzierżawy, umowy najmu, a także rentę inwalidzką w wysokości. Ponadto prowadzi działalność rolniczą, otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych. Ze złożonych zeznań podatkowych za lata 2014 i 2015 wynika, że Skarżący osiągał wysokie przychody z tytułu działalności gospodarczej, jak również dochody ze stosunku pracy i renty. Żona wnioskodawcy otrzymuje rentę inwalidzką. Ponadto Skarżący posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, jest współwłaścicielem w 1/5 nieruchomości, w której zamieszkuje, posiada również wiele rzeczy ruchomych o wartości ponad [...] zł, co obrazuje ewidencja środków trwałych z roku 2016. Odnosząc się do wykazanych przez wnioskodawcę wydatków referendarz wskazał, że oceniając spełnienie przesłanek do udzielenia stronie prawa pomocy należy brać pod uwagę wyłącznie wydatki, które są niezbędne dla utrzymania. Odnosząc się zadłużenia zauważył, iż nie można przyjąć jakoby zobowiązania prywatne miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z 2 czerwca 2016 r. Wskazał, że faktyczna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w zaskarżonym postanowieniu, a dokonane ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Dodał, że na skutek wypadku znajduje się na rencie, co znacznie pogorszyło jego sytuację finansową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 2 czerwca 2016 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Skarżący zanegował ustalenia dokonane przez starszego referendarza sądowego, nie przywołując jednak żadnych argumentów oraz nie składając dodatkowych wyjaśnień. Powtórzył, że na skutek wypadku któremu uległ jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Analizując informacje przedstawione przez Skarżącego oraz złożone w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy dokumenty nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Skarżącego, iż faktycznie znajduje w gorszej sytuacji finansowej od tej ustalonej przez referendarza sądowego, a konsekwencji nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Skarżący wykazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy majątek o znacznej wartości, ponieważ tak należy ocenić fakt, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Skarżący prowadzi działalność rolniczą, z tytułu której w 2015 r. uzyskał przychody w wysokości [...] zł. Wprawdzie zadeklarowane koszty prowadzenia tej działalności były wyższe od przychodów, ale Skarżący nie udokumentowała ich. Nie wskazał również w jakiej wysokości otrzymuje dopłaty rolnicze do wskazanej powierzchni nieruchomości (ponad [...] ha). Chociażby ze względu na posiadanie nieruchomości rolnej nie można uznać Skarżącej za osobę ubogą. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poglądy te znajdują odpowiednie zastosowanie w stanie faktyczny niniejszej sprawy. Niezależnie od posiadanego majątku Skarżący uzyskuje dochody – z innych źródeł – z tytułu wykonywanej pracy w wysokości [...] zł, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (umowa dzierżawy - [...] zł, umowa najmu - 100 zł). Wypłacane jest również świadczenie rentowe - [...] zł. Żona wnioskodawcy otrzymuje rentę inwalidzką – w II kwartale 2016 r. w wysokości [...] zł. Powołując powyższe okoliczności warto przywołać stanowisko jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06, iż "obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę". Z kolei w postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 podkreślono, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku" (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność przyznania prawa pomocy ocenić również należy, jakie miesięczne koszty utrzymania, które uznaje za niezbędne Skarżący ponosi. Podkreślić należy, że oceniając spełnienie przesłanek do udzielenia stronie prawa pomocy należy brać pod uwagę wyłącznie wydatki, które są niezbędne dla utrzymania. Odnosząc się do wykazanych przez wnioskodawcę wydatków, według sporządzonego spisu należy, iż stanowią one kwotę łączną 2.300 zł. Pośród nich Skarżący umieścił również składkę na ubezpieczenie na życie – której w ocenie referendarza sądowego nie można uznać za wydatek niezbędny w domowym budżecie, szczególnie osób podnoszących, że znajdują się w trudnej sytuacji finansowej oraz obszerną pozycję, którą określił: "pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego" w wysokości [...] zł. Wobec braku informacji, jakie wydatki Skarżący zalicza do pozostałych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie można uznać, że Skarżący uprawdopodobnił, że są koszty niezbędnego utrzymania, a więc takie, które mają znaczenie przy ocenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań, których nie można zaliczyć do wskazanej wyżej kategorii. Odnosząc się wskazanego zadłużenia Sąd podziela ocenę referendarza sądowego, zgodnie z którą zobowiązania prywatne Skarżącego nie mają charakteru priorytetowego przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przywołać również trzeba stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Na koniec warto wskazać, iż sytuacja majątkowa wnioskodawcy była już przedmiotem analizy dokonywanej w innych, zainicjowanych przez Skarżącego postępowaniach o prawo pomocy. Dla przykładu wskazać można na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 września 2015 r. o sygn. akt II FZ 776/15, który oddalając zażalenie Skarżącego zauważył, iż obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny (por. także postanowienia NSA: z dnia 6 października 2015 r. o sygn. akt II FZ 688/15; z dnia 12 stycznia 2016 r. o sygn. akt II FZ 1049/15). W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.