V SA/Wa 3342/15

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G.E. Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. na decyzję Narodowego Centrum Badań i Rozwoju z dnia (...) kwietnia 2015 r. Nr (...) w przedmiocie odmowa przyznania środków finansowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych M. G. E. Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że w 2014 r. Spółka uzyskała przychód w wysokości 25.590 zł i planuje kontynuować działalność w roku 2015. Ponoszone przez Spółkę koszty mają charakter w zasadzie wyłącznie administracyjny i wynoszą około 20.000 zł rocznie. Dodała, że nie prowadzi sporów sądowych i nie planowała sporów sądowych również z przedmiotowej sprawie, a posiadane środki trwałe są trudno zbywalne z uwagi na konieczność poniesienia dodatkowych prac. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 3.334.000 zł, środki trwałe przedstawiają wartość 10.535,14 zł, rok 2014 r. Spółka zakończyła stratą w wysokości 120.281,85 zł, a na rachunku bankowym wykazała kwotę 1.497,08 zł. Skarżąca do wniosku załączyła wyciąg z rachunku bankowego oraz zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2013 – 2014. Na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła deklaracje VAT-7 złożone w 2015 r., historię rachunku bankowego, informacje o wysokości poniesionych kosztów uzyskania przychodów w 2015 r. (w formie wydruku kont syntetycznych i analitycznych), zestawienie środków trwałych, zestawienie należności i zobowiązań Spółki na dzień 31 sierpnia 2015 r., w tym zestawienie pożyczek udzielonych spółce, odpis aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat oraz odpis sprawozdania finansowego za rok 2014. Skarżąca dodała, że w 2015 roku nie uzyskała żadnych dochodów, nie była właścicielem nieruchomości i nie posiada zasobów finansowych, innych niż zgromadzone na rachunku bankowym. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej " p.p.s.a", referendarz sądowy może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Sąd może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zwolnienie z części kosztów postępowania, jest możliwe jeśli jednostka taka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Prawo pomocy ma charakter szczególny i dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie Stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać należy, że z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że Skarżąca w dniu 1 września 2015 r. posiadała środki pieniężne w wysokości 1.332,47 zł, a więc w wysokości znacznie przekraczającej wpis sądowy który wynosi 200 zł. W okresie od 2 kwietnia 2015 r. do 1 września 2015 r. saldo bankowe pozostawało dodatnie. Według bilansu na dzień 31 sierpnia 2015 r. Spółka posiada aktywa trwałe, w tym inwestycje długoterminowe o wartości 800.000 zł oraz środki trwałe o wartości 9.330,74 zł. Zgodnie z zestawieniem należności i zobowiązań przygotowanym na dzień 31 sierpnia 2015 r. Skarżąca posiadała należności w wysokości 1.291.879,69 zł wobec MVA Green Energy Spółka z o.o., zobowiązania w wysokości 45.055,94 zł oraz zobowiązania z tytułu pożyczek w kwocie 431.941,10 zł, w tym w wysokości 344.522,78 zł wobec jednostek powiązanych. Z analizy dokumentów wynika również, że Skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 3.912,15 zł oraz poniosła koszty uzyskania przychodów w wysokości 107.240,85 zł. Skarżąca oświadczyła również, że w 2015 r. nie uzyskała przychodów, natomiast koszty działalności stanowiły kwotę 70.907,98 zł. Skarżąca dysponuje kwotą pieniężną przekraczającą wymagany w sprawie wpis sądowy, ponadto posiada majątek w postaci inwestycji i środków trwałych i należności w wysokości 1.291.879,69 zł. Ponosi również wysokie koszty działalności, a więc dysponuje możliwościami pozyskania środków na ich pokrycie. Niezależnie od powyższych ustaleń podkreślić należy, że Spółka nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nadal pozostaje w obrocie prawnym, jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Wyjaśnić należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2014r. sygn. akt I FZ 459/14, dostępne na www.nsa.gov.pl). NSA w postanowieniu z 21 marca 2006 r. sygn. akt II FZ 196/06 wskazywał, że obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane, jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. NSA w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 327/13 (dostępne na www.nsa.gov.pl.) stwierdził zaś, m.in., iż nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Podkreślenia wymaga również, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym, w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013r. sygn. akt II GZ 42/13, dostępne na www.nsa.gov.pl). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011r. sygn. akt I OZ 191/11, dostępne na www.nsa.gov.pl). Zauważenia wymaga również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.