V SA/Wa 3356/15

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. P. R. I. D. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) czerwca 2015 r. nr (...) w przedmiocie ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wsparcia grup producentów rolnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych G. P. R. I. D. Sp. z o.o. z siedzibą w G., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek Skarżąca wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej "w takiej formie jak prowadziła dotychczas", od kilku miesięcy nie wykonuje sprzedaży i nie dokonuje zakupów, nie uzyskuje przychodów, a ponosi jedynie koszty stałe i zmienne. Jedyny majątek firmy stanowi kwota 7.392,25 zł oraz kwota 283,63 euro, a wskazane środki pieniężne są niezbędne do pokrycia koniecznych opłat administracyjnych, pocztowych, usług księgowych i obsługi prawnej. Uszczuplenie tych środków doprowadzi do zaprzestania funkcjonowania Spółki i spowoduje brak możliwości dochodzenia swych racji przed sądem oraz organami administracji. Spółka nie zatrudnia pracowników. Prezes oświadczył, że nigdy nie pobierał wynagrodzenia ani innych świadczeń od Spółki. Funkcję pełni nieodpłatnie i ponosi wydatki, które są związane ze sprawami Spółki. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Skarżącej wynosi 50.000 zł, środki trwałe przedstawiają wartość "0,00 zł", Skarżąca rok 2014 r. zakończyła stratą w wysokości 11.499,82 zł, a na rachunku bankowym posiada 7.062,38 zł. Na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe CIT-8 za lata 2013-2014, deklaracje VAT-7 złożone w roku 2015, zestawienie wysokości uzyskanych przychodów i poniesionych kosztów w okresie od stycznia do sierpnia 2015 r., wyciąg z rachunku bankowego, bilans i rachunek zysków i strat, zestawienie aktualnych należności i zobowiązań Spółki wobec osób trzecich oraz orzeczenie Sądu Rejonowego w Zielonej Górze z 15.05.2015 r. w przedmiocie zabezpieczenia majątku dłużnika w związku z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Skarżąca wyjaśniła, że w okresie dwóch lat nie zbywała wartościowych ruchomości i nieruchomości, nie podjęła uchwały dotyczącej dopłat, ponieważ wspólnicy nie widzieli takiej potrzeby, złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości, ale został on oddalony, ponieważ Skarżąca wskazała we wniosku jednego wierzyciela oraz wskazała, że jej pełnomocnik z tytułu prowadzonej sprawy nie otrzymał wynagrodzenia. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej " p.p.s.a", referendarz sądowy może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Sąd może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zwolnienie z części kosztów postępowania, jest możliwe jeśli jednostka taka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w części. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Prawo pomocy ma charakter szczególny i dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 3.034 zł. Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Argumentacja Skarżącej koncentruje się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie działalności zarobkowej, brak przychodów z tego źródła oraz brak majątku wystarczającego do uiszczenia kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego nie można tracić z pola widzenia jednak tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. W tej sytuacji kluczowym argumentem nie może być powołanie się przez Skarżącą na fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej w roku 2015. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Niezależnie od wskazanych uwag zauważyć również należy, że z przedstawionych deklaracji podatkowych VAT-7 złożonych w 2015 r. wynika, że Skarżąca podejmowała czynności w zakresie dostawy, jak i nabycia towarów i usług (np. w lipcu 2015 r. Spółka wykazała sprzedaż na poziomie 19.246 zł, w czerwcu 2015 r. – 7.125 zł, w maju – 84.913 zł, a w kwietniu 2015 r. – 49.882 zł). Ponadto, po przeprowadzeniu analizy przedstawionych dokumentów wskazać należy, że Skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 2.778.961,06 zł, poniosła koszty podatkowe w wysokości 2.680.677,04 zł oraz uzyskała dochód w wysokości 98.284,02 zł. Również w roku 2013 Skarżąca w zeznaniu podatkowym CIT-8 wykazała dochód (26.270,47 zł). Odnosząc się do wyjaśnień, iż jedynym majątkiem Spółki są środki finansowe w wysokości 7.062,38 zł, które to środki Spółka przeznacza na ponoszenie niezbędnych opłat, w tym kosztów obsługi księgowej i obsługi prawnej i jakiekolwiek uszczuplenie posiadanych środków doprowadzi do zaprzestania funkcjonowania Spółki podkreślić należy, że koszty działalności przedsiębiorstwa nie korzystają z przywileju pierwszeństwa względem kosztów postępowań sądowych. Wskazana kwota (7.062,38 zł) przekracza prawie dwa razy wpis należny w sprawie i nie można uznać za zasadne wyjaśnień Skarżącej, że kwotę tę przede wszystkim powinna przeznaczyć na opłaty, koszty obsługi księgowej i prawnej. Zauważenia wymaga, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Na podstawie przedstawionych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień można stwierdzić, że sytuacja finansowa Skarżącej w 2015 roku pogorszyła się w porównaniu z latami poprzednimi. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności, np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z dnia 14 maja 2015 r. o sygn. akt I FZ 67/15, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż nie może umknąć uwadze również, że brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności, gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Niezależnie od powyższych ustaleń podkreślić należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2014r. sygn. akt I FZ 459/14, dostępne na www.nsa.gov.pl). NSA w postanowieniu z 21 marca 2006 r. sygn. akt II FZ 196/06 wskazywał, że obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane, jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013r. sygn. akt II GZ 42/13, dostępne na www.nsa.gov.pl). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011r. sygn. akt I OZ 191/11, dostępne na www.nsa.gov.pl). Odnosząc się do wyjaśnień, iż zgromadzenie wspólników nie podjęło uchwały zobowiązującej do dopłat, ponieważ wspólnicy "nie widzieli potrzeby podjęcia takich uchwał", podkreślić należy, że zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) stanowi możliwość pozyskania przez Spółkę środków finansowych. Dopłaty te mogą być wnoszone również w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. W ocenie referendarza, z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników nie jest możliwe, a jedynie, że wspólnicy uznali, że nie ma potrzeby dokapitalizowania Spółki. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności referendarz sądowy uznaje, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.