V SA/Wa 3485/15

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi P. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) stycznia 2015 r. nr (...) w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: - odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy w całości poprzez odmowę zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmowę ustanowienia doradcy podatkowego W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy P. R. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem, posiada dom o powierzchni 135 m.kw. Żona nie pracuje i przebywa za granicą w związku z chorobą syna. Skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą. Działalność przynosi stratę (6.684 zł), którą Skarżący finansuje kredytem w rachunku bieżącym. Ponadto, spłaca kredyt obrotowy (325.000 zł), kredyt hipoteczny (235.000 CHF) oraz uiszcza ratę leasingową (6.000 zł miesięcznie). Do wniosku Skarżący załączył zestawienie przychodów i rozchodów z działalności gospodarczej za 2015 r. Z uwagi na to, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające dla oceny możliwości majątkowych wnioskodawcy, zarządzeniem z 23 września 2015 r. wezwano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe Strona wyjaśniła, że w ramach działalności gospodarczej zajmuje się sprzedażą materiałów dachowych, nie posiada środków trwałych, do majątku ruchomego zaliczyła motocykl (rok produkcji 1991) oraz samochód osobowy Opel Astra (rok produkcji 2002). Do miesięcznych wydatków Skarżący zaliczył kredyt domowy (970 CHF), koszty wyżywienia (około 1000 zł), wydatki na paliwo (300 zł), energię elektryczną i gaz (700 zł) oraz "leasingi, odsetki, kredyty" (około 20.000 zł). Wskazał również, że jego żona we wrześniu 2014 r. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej i w związku z chorobą syna często przebywa za granicą (w czasie rehabilitacji i operacji), a wszystkie koszty leczenia pokrywa rodzina. Skarżący przedstawił kopie umów leasingowych, deklaracji VAT-7, PIT, wyciągi z rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a więc nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 980 zł, a do kosztów postępowania należy zaliczyć również koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Analizując przedstawione informacje wskazać należy, że w latach 2013 – 2014 Skarżący uzyskiwał dochód z działalności gospodarczej. Ważne jest, że Skarżący nadal prowadzi działalność, którą można uznać za działalność prowadzoną w znacznym rozmiarze. Z przedstawionego zeznania podatkowego PIT-36L za 2013 rok wynika, że Skarżący osiągnął dochód (po odliczeniach) w kwocie 133.214,67 zł, uzyskał przychody w wysokości 2.299.094,31 zł oraz poniósł koszty uzyskania przychodów w kwocie 2.157.766,71 zł, a zeznanie podatkowe PIT-36L za 2014 wskazuje na dochód (po odliczeniach) w kwocie 56.038,17 zł, przychody w wysokości 2.332.722,74 zł oraz koszty uzyskania przychodów w kwocie 2.268.087,01 zł. Z przedstawionych deklaracji podatkowych VAT-7 złożonych w 2015 r. wynika, że Skarżący nadal podejmuje czynności zarówno w zakresie dostawy towarów i usług (np. w sierpniu 2015 r. na poziomie 404.349 zł, w lipcu 2015 r. – 233.298 zł, w czerwcu 2015 r. – 233.298 zł), jak i ich nabycia 2015 r. (w sierpniu 2015 r. na poziomie 210.540 zł, w lipcu 2015 r. – 226.225 zł, w czerwcu 2015 r. – 132.553 zł). Strona wskazała, że obecnie nie uzyskuje dochodów, bowiem w 2015 r. prowadzona działalność przynosi stratę (według stanu w lipcu 2015 r. strata wynosiła 40.105,93 zł). Podkreślić jednak zdecydowanie należy, że w okresie od stycznia 2015 r. do lipca 2015 r. Skarżący uzyskał przychód z działalności w kwocie 991.124,47 zł, a wykazywana strata była wynikiem kosztów (wydatków) dotyczących prowadzonej działalności, które we wskazanym okresie były wyższe od przychodów. Zaznaczyć jednak należy, że aby dokonywać wydatków, niezbędne jest posiadanie środków pieniężnych na ich poniesienie lub innych źródeł ich finansowania, co w przedmiotowej sprawie niewątpliwie wystąpiło. Reasumując, przedstawione informacje wskazują, że Skarżący prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i obraca w ramach tej działalności znacznymi środkami pieniężnymi. Fakty te wynikają również z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych. Wprawdzie na każdym z nadesłanych rachunków jest zaewidencjonowane saldo ujemne, ale równocześnie można zaobserwować znaczne przepływy środków pieniężnych. Zauważyć należy, że na rachunkach prowadzonych przez PKO Bank Polski (nr rachunku 221020(...)9069 ) w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 8 października 2015 r. suma uznań wyniosła 817.333,45 zł, a suma obciążeń 814.450,66 zł, a na rachunku nr 87 1020(...)3038 w tym samym okresie suma uznań wyniosła 401.059,35 zł, a suma obciążeń 470.571,26 zł. Na rachunku prowadzonym przez mBank S.A. o numerze 31 1140(...)0264 suma uznań wyniosła 38.969,02 zł, a suma obciążeń 36.506,14 zł, a na rachunku o numerze 30 1140 (...) 1119 suma uznań wyniosła 56.377,83 zł, a suma obciążeń 56.174,60 zł. Podkreślić również należy, że na urzędowym formularzu PPF Skarżący w rubryce 10, wskazał wartość (-)6.684 zł, jako stratę w prowadzonej działalności gospodarczej. Należy uznać, że Skarżący – nie wykazując dochodu - nie uprawdopodobnił źródła finansowania kosztów bieżącego utrzymania rodziny. Należy również zaznaczyć, że Skarżący nie wykazał kosztów leczenie syna oraz ich nie udokumentował. Ponadto, nie przedstawił zeznań podatkowych złożonych przez żonę w latach 2013-2014, pomimo, że do września 2014 r. również żona Skarżącego prowadziła działalność gospodarczą. Niezależnie od powyższych ustaleń podkreślić należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2014r. sygn. akt I FZ 459/14, dostępne na www.nsa.gov.pl). NSA w postanowieniu z 21 marca 2006 r. sygn. akt II FZ 196/06 wskazywał, że obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane, jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013r. sygn. akt II GZ 42/13, dostępne na www.nsa.gov.pl). Powtórzyć należy, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko w wypadku, gdy wnioskodawca nie dysponuje jakimikolwiek środkami finansowymi lub jeśli zapłata kosztów postępowania sądowego mogłaby spowodować powstanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Przesłanką zastosowania instytucji zwolnienia od koszów postępowania nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Ponieważ koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia wydatków, które nie są konieczne. Reasumując, Skarżący nie należy do osób pozbawionych środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Jego sytuacji majątkowej nie można utożsamiać z sytuacją osób nie osiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód niewystarczający na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Na marginesie zwrócić uwagę należy, że podstawowym celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie stronie prawa do sądu oraz czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Pamiętać przy tym trzeba, że stanowi ono formę dofinansowania z budżetu państwa przez co jego udzielenie winno być ważone również pod kątem celowości stosowania z uwzględnieniem aspektu ochrony przed nadmiernym wydatkowaniem środków publicznych. Brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata albo radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego złożoną skargę w pierwszej instancji. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Zatem na tym etapie postępowania przed sądem I instancji strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Tym bardziej, że jak wynika z treści art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (por. postanowienia NSA z dnia 1 marca 2011 r. o sygn. akt II FZ 27/11 oraz z dnia 25 maja 2011 r. o sygn. akt II FZ 219/11; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż podstawą do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest fakt, iż w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym brak przymusu adwokacko-radcowskiego, zaś skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu dotyczącym prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). Pogląd ten znajduje odpowiednie zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. W związku z powyższym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.