V SA/Wa 758/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi F. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... lutego 2016 r. nr ... w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia odmówić Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę zwolnienia od opłat sądowych w całości; F. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w O., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości. Uzasadniając wniosek wskazała, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Nie posiada również środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Posiadane automaty do gier zostały zajęte przez urzędy celne, co uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik odmówił jej dokapitalizowania. Podkreśliła, że wskazane trudności finansowe mają charakter trwały, istnieją od dłuższego czasu, co uniemożliwiło poczynienie oszczędności na poczet ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Skarżącej wynosi 5.000 zł, środki trwałe przedstawiają wartość 500.850 zł, Skarżąca rok 2014 r. zakończyła stratą w wysokości 167.360,10 zł. Dodatkowo Spółka wskazała, że wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych przedstawiają wartość 1.968.000 zł oraz ciąży na niej obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w łącznej wysokości przekraczającej 50.000 zł. Skarżąca do wniosku załączyła wyciąg z rachunku bankowego, sprawozdania finansowe za lata 2013-2014, protokoły zajęcia i odbioru ruchomości (automatów do gier), upomnienia wystawione przez organy podatkowe oraz zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnych i wierzytelności z rachunku bankowego oraz wkładu oszczędnościowego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej " p.p.s.a", referendarz sądowy może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zwolnienie z części kosztów postępowania, jest możliwe jeśli jednostka taka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od opłat sądowych w całości, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Prawo pomocy ma charakter szczególny i dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie Stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 1.080 zł. Łączna wysokość wpisów sądowych należnych od spraw wszczętych przez Spółkę, zgodnie z jej oświadczeniem wynosi 50.000 zł. Ponadto, dokonując oceny wniosku złożonego w niniejszej sprawie wzięto również z urzędu pod uwagę dokumenty zgromadzone w innych zainicjowanych przez Spółkę postępowaniach o prawo pomocy, m. in. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 487/16. Rozpoznając wniosek w niniejszej sprawie uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Należy przede wszystkim pamiętać, iż wnioskująca jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, która jako podmiot tego rodzaju winna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (zob. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. o sygn. akt FZ 478/04). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). Analizując sytuację majątkową Spółki wskazać należy, iż posiada ona majątek znacznej wartości – wartość środków trwałych według oświadczenia złożonego na formularzu PPPr wynosi 500.850,02 zł, a więc wielokrotnie przewyższa opłatę sądową w wysokości 1.080 zł, jak również łączną kwotę wpisów sądowych w wysokości "ponad 50.000 zł". W orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 89/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). Zauważyć następnie należy, iż Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Z analizy dokumentów złożonych w niniejszej sprawie, jak również w innych sprawach skarżącej, w tym w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 487/16 wynika, że skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 1.688.950,20 zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości 1.745.404,46 zł. Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą również w 2015 r. Ze składanych kwartalnie w 2015 r. deklaracji VAT-7K wynika, że Skarżąca dokonywała transakcji handlowych (sprzedaż w pierwszym kwartale 2015 r. kształtowała się na poziomie 679.992 zł, a w drugim kwartale 2015 r. wyniosła 616.482 zł, w trzecim kwartale – 599.563 zł, a w czwartym kwartale – 333.815 zł). W aktach sprawy znajduje się wyciąg z rachunku bankowego stwierdzający ujemny stan konta w dniu 30 listopada 2015 r. w wysokości (-) 597,37 zł. Równocześnie, starszemu referendarzowi sądowemu z urzędu jest wiadome, że Spółka w pierwszej połowie 2015 r. obracała środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania. Na fakt ten zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt II GZ 275/16 oddalił zażalenie Spółki na postanowienie tut. Sądu z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt VSA/Wa 3652/15 odmawiające przyznania prawa pomocy. NSA zwrócił uwagę, że z wyciągów z rachunków bankowych wynika jednoznacznie, że suma wpływów na rachunek za luty 2015 r. wyniosła 57.429,43 zł, za marzec 112.600 zł, za kwiecień 22.300 zł, za maj 123.000 zł i czerwiec 86.753 zł. Kwoty te wielokrotnie przekraczały wysokość wpisu od skargi w tej sprawie i dobitnie świadczą o tym, że strona nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co jest niezbędne dla przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zaznaczyć należy, że na urzędowym formularzu PPPr złożonym w niniejszej sprawie Spółka nie wykazała żadnego rachunku bankowego. Wobec deklarowanego braku rachunku bankowego Spółka nie wyjaśniła, w jaki sposób rozlicza się z instytucjami publicznymi (np. ZUS-em, urzędem skarbowym), jak również z jej kontrahentami. Podnieść należy, że bez znaczenia dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Spółce prawa pomocy, pozostaje końcowy wynik finansowy Spółki za 2014 r. tj. strata podatkowa w wysokości 56.454,26 zł. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 1 sierpnia 2013r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004r., sygn. akt I FZ 436/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W pełni aprobując powyższe poglądy stwierdzić należy, że oceniając przesłanki przyznania Skarżącej prawa pomocy należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Warto zauważyć, że za 2013 r. Skarżąca wykazała w rachunku zysków i strat stratę na poziomie 149.368,31 zł, a w 2014 r. stratę w wysokości 167.360,10 zł. Spółka nie przedstawiła natomiast aktualnego bilansu, rachunku zysków i strat, jak również zeznania podatkowego CIT-8 za 2015 r. lub zestawienia uzyskanych w tym roku przychodów, ze wskazaniem jakie jest ich źródło oraz poniesionych kosztów wraz z wyjaśnieniem skąd pochodzą środki na ich pokrycie. O zasadności przyznania prawa pomocy nie mogą zadecydować przedstawione protokoły zajęcia i odbioru ruchomości (automatów do gry). Jak wskazano dokumenty finansowe nie pozwalają stwierdzić, że Spółka nie jest w stanie stopniowo gromadzić środków pieniężnych w celu zapłaty wpisów sądowych. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Zauważenia wymaga również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11). Według informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2014 r. Spółka utworzyła rezerwę na koszty w wysokości 25.590,89 zł. Odnosząc się do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz zajęcia innej wierzytelności pieniężnej (np. zawiadomienia z dnia 17 czerwca 2015 r.) wskazać należy, że strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła była wnieść skargę na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto, nawet jeżeli Spółka obecnie nie prowadzi działalności w zakresie gier hazardowych lub ze wskazanych przez nią przyczyn jest ona ograniczona, trudno przyjąć, że automaty wyczerpują cały jej majątek i nie dysponuje ona innymi jego składnikami. Warto zwrócić uwagę na szeroko określony w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego przedmiot działalności Spółki (np. naprawa i konserwacja komputerów i artykułów użytku osobistego i domowego, działalność sportowa, rozrywkowa i rekreacyjna, reklama, badanie rynku i opinii publicznej, pozostała indywidualna działalność usługowa). Spółka oświadczyła, że nie prowadzi innej działalności gospodarczej (oprócz związanej z grą na automatach), ale nie wyjaśniła, dlaczego nie podejmuje innych działalności w związku z deklarowaną złą sytuacją rynku gier hazardowych. Zauważyć należy, że działalność Spółki nie została zawieszona; Spółka nie znajduje się w fazie upadłości lub likwidacji. W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OZ 208/08). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności starszy referendarz sądowy uznaje, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.