VI SA/Wa 1473/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 29 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania S. S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. S. S. (dalej też jako skarżący) złożył w niniejszej sprawie na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że aktualnie jest osobą bezrobotną, gdyż przedsiębiorstwo, które prowadził, zbankrutowało. Skarżący podkreślił, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką. Wyjaśnił, że matka otrzymuje emeryturę w wysokości 960 złotych 31 groszy netto miesięcznie i jest to jedyny dochód obojga. Skarżący oszacował koszt utrzymania mieszkania na kwotę 530 złotych a koszty zakupu leków dla matki na kwotę 300 złotych. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącego została wezwana do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie: a) odpisu zeznania podatkowego skarżącego za 2014 r., ewentualnie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez niego w tym okresie, b) dokumentu potwierdzającego zakończenie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej, c) oświadczenia czy skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, jeżeli tak, to należy przedstawić aktualne zaświadczenie z powiatowego urzędu pracy potwierdzające ten fakt, d) dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia emerytalnego matki skarżącego (np. ostatni odcinek przekazu pocztowego, wydruk z rachunku bankowego obejmujący przelew środków z tego tytułu lub ostatnia decyzja organu rentowego ustalająca wysokość tego świadczenia), e) wyciągów z wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego matkę rachunków bankowych (w tym lokat i kont dewizowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, obejmujących wszystkie operacje dokonywane w ww. okresie, f) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania (np. czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon) oraz innych obciążeń (np. kredyty, pożyczki; koszty zakupu leków). W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia stosownych dokumentów, pełnomocnik skarżącego wyjaśniła, że z oświadczenia skarżącego wynika, iż do dnia [...] sierpnia 2015 roku skarżący nie zakończył prowadzenia działalności gospodarczej i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Dlatego też nie jest w stanie przedstawić dokumentów potwierdzających zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego należącego do jego matki, zeznanie o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2014 (przy przychodzie na poziomie 634 253,77 złotych skarżący odnotował stratę na poziomie 5 797, 40 złotych) oraz zaświadczenie organu skarbowego, zgodnie z którym jego dochód w roku 2013 wyniósł 0 złotych. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej tez jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne. W niniejszej sprawie istotne jest, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której w roku 2014 uzyskał znaczny przychód w wysokości 634 253, 77zł. Zaznaczyć przy tym należy, że wskazywana przez skarżącego strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (p. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., II GZ 489/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Tymczasem w orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 lutego 2010 r., wydanym w sprawie sygn. akt I FZ 10/10, NSA podkreślił, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżący) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważeniu kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Tymczasem skarżący w roku 2014 uzyskał przychód na wysokim poziomie przekraczającym 634 tysiące złotych. Jednocześnie z przedłożonych przez skarżącego informacji wynika, że w roku 2015 nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, ale jedynie zamierza to uczynić. Zarazem skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów wskazujących na wysokość przychodów z prowadzonej w bieżącym roku działalności gospodarczej. Wskazać należy, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). Biorąc pod uwagę fakt, iż skarżący nie przedłożył na wezwanie Sądu żądanych dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową w roku 2015, brak było możliwości ustalenia, czy nastąpiło na tyle znaczące pogorszenie jego sytuacji materialnej w stosunku do roku 2014 , że aktualnie wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nadmienić należy, że niedopełnienie obowiązku złożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak też wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt I OZ 895/09). W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.