VI SA/Wa 1834/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "H." Sp. z o. o. z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "H." Sp. z o. o. z siedzibą w L. na decyzję Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia koncesji na rozpowszechnianie programu radiowego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania "H." Sp. z o. o. z siedzibą w L. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. "H." Sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej też jako "skarżąca" lub "spółka") zwróciła się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka wskazała, iż wysokość kapitału zakładowego wynosi 125 000 złotych, wartość środków trwałych 0 złotych, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy 1 532, 66 złotych. Spółka wskazała także, że nie posiada aktywnych rachunków bankowych. Podkreśliła, że z uzyskiwanych dochodów pokrywa jedynie bieżące podstawowe wydatki, posiadając przy tym zadłużenie na poziomie około 900 tysięcy złotych. Zarówno miesięczne wydatki, jak i przychody skarżąca spółka oszacowała na kwotę około siedmiu tysięcy złotych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła rachunek zysków i strat oraz zeznanie podatkowe za rok 2015 i rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 30 września 2016 roku. W roku 2015 przy przychodzie na poziomie 215 406 złotych i kosztach jego uzyskania sięgających kwoty 216 942 złotych jej strata sięgnęła kwoty 1 535 złotych. Trzy pierwsze kwartały roku 2016 skarżąca spółka zamknęła zyskiem na poziomie 22 124 złotych (przy przychodzie wynoszącym 59 384 złotych). Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Istotnym jest, że ustawodawca nie wprowadza wymogu braku jakiegokolwiek majątku, ale warunek braku środków, gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania. Co więcej, w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż osoba prawna obowiązana jest do wykazania nie tylko tego, że nie posiada niezbędnych środków, ale również tego, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (p. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 266/08; postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt I GZ 62/08; postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12 – publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12). Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Na gruncie niniejszej sprawy należy stwierdzić, że sytuacja strony skarżącej nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Nie można bowiem w realiach przedmiotowej sprawy mówić o braku środków w sytuacji, w której spółka uzyskuje bieżące dochody, które przeznaczane są na pokrycie zobowiązań, a przez pierwsze trzy kwartały ubiegłego roku wypracowała zysk na poziomie 22 124 złotych. W tym miejscu wskazać należy, że od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012r., sygn. akt II GZ 478/12). W ramach niniejszej sprawy wciąż aktualne pozostaje stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który silnie uzależnia sposób realizowania prawa do sądu od rodzaju podmiotu i rodzaju sporu (wyrok z 19 stycznia 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Trybunał stwierdza wprost, że strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej. Jeżeli spółka generowała przychody i miała miesięczny obrót, zatem mogła dowolnie dysponować swymi przychodami a koszty sądowe winny były zostać uznane za część kosztów działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą spółkę. Z oświadczeń przedstawionych przez spółkę nie wynika, aby utraciła płynność finansową. Przeciwnie spółka wykazuje miesięczne przychody w wysokości ok. 7000 zł, a nadto podniosła, że wszystkie swoje przychody wydatkuje na bieżące utrzymanie i aktualną działalność. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania cywilnoprawnych zobowiązań skarżącej w szczególny sposób w stosunku do zobowiązań związanych z toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym. Finalnie zauważyć należy także, iż nie ma przeszkód, nawet w przypadku braku takiego obowiązku wynikającego z treści umowy spółki, do podjęcia odpowiednich kroków celem poprawy jej kondycji finansowej, np. poprzez podjęcie decyzji o dopłatach przez wspólników. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1578 ze zm.) przewiduje w art. 177 instytucję dopłat wspólników, przewidzianą właśnie na wypadek czasowych trudności finansowych spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Podjęcie takich działań oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności Spółki. Wspólnicy, decyzją których Spółka powstała nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i żądać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. W orzecznictwie przeważa pogląd, że nie można stosując prawo pomocy, chronić czy wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 21 października 2013r., sygn. akt I SA/Wr 1097/13). Tak więc jeżeli spółka aktualnie doświadcza problemów finansowych, w pierwszej kolejności winna zwrócić się o pomoc do swoich udziałowców, z woli których funkcjonuje w obrocie prawnym. Reasumując, stwierdzić należy, że sytuacja strony skarżącej nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.