VI SA/Wa 2372/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony i mienia postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Pismem z [...] czerwca 2014 r. M. W. (nazywany dalej: "Skarżącym") wniósł do Wojewódzkiego sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] kwietnia 2014 r. utrzymującą w mocy decyzję z [...] marca 2014 r. cofającą Skarżącemu koncesję wydaną przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] maja 2000 r. Nr [...] na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia realizowanych w formie bezpośredniej ochrony fizycznej oraz zabezpieczenia technicznego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 29 września 2014 r. Skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi z 20 czerwca 2014 r. na ww. decyzję w kwocie 5.000 złotych, stosownie do § 2 ust. 2 pkt 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Pismem z 3 listopada 2014 r. Skarżący wniósł zażalenie na zarządzenie z 29 września 2014 r. 23 grudnia 2014 r. Skarżący złożył na urzędowym formularzu PPf wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – wpis w wysokości 100 złotych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku Skarżący powołał się na wysokie koszty sądowe (wpis od skargi w sprawie wynosi 5.000 zł) oraz zły stan zdrowia. Wyjaśnił, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką. Jako jedyny składnik majątku małżonków Skarżący wskazał lokal mieszkalny o powierzchni [...] m2, a jako ich dochody wymienił swoje świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł brutto (tj. [...] zł netto) oraz świadczenie emerytalne żony w wysokości [...] zł brutto (tj. [...] zł netto). Skarżący podkreślił, że jest w stanie uiścić maksymalnie 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Jednocześnie wniósł o wyznaczenie dla niego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata W. C. prowadzącego Kancelarię Adwokacką w W. przy ul. [...]. Zarządzeniem z 20 stycznia 2015 r. Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie: wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (w przypadku, jeżeli takie rachunki posiadają, jeżeli ani Skarżący ani jego żona nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązano Skarżącego do złożenia w zakreślonym powyżej terminie stosownego oświadczenia), dokumentu potwierdzającego wskazaną w rubryce 10 wysokość otrzymywanej przez Skarżącego emerytury (przykładowo ostatni odcinek przekazu pocztowego, kopia decyzji organu rentowego lub wyciąg z rachunku bankowego obejmujący przelew środków z tytułu emerytury), dokumentu potwierdzającego wskazaną w rubryce 10 wysokość otrzymywanej przez żonę Skarżącego emerytury (przykładowo ostatni odcinek przekazu pocztowego, kopia decyzji organu rentowego lub wyciąg z rachunku bankowego obejmujący przelew środków z tytułu emerytury), wyliczenia obejmującego niezbędne miesięczne wydatki ponoszone przez Skarżącego i jego żonę, w tym wskazania kosztów zakupu leków i leczenia Skarżącego z uwagi na stan zdrowia opisany w rubryce 5 formularza. Postanowieniem referendarza sądowego z 20 kwietnia 2015 r. odmówiono Skarżącemu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., nazywanej dalej: "p.p.s.a.") prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na nieprzedstawienie żądanych dokumentów. Pismem z 18 maja 2015 r. Skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z 20 kwietnia 2015 r., wnosząc o jego uchylenie. Skarżący podtrzymał argumenty zawarte w zażaleniu z 3 listopada 2014 r., jak i we wniosku z 23 grudnia 2014 r. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący podał, że nie jest z urzędu zobowiązany do ponoszenia kosztów. Żądana tytułem wpisu kwota, zdaniem Skarżąca, była absurdalnie wysoka. Konieczność jej wniesienia Skarżący uznał za karę grzywny za usiłowanie wszczęcia procesu sądowego. Skarżący wskazał na brak związku pomiędzy jego emeryturą oraz emeryturą żony a wezwaniem o dokumenty w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Zanegował prawo żądania przez Sąd, aby dorobkiem życia, uzyskanym w sposób zaradny i oszczędny partycypował w kosztach sprawy związanej z działalnością gospodarczą prowadzoną przez osobę fizyczną. Podobnie posiadane przez stronę rachunki bankowe nie mają związku z wnioskiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się ona sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Podnieść też należy, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Dokonując oceny w zakresie spełnienia przez stronę przesłanek z art. 246 p.p.s.a. – sąd bierze pod uwagę stan rzeczy z daty orzekania uwzględniający treść oświadczeń strony zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także treść dokumentów załączonych do tego wniosku i ewentualnie zgromadzonych w trybie art. 255 p.p.s.a., bądź też znanych sądowi (referendarzowi) z urzędu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2008 r, I FZ 71/08, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2009 r. II FZ 66/09). Można więc skonstatować, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy, ma nie tylko dowieść swojej trudnej sytuacji majątkowej, musi to także uczynić w sposób kompletny, wiarygodny i niebudzący uzasadnionych wątpliwości. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. strona postępowania, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, zobowiązana jest do złożenia oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, jest ona zobowiązana na wezwanie złożyć, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów (art. 255 p.p.s.a.). Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia we wnioskowanym zakresie. Z tej przyczyny Skarżący był wzywany zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2015 r. do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 23 grudnia 2014 r. (zob. W odpowiedzi Skarżący przedstawił jedynie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2014 r. i [...] marca 2014 r. wskazujące odpowiednio: wysokość emerytury otrzymywanej przez Skarżącego w wysokości [...] zł i jego żony w wysokości [...] zł. Nie przesłał natomiast pozostałych dokumentów, do złożenia których był wzywany w postaci: wyciągów z posiadanych przez Skarżącego i jego żonę rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, wyliczenia obejmującego niezbędne miesięczne wydatki ponoszone przez Skarżącego i jego żonę, w tym wskazania kosztów zakupu leków i leczenia Skarżącego z uwagi na stan zdrowia opisany w rubryce 5 formularza. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne i nie jest wystarczające do oceny zasadności wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2011 r., II FZ 718/11 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2012 r., II GZ 553/11). Zdaniem Sądu taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Świadczy o tym argumentacja uzasadnienia sprzeciwu, odzwierciedlająca jedynie negatywny stosunek strony do postanowienia referendarza sądowego, pozbawiona zaś informacji i danych pozwalających na ocenę sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącego w kontekście złożonego wniosku o prawo pomocy. Skarżący był wzywany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, czego nie uczynił. Nie oświadczył przy tym, że rachunków bankowych nie posiada. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, czy posiada rachunki bankowe, ani jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Brak tych dokumentów nie pozwala na dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego, a co za tym idzie możliwości płatniczych strony i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5.09.2005r. sygn. akt II FZ 418/05, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca nie dostarczył na wezwanie z 20 stycznia 2015 r. dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, jak również nie uczynił tego na etapie składania sprzeciwu, będąc świadomym konsekwencji niewypełnienia wezwania, to wniosek Skarżącego należało rozpatrzyć z tych względów negatywnie. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na Skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają bowiem w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.