VI SA/Wa 2555/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak (spr.) Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2009 r. sprawy ze skarg T. Spółka z o.o. z siedzibą w K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2008 r.: 1. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości do 4,5% alkoholu oraz piwa przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży; 2. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości powyżej 4,5% do 18 % alkoholu (z wyjątkiem piwa) przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży; 3. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości powyżej 18 % alkoholu przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży. oddala skargi Decyzjami z dnia [...] września 2008 r.: nr [...], nr [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej SKO) utrzymało w całości w mocy decyzje Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2008 r.: nr [...], nr [...], nr [...], którymi cofnięto T. Sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej skarżąca spółka) pozwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych: o zawartości do 4,5 % alkoholu oraz piwa; o zawartości powyżej 4,5 % do 18 % alkoholu (z wyjątkiem piwa); o zawartości powyżej 18 % alkoholu - przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży. Do powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W styczniu 2008 r. do Wydziału Działalności Gospodarczej i Zezwoleń Urzędu W. wpłynął wniosek Straży Miejskiej W. o cofnięcie skarżącej spółce zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w placówce handlowej "T." przy Al. K. [...] w W. Jako podstawę wniosku wskazano fakt ujawnienia sprzedaży alkoholu osobie nieletniej ww. placówce. Organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowań administracyjnych cofnął skarżącej spółce rzeczone zezwolenia, wskazując przy tym na art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. 2007 r., Nr 70, poz. 473 z póź. zm.) cytowana dalej jako u.w.t. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcia organ wskazał, że w toku postępowań ustalono, iż w dniu [...] grudnia 2007 r. w ww. placówce handlowej skarżącej spółki dokonano sprzedaży alkohol osobie nieletniej, nie żądając przy tym okazania dokumentu potwierdzającego wiek klienta. Zdaniem organu powyższe wypełniało przesłankę wskazaną w ww. przepisie, zgodnie z którym organ zobligowany jest cofnąć zezwolenia na sprzedaż alkoholu w przypadku stwierdzenia nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności w przypadku sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim. Od rozstrzygnięć organu I instancji skarżąca spółka złożyła odwołania, w których podniosła, że z zebranych materiałów dowodowych nie wynika jednoznacznie, że w dniu [...] grudnia 2007 r. nastąpiła sprzedaż alkoholu osobie nieletniej przez wskazaną i przesłuchaną w charakterze świadka sprzedawczynię. Jak wskazała odwołująca się rzeczona sprzedawczyni pracowała tego dnia do godz. 18.00, a z paragonu fiskalnego wynika, że sprzedaż nastąpiła o godz. 18.05. Z zeznań sprzedawczyni wynika, że "nie kojarzy nieletniego, któremu sprzedawała alkohol". W ocenie skarżącej spółki fakt, że sprzedawczyni źle oceniła wiek kupującego nie może wywołać tak surowych konsekwencji dla przedsiębiorcy, jak cofnięcie wszystkich pozwoleń na sprzedaż alkoholu w ww. placówce handlowej, tym bardziej, że sprzedaż miała miejsce jednorazowo. Zdaniem odwołującej się z art. 15 ust. 1 u.w.t. wynika jedynie zakaz sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim - do 18 lat, nie wynika natomiast obowiązek legitymowania osób kupujących alkohol. Nadto w jej ocenie wszczęcie postępowania o cofnięcie pozwolenia na sprzedaż alkoholu winno być dokonane jedynie w odniesieniu do tego rodzaju napojów alkoholowych, co do których nastąpiło naruszenie przepisów u.w.t., a nie w stosunku do wszystkich, jak miało to miejsce. Nadto w odwołaniu zawarty został wniosek o przeprowadzenie dowodu z okazania osoby niepełnoletniej, której sprzedano alkohol, z udziałem biegłego z zakresu antropologii fizycznej, na okoliczność ustalenia czy ta osoba w chwili zakupu mogła być uznana przez sprzedającego, ze względu na swój wygląd, za osobę niepełnoletnią. SKO utrzymując w mocy zaskarżone decyzje uznało, że dla rozstrzygnięć w niniejszym przypadku nie miało znaczenia o jakiej zawartości alkoholu napój został sprzedany, jak również to, że fakt sprzedaży alkoholu osobie nieletniej miał miejsce jednorazowo. Dyspozycja art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. jest jednoznaczna i nie pozostawia żądnych wątpliwości interpretacyjnych. Dlatego też w sytuacji, gdy nastąpiła sprzedaż alkoholu osobie nieletniej - nawet jeżeli miało to miejsce jednorazowo, organ musiał cofnąć pozwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych w odniesieniu do wszystkich rodzajów, a nie tylko w stosunku do tych, których sprzedaż nastąpiła. Jak wskazał organ odwoławczy za ratio legis przepisów u.w.t. można uznać dążenie do wyeliminowania z obrotu napojami alkoholowymi przedsiębiorcy, który dopuścił się naruszenia warunków i zasad sprzedaży napojów alkoholowych, nie zaś ograniczenia jego udziału w obrocie tymi towarami. W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca spółka wnosząc o uchylenie ww. decyzji SKO, zarzuciła im naruszenie: art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. poprzez błędną jego interpretację oraz art. 8, 10, 77 § 1, 78 § 1 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego skarżącej zawartego w odwołaniu, a tym samym zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie oraz niepodanie powodów, dla których nie uwzględniono ww. wniosku dowodowego. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko w sprawie, że w niniejszym przypadku sprzedawczyni nie miała ustawowego obowiązku wylegitymowania kupującego, a tym samym nie można jej skutecznie zarzucić, że świadomie sprzedała nieletniemu alkohol. Zdaniem wnoszącej skargę sam art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. jest tylko przepisem - jednostką redakcyjną ustawy, a nie normą prawną określającą podstawę cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. W jej ocenie taką podstawę może tylko stanowić powiązanie ww. artykułu z art. 15 ust. 1 pkt 2 i ust. 2; art. 43 oraz art. 18 ust. 10 pkt 6 i pkt 7 u.w.t. Odnośnie naruszenia przepisów k.p.a. uznała, że w sytuacji nieuwzględnienia jej ww. wniosku dowodowego, SKO winno wydać postanowienie w oparciu o art. 77 § 2 w zw. z art. 78 § 1 lub 2 k.p.a. czego nie uczyniło, a nadto nie odniósł się do tego w uzasadnieniu swoich decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie wskazując, że w sprawie nie nastąpiły żadne nowe okoliczności, które mogłyby być podstawą zmiany zaskarżonych rozstrzygnięć, w związku z tym podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniach swoich decyzji. Na rozprawie w dniu 17 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), cytowana dalej jako p.p.s.a., zarządził połączyć sprawy: VISA/Wa 2555/08, VISA/Wa 2556/08 i VISA/Wa 2557/08 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i dalej prowadzić pod sygn. akt VISA/Wa 2555/08. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Nie każde wszak naruszenie prawa przez organy administracji publicznej daje Sądowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako p.p.s.a.) określa w jakich sytuacjach decyzje podlegają uchyleniu. Dokonując oceny zasadności wniesionych przez T. Sp. z .o. z siedzibą w K. skarg na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] Sąd doszedł do przekonania, że skargi te nie mają usprawiedliwionych podstaw. Podstawą prawną spornych decyzji był przepis art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t., który stanowi, iż zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych organ zezwalający cofa w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, a w szczególności sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, nietrzeźwym, na kredyt lub pod zastaw. Ust. 10 art. 18 u.w.t. enumeratywnie określa przypadki zaistnienie których obliguje organ do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Każdy punkt tego ustępu odnosi się do innych okoliczności faktycznych i nieuprawnione są twierdzenia skarżącej, że art. 18 ust. 10 pkt 7 u.w.t. jest rozwinięciem art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. Zgodnie bowiem z art. 43 ust. 3 u.w.t. orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na sprzedaży lub podawaniu napojów alkoholowych jest fakultatywne. Oznacza to, że w przypadku popełnienia przestępstwa polegającego na sprzedaży lub podawaniu napojów alkoholowych w wypadkach, kiedy jest to zabronione, albo bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom, Sąd nakładając karę grzywny nie zawsze musi orzec powyższy zakaz. Można zatem przyjąć, że sankcja przewidziana w pkt 7 art. 18 ust. 10 u.w.t. de facto mieści się w sankcji z pkt 1 lit. a tegoż artykułu, a nie stanowi jej rozwinięcia. Sankcja określona w tym ostatnim przepisie będzie miała bowiem zawsze zastosowanie, gdy naruszone zostaną przewidziane w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi zakazy sprzedaży napojów alkoholowych, a nie zostanie orzeczony zakaz prowadzenia działalności gospodarczej związanej ze sprzedażą i podawaniem napojów alkoholowych. Przywołany przez skarżącą na poparcie zaprezentowanego w skardze toku rozumowania wyrok WSA w Bydgoszczy z 22 marca 2005 r. (II SA/Bd 1157/2004) został uchylony przez NSA wyrokiem z 27 września 2005 r. (II GSK 148/05). Zdaniem NSA wyrok ten został wydany z naruszeniem prawa materialnego z racji zawartej w nim błędnej wykładni art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. Zdaniem NSA nie może budzić żadnej wątpliwości, iż nieprzestrzeganie zasad sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie jest jedyną przesłanką hipotezy normy prawnej wynikającej z art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. i tylko jej wystąpienie waży o obowiązku zastosowania sankcji w postaci cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Na podmiocie prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych spoczywa obowiązek zorganizowania jej w taki sposób, aby nie zaistniał jakikolwiek przypadek złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie. W razie zaistnienia jakiegokolwiek złamania zasad(y) sprzedaży napojów alkoholowych określonych w ustawie, zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. musi być obligatoryjnie zrealizowane przez właściwy organ niezależnie od przyczyn takiego stanu rzeczy. W szczególności podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych nie może się zwolnić od zastosowania sankcji wynikającej z powołanego przepisu poprzez wykazanie, że dochował staranności przy doborze pracowników i ich przeszkolenia oraz przy sprawowaniu nad nimi nadzoru. Powyższe stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje pełne zastosowanie w ugruntowanym orzecznictwie tego Sądu dotyczącym omawianej problematyki (por. np. wyrok z 10 października 2006 r., II GSK 160/06, wyrok z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 111/07). W wyroku z 25 października 2006 r., II GSK 175/05, NSA wskazał natomiast, że w przepisie art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. wina nie jest elementem konstrukcyjnym przesłanki nakazującej organowi cofnięcie zezwolenia. Stanowi natomiast warunek odpowiedzialności za popełnienie przestępstwa określonego w art. 43 ust. 1 u.w.t., polegającego na sprzedaży lub podawaniu napojów alkoholowych w wypadkach, kiedy jest to zabronione, albo bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom. Takie samo stanowisko zajął WSA w wyroku z 21 lutego 2008 r., VI SA/Wa 2236/07, przyjmując, że ustalenie winy jest domeną prawa karnego, zaś odpowiedzialność z tytułu złamania zakazu sprzedaży alkoholu osobie nieletniej na gruncie prawa administracyjnego jest odpowiedzialnością obiektywną, niezależną od istnienia winy. Sprzedaż alkoholu osobie nieletniej w myśl art. 43 ust. 1 u.w.t. stanowi występek, który może być popełniony z winy umyślnej. Ustawodawca nie ustanowił bowiem w przepisach ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wyłączenia, o którym mowa w art. 8 k.k., dotyczącego braku umyślności sprzedawcy. Do oceny czy czyn był umyślny czy też nieumyślny w świetle art. 8 i 9 k.k. nie jest uprawniony organ administracji, ani też sąd administracyjny. Przepisy kodeksu karnego mają zastosowanie wyłącznie w postępowaniu karnym toczącym się przed sądem powszechnym, gdzie mogą być podstawą do ewentualnego nałożenia sankcji karnej na określony podmiot z tytułu sprzedaży alkoholu osobie nieletniej (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 111/07, wyrok z 10 października 2006 r., II GSK 160/06). Wszystko to sprawia, że nie ma potrzeby badania świadomości ekspedientki przedmiotowego sklepu odnośnie braku pełnoletności nabywcy napoju alkoholowego (por. wyrok NSA z 27 września 2005 r., II GSK 148/05). W tej sytuacji za niemające istotnego wpływu na wynik sprawy należy uznać brak odniesienia się SKO do zawartego w odwołaniu wniosku o przeprowadzenie dowodu z okazania M. J., z udziałem biegłego z zakresu antropologii fizycznej, na okoliczność ustalenia, czy w chwili dokonania zakupu alkoholu mógł być on uznany przez sprzedającego ze względu na swój wygląd za osobę pełnoletnią. Zgodnie z zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.) stronie przysługuje prawo żądania przeprowadzenia dowodu. Prawu temu odpowiada obowiązek organu administracji publicznej ustosunkowania się do żądania strony, a zatem dokonania oceny, czy przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy oraz – w razie oceny pozytywnej – przeprowadzenie żądanego przez stronę dowodu. W niniejszej sprawie organ odwoławczy powyższego obowiązku nie zrealizował. Nie oznacza to jednak, że nie ustalił stanu faktycznego sprawy w sposób prawidłowy. Okoliczność czy M. J. mógł być uznany przez sprzedawczynię za osobę pełnoletnią pozostaje bowiem bez wpływu dla ustalenia odpowiedzialności administracyjnej skarżącej spółki. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ustawodawca, w celu uniknięcia ryzyka sprzedaży lub podawania napojów alkoholowych osobom niepełnoletnim dał sprzedającemu (podającemu) prawo żądania okazania dokumentu stwierdzającego wiek nabywcy (art. 15 ust. 2 u.w.t.). Jeżeli sprzedający z tego uprawnienia nie korzysta, jak miało to miejsce w rozpoznawanych sprawach, to niejako godzi się na ponoszenie konsekwencji naruszenia zakazu (por. wyrok z 25 października 2006 r., II GSK 175/06; wyrok z 27 września 2005 r., II GSK 148/05; wyrok z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 111/07). Ma rację skarżąca, że w ustawie nie wprowadzono obowiązku legitymowania każdej osoby kupującej. Byłoby to rozwiązanie co najmniej nieracjonalne. Ale ustawodawca wprowadził takie uprawnienie, pozwalające przedsiębiorcy uniknięcia negatywnych konsekwencji o jakich mowa w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. Ustawodawca w preambule do ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi określił cel, jakiemu ta ustawa ma służyć. Uznał mianowicie życie obywateli w trzeźwości za niezbędny warunek moralnego i materialnego dobra Narodu. Z powyższego jednoznacznie wynika, że przeciwdziałanie patologicznym zjawiskom społecznym, takim jak alkoholizm jest celem nadrzędnym ustawy, który nie podlega jakiejkolwiek relatywizacji w zderzeniu z interesem ekonomicznym podmiotów gospodarczych zajmujących się handlem napojami alkoholowymi. Dlatego też skutkom udostępniania alkoholu osobom nieletnim nie można przeciwstawiać – jak to czyniła w rozpoznawanych sprawach skarżąca – skutków pozbawienia przedsiębiorcy pozwolenia na sprzedaż lub podanie napojów alkoholowych. Zgodnie z utrwalonym już poglądem prezentowanym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednorazowe naruszenie zasad sprzedaży napojów alkoholowych, w tym sprzedaż alkoholu osobie nieletniej, obliguje właściwy organ do cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych (por. np. wyrok z 27 września 2005 r., II GSK 148/05, wyrok z 25 października 2006 r., II GSK 175/06, wyrok z 10 października 2006 r., II GSK 160/06, wyrok z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 111/07). Gdyby zamiarem ustawodawcy było uznanie za przesłankę cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych jedynie wielokrotnych aktów naruszeń zakazu sprzedaży tych napojów osobom nieletnim to wprowadziłby w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. regulację analogiczną do regulacji zawartej w pkt 3 tegoż przepisu. Przepis art. 18 ust. 10 pkt 3 u.w.t. wyraźnie stanowi, że zezwolenie cofa się w przypadku powtarzającego się co najmniej dwukrotnie w okresie 6 miesięcy w miejscu sprzedaży lub w najbliższej okolicy, zakłócania porządku publicznego w związku ze sprzedażą alkoholu przez dany punkt sprzedaży. W art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a u.w.t. unormowania takiego jednak brak, co nie może pozostawać bez wpływu na wykładnię tego przepisu. Ma rację skarżąca spółka zauważając, że w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w jej art. 15 ust. 1 mowa jest o osobach do lat 18, którym zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych, natomiast w art. 18 ust. 10 pkt 1 lit. a ustawy przewidziano cofnięcie zezwolenia na sprzedaż alkoholu w przypadku sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim. Wbrew jednak twierdzeniom skargi, dla dokonania wykładni pojęcia nieletni nie ma potrzeby sięgania do innych ustaw, w tym do ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. Wskazane powyżej przepisy należy analizować łącznie, gdyż odnoszą się one do tej samej sytuacji, co prowadzi do jednoznacznego wniosku, że na gruncie omawianej ustawy nieletnim jest osoba do 18 roku życia. Gdyby jednak przychylić się do argumentacji skarżącej i dla ustalenia znaczenia terminu "nieletni" posłużyć się ustawą o postępowaniu w sprawach nieletnich, to rezultat byłby taki sam. Zgodnie z tym aktem prawnym w zakresie zapobiegania i zwalczania demoralizacji nieletnim jest osoba do 18 roku życia, przy czym dolna granica wieku nie jest określona. Nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że używanie alkoholu przez osoby nieletnie jest zjawiskiem demoralizacji (art. 4 § 1 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich). Do działań zmierzających do zapobiegania demoralizacji nieletnich należy zaliczyć m.in. konsekwentne egzekwowanie zakazu sprzedaży alkoholu osobom, które nie ukończyły 18 lat, jak i rygoryzm w stosowaniu przewidzianych przez prawo sankcji w razie złamania takiego zakazu (por. wyrok NSA z 10 października 2006 r., II GSK 160/06). Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd uznał, że organy dokonały prawidłowej i zgodnej z ugruntowanym orzecznictwem NSA wykładni przepisów mających zastosowanie w sprawach ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, zaś naruszenie przepisów postępowania, którego dopuścił się organ odwoławczy pozostawało bez istotnego wpływu na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia.