VI SA/Wa 4032/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki po rozpoznaniu w dniu 18 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącej M. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M. (dalej: "skarżąca" lub "spółka") we wniosku o przyznanie prawa pomocy (złożonym na urzędowym formularzu PPPr) zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że w chwili obecnej odnotowuje znaczne problemy z płynnością finansową. Na dzień 30 stycznia 2015 r. skarżąca posiadała na rachunkach bankowych kwotę 74.536,22 zł. Zobowiązania wobec podwykonawców na dzień 30 stycznia 2015 r. wynosiły 1.374.121,98 zł, natomiast należności od klientów na dzień 30 stycznia 2015 r. – 2.084.955,61 zł. Wskazała, że jej zobowiązania rosną z każdym z dniem, m.in. w związku z realizacją projektów, jednakże spółka spłaca zobowiązania podatkowe, gromadzi na subkoncie środki w celu wypłaty poborów za dany miesiąc dla pracowników, jak również przygotowuje się do spłaty kredytu obrotowego. Skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych to 879.775,93 zł, a strata za okres styczeń-listopad 2014 r. według bilansu wyniosła 229.487,24 zł. Ponadto strona wskazała stany 11 posiadanych przez nią kont bankowych, z których wynika, że posiada na ww. kontach środki pieniężne w kwocie 234.406,15 zł. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynika, że w roku 2012 spółka, przy przychodzie w wysokości 24.356.718,17 zł, uzyskała zysk netto w kwocie 386.895,97 zł; natomiast w roku 2013 przy przychodzie w wysokości 15.409.486,26 zł uzyskała zysk netto w kwocie 388.524,43 zł (załączono sprawozdanie finansowe za rok 2013 wraz z zawartym w nim rachunkiem zysków i strat). Nadesłane przez stronę sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz o nakładach na środki trwale (druk F-01) za rok 2014 wskazuje, że skarżąca w roku 2014, przy przychodach w kwocie 17.600.000 zł poniosła stratę w wysokości 259.000 zł. Skarżąca, odnosząc się do wezwania o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, wyjaśniła, że ze względu na specyfikę działalności spółki w miesiącu realizowanych jest kilka tysięcy transakcji, wydruk ww. wyciągów opiewałby na setki stron, co byłoby dla strony skarżącej zbyt kosztowne. Postanowieniem z 5 maja 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem 3 lipca 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, podnosząc, iż jej sytuacja pogarsza się, ponieważ nie posiada już środków na rachunkach, zobowiązania wobec podwykonawców wynoszą 1.744.655,59 zł, a należności ściągalne są mniejsze i oscylują w granicach 1.057.007,66 zł, przy czym na razie brak jest żadnych wpływów z czynności egzekucyjnych. Ponadto zwiększyła się strata z działalności strony i obecnie wynosi 200.155,18 zł. Podkreśliła, że przychody spółki są wprost związane z jej kosztami, gdyż jej wysoka pozycja wynika z pieniędzy jakie otrzymuje na wynagrodzenia uczestników badań, które bez marży przekazuje im po zakończeniu umów. Zatem "przychody te oznaczają przepływ środków przez spółkę, niż jej zarobek". Do sprzeciwu skarżąca nie załączyła żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających pogorszenie jej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. Natomiast w myśl art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Na wstępie należy podkreślić, że z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wypływa jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2004 r., str. 319). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną oraz prezentowane w tym zakresie stanowisko doktryny do realiów rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym nie została spełniona. Ponowna analiza stanu majątkowego skarżącej dokonana w oparciu o podniesione przez nią okoliczności oraz znajdujące się w aktach sprawy kserokopie dokumentów źródłowych, prowadzi do wniosku, iż jej sytuacja finansowa pozwala na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącą (w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego) wynika, że w roku 2012 przy przychodzie w wysokości 24.356.718,17 zł spółka uzyskała zysk netto w kwocie 386.895,97 zł, natomiast w roku 2013 przy przychodzie w wysokości 15.409.486,26 zł jej zysk netto sięgnął kwoty 388.524,43 zł (por. sprawozdanie finansowe za rok 2013 wraz z rachunkiem zysków i strat). Skarżąca co prawda podnosi, iż w roku 2014 poniosła stratę w kwocie 259.000 zł, jednakże zauważyć należy znaczny wzrost przychodów netto ze sprzedaży w roku 2014 w stosunku do roku 2013. I tak, o ile 2013 rok zamknął się przychodem netto na poziomie 15.409.486,26 zł, to w roku 2014 przychód z tego tytułu sięgnął kwoty 17.600.000 zł. Zarazem nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej z kwoty 14.785.589,15 zł w 2013 roku do kwoty 17.745.000 zł w roku 2014. Wzrost ten w odniesieniu do poszczególnych kategorii dotyczył zarówno wypłacanych przez spółkę wynagrodzeń, które wzrosły z kwoty 5.440.061,79 zł do kwoty 6.620.000 zł, jak też wartości kosztów usług obcych - z kwoty 8.274.817,29 zł do kwoty 9.855.000 zł. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że pomimo odnotowywanej w 2014 r. straty z prowadzonej działalności gospodarczej, strona zwiększyła jej skalę w stosunku do roku 2013. Oprócz ogólnego znacznego wzrostu przychodu, świadczy o tym niewątpliwie podniesienie poziomu wydatków na wynagrodzenia oraz usługi obce. Sąd pragnie podkreślić, że wskazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę (por. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., sygn. akt II GZ 489/13). Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Tymczasem nie mamy do czynienia z takim przypadkiem na gruncie przedmiotowej sprawy. Skarżąca w oczywisty sposób nie utraciła płynności finansowej, skoro w latach 2013 – 2014 zwiększyła przychód o ponad 2.330.000 zł. Sąd pragnie odnieść się do argumentacji podniesioną w sprzeciwie, zgodnie z którą zobowiązania strony wobec podwykonawców na dzień wniesienia sprzeciwu wynosiły 1.744.655,59 zł, natomiast należności od klientów są mniejsze i oscylują w granicach 1.057.007,66 zł i na razie brak jest żadnych wpływów z czynności egzekucyjnych. Sąd wskazuje, że w przypadku trudności z odzyskaniem wierzytelności strona może wystąpić na drogę postępowania egzekucyjnego. Skarżąca nie uprawdopodobniła, że takie czynności podjęła poprzez przedstawienie stosownych dokumentów. Sąd ponadto wyjaśnia, że koszty sądowe również są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością spółki. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem z możliwością powstania konieczności prowadzenia postępowań sądowych. Inne zobowiązania związane z bieżącą działalnością spółki nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2012 r., sygn. akt I GZ 155/12). Sąd dodatkowo wskazuje, że skarżąca nie wykonała wezwania referendarza sądowego o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Tymczasem brak udokumentowania na rachunkach bankowych transakcji potwierdzających prowadzoną działalność gospodarczą czyni w istocie niewyjaśnionym rzeczywisty stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. Strona występująca na drogę sądową winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). W odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, ustawodawca wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi również do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09). Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie WSA w Poznaniu z 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, a także postanowienia NSA z 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08 oraz z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Dokonanej oceny nie zmienia też podnoszona przez skarżącą argumentacja dotycząca zwiększenia strat z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz wysokości zobowiązań spółki wobec podwykonawców, bowiem nie została ona poparta żadnymi dokumentami źródłowymi. Jednocześnie Sąd zauważa - na co wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, że strona występująca na drogę sądową po pierwsze winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów takiego postępowania, a nadto koszty te należy traktować na równi z innymi wydatkami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej. Skarżąca natomiast oświadczyła, że spłaca swoje zobowiązania podatkowe, gromadzi na subkoncie środki w celu wypłaty poborów za dany miesiąc dla pracowników, jak również przygotowuje się do spłaty kredytu obrotowego, a jednocześnie zażądała zwolnienia od kosztów sądowych. Powyższe stwierdzenia, jak również okoliczność, iż skarżąca przeznacza bardzo wysokie kwoty na koszty ogólnego zarządu, pozwalają przypuszczać, że skarżąca drugorzędnie traktuje koszty niniejszego postępowania. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż przyznanie prawa pomocy stanowi wsparcie państwa dla podmiotów, które z powodu braku środków finansowych zostały by pozbawione prawa do sądu. Pomoc ta pochodzi ze środków budżetu państwa, zatem jej przyznawanie może nastąpić tylko w niewątpliwie uzasadnionych przypadkach, a w niniejszej sprawie Sąd powziął wątpliwości, gdyż - jak już wyżej wskazano, nie jest w stanie ocenić rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej. Wobec powyższego, brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej i dlatego na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.