VII SA/Wa 1059/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 6 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Mieszkańców "[...]" w W. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: odmówić Stowarzyszeniu Mieszkańców "[...]" w W. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy, po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyło Stowarzyszenie Mieszkańców "[...]" w W.. Wniosek ten złożony został na urzędowym formularzu, w którym nie oznaczono jednak zakresu żądania. W związku z powyższym zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2013 r. wezwano stronę skarżącą do wskazania, o co wnosi, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wprawdzie przy piśmie z dnia 27 czerwca 2013 r. błędnie przesłany został stronie skarżącej formularz PPF, przeznaczony dla osób fizycznych i na takim właśnie formularzu Stowarzyszenie Mieszkańców "[...]" w W. wskazało, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, to jednak zauważyć trzeba, że "pierwotny" wniosek, opisujący sytuację majątkową Stowarzyszenia został złożony na prawidłowym formularzu PPPr, przeznaczonym dla osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Z treści wniosku wynika, że Stowarzyszenie Mieszkańców "[...]" w W. aktualnie nie posiada żadnych środków finansowych, nie prowadzi działalności gospodarczej, opiera się na pracy społecznej jego członków. Wskazano we wniosku, że Stowarzyszenie nie pobiera składek od członków Stowarzyszenia, bowiem wiązałoby się to z jego rozwiązaniem, gdyż wszyscy jego członkowie są w trudnej sytuacji finansowej (mają niskie emerytury). Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, ani żadnego konta w banku. W piśmie stanowiącym załącznik do wniosku wskazano, że tzw. wpisowe działającego od 17 lat Stowarzyszenia zostało wydane w ciągu pierwszych lat jego działalności. Stowarzyszenie nie może liczyć na dotacje od osób prywatnych, gdyż wszyscy jego członkowie mają niskie emerytury, podobnie jak mieszkańcy osiedla zainteresowani jego działalnością. Wskazano ponadto, że dotychczasowa działalność Stowarzyszenia nie wiązała się z żadnymi kosztami, w związku z czym nie wprowadzono finansowania działalności Stowarzyszenia ze składek członkowskich. Zarządzeniem z dnia 27 czerwca 2013 r. wezwano wnioskodawcę do wskazania, ilu członków liczy Stowarzyszenie oraz jakie ponosi miesięczne koszty związane z jego działalnością. W piśmie z dnia 24 lipca 2013 r. Stowarzyszenie wskazało, iż nie ponosi żadnych kosztów, liczy 28 członków. Siedziba Stowarzyszenia mieści się w prywatnym mieszkaniu jego prezesa, więc nie ma kosztów najmu lokalu. Jedyne koszty, jakie do tej pory Stowarzyszenie ponosiło, to koszt kilku znaczków pocztowych w ciągu roku, ponoszony przez osobę, która nadawała korespondencję. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Jak już wskazano, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć jednocześnie należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy), udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji wyjątkowych. Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania strona zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 6 czerwca 2008 r. II OZ 582/08 Lex nr 486840, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 23 stycznia 2009 r. II OZ 20/09 LEX nr 557480, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Występujące z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie Stowarzyszenie Mieszkańców "[...]" w W. wskazało, że nie posiada żadnych dochodów, nigdy nie ustalono obowiązku wpłacania składek członkowskich. Stowarzyszenie nigdy nie prowadziło i nie prowadzi działalności gospodarczej. Wskazać wobec tego trzeba, że każde stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone. Powinno zatem podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez ustalenie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Stowarzyszenia "statutowe" (a takim jest skarżące Stowarzyszenie) mogą prowadzić działalność gospodarczą, mogą pozyskiwać środki również z darowizn, spadków, zapisów oraz korzystać z ofiarności publicznej. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że sam fakt, iż stowarzyszenie jest zrzeszeniem o celach niezarobkowych i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Stowarzyszenie winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów swej działalności, w tym kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i winno mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby częściowo finansowana ze środków publicznych, a to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12, z 25 września 2012 r. II OZ 801/12, z dnia 13 września 2012 r. II OZ 754/12, z dnia 19 czerwca 2012 r. II OZ 508/12). Biorąc pod uwagę fakt, że Stowarzyszenie Mieszkańców "[...]" w W. nie ustaliło, w ciągu 17 lat swej działalności, jakichkolwiek obowiązkowych składek członkowskich, które umożliwiałyby mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, nie podejmuje też żadnych innych dopuszczonych przez prawo działań pozwalających uzyskiwać dochody, stwierdzić trzeba, że skarżące Stowarzyszenie samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane natomiast tylko wówczas, gdy wnioskodawca – z przyczyn od siebie niezależnych – nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Mając powyższe względy na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.