VII SA/Wa 1221/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2017 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić Stowarzyszeniu "[...]" przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Stowarzyszenie "[...]" w dniu 27 czerwca 2018 r. złożyło na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie posiada żadnych środków finansowych, wskazało, że w ostatnim czasie poniosło wysokie koszty związane z obsługą prawną w innej sprawie (w łącznej wysokości 4288,55 zł). Pismem z dnia 4 lipca 2018 r. wezwano Stowarzyszenie "[...]" do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez: - wskazanie, ilu członków liczy Stowarzyszenie, - przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego z okresu ostatnich sześciu miesięcy, - nadesłanie uchwały określającej wysokość składek członkowskich, - podanie, jakie miesięczne koszty związane z działalnością ponosi Stowarzyszenie i co się na te koszty składa, - złożenie oświadczenia o aktualnym stanie środków finansowych Stowarzyszenia, - wskazanie, jakie działania Stowarzyszenie podejmuje w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie. W odpowiedzi na ww. wezwanie Stowarzyszenie oświadczyło, że od maja 2018 r. liczy 3 członków. Siedziba Stowarzyszenia mieści się w mieszkaniu przedstawiciela reprezentującego Stowarzyszenie, nie ponosi więc ono kosztów takich jak np. czynsz. Wskazano, że ponosi natomiast koszty znaczków pocztowych, drukowania pism itp., a ostatnio również coraz większe koszty zastępstwa prawnego. Do 2017 r. koszty działalności pokrywane były z własnych środków przedstawiciela reprezentującego Stowarzyszenie. W dniu [...] stycznia 2018 r. Stowarzyszenie podjęło uchwałę o pobieraniu składek członkowskich w wysokości 10 zł miesięcznie. Stowarzyszenie oświadczyło, że posiada w kasie środki w kwocie 260 zł. W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, z 29 marca 2011 r. I OZ 191/11 LEX nr 794951, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez Stowarzyszenie "[...]", nie wykazało ono bowiem, że nie ma możliwości zdobycia środków na koszty związane z postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, że sam fakt, iż stowarzyszenie działa w celach niezarobkowych, nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, stowarzyszenia powinny uwzględniać konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 stycznia 2009 r. II OZ 22/09 LEX nr 551904, z dnia 16 kwietnia 2008 r. II OZ 321/04 LEX nr 479098, z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 LEX nr 1138287). Każde stowarzyszenie powinno zatem podejmować odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na prowadzenie działalności, dla której zostało utworzone i na ponoszenie kosztów sądowych, np. poprzez ustalenie obowiązkowej składki członkowskiej i określenie jej wysokości na odpowiednim poziomie gwarantującym sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Zgodnie z art. 42 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 210) stowarzyszenia zwykłe mogą pozyskiwać środki również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Jak wynika z pisma nadesłanego przez stronę skarżącą w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, Stowarzyszenie liczące jedynie 3 członków w dniu [...] stycznia 2018 r. podjęło uchwałę o pobieraniu składek członkowskich w wysokości 10 zł miesięcznie. Zauważyć jednocześnie trzeba, że Stowarzyszenie nie wyjaśniło, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 4 lipca 2018 r., jakie inne działania podejmuje w celu gromadzenia środków finansowych na realizację zadań określonych w regulaminie. W ocenie referendarza sądowego uwzględnienie wniosku złożonego przez Stowarzyszenie "[...]" nie jest możliwe, nie wykazało ono bowiem, że z przyczyn od siebie niezależnych nie ma możliwości pozyskania środków na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. W orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy stowarzyszenie nie podejmuje działań, które mogłyby przynieść dochód niezbędny do sfinansowania działalności i związanych z tą działalnością kosztów postępowań sądowych, nie może oczekiwać finansowania tych kosztów przez Skarb Państwa w ramach instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 17 czerwca 2011 r. II OZ 491/11, z dnia 28 czerwca 2013 r. II OZ 517/13, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12 Lex nr 1265056, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12 Lex nr 1270360, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12 Lex nr 1405277). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.