VII SA/Wa 1242/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Nowak po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2014 r. w sprawie ze skargi J.C. i M.S. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2014 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania M.S. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony formularz wniosku PPF o przyznanie prawa pomocy M.S., w którym skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem i partnerką J.C.. Wspólnie utrzymują się z dochodów uzyskiwanych przez niego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.200 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Podniósł, że z uwagi na obecną sytuację materialną nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2015 r. wezwano wnioskodawcę M.S. do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie: – gdzie zamieszkuje (dom, mieszkanie, lokal), należało podać jego powierzchnię oraz wskazać czy jest ich właścicielem, współwłaścicielem, czy też najemcą oraz czy ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania/ lokalu/ domu (gaz, opłaty za energię, telefon, czynsz, podatek od nieruchomości itp.), jeśli tak, należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, a jeśli nie, należało wskazać, kto je ponosi i w jakiej wysokości; – czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy); – jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi należało wskazać branżę oraz charakter wykonywanej pracy; – czy samodzielnie prowadzi działalność gospodarczą, czy też zatrudnia do pracy jakieś osoby jeśli tak, należało wskazać ile osób; – wysokości dochodów uzyskanych z prowadzonej działalności z trzech ostatnich miesięcy; – skąd posiada bądź zamierza posiadać środki finansowe na koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru; oraz do nadesłania: – kserokopii zeznania podatkowego za 2013 r.; – wyciągów z konta lub kont bankowych z dwóch ostatnich miesięcy. Odpowiedzi na powyższe należało udzielić w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Pomimo upływu wyznaczonego terminu wnioskodawca w zakreślonym terminie ani też później nie wykonał powyższego zarządzenia. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M.S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza sądowego wnioskodawca, zastępowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, oświadczył, że nie zgadza się z odmową przyznania mu prawa pomocy. W ocenie wnioskodawcy wykazał on dostatecznie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. Złożone przez skarżącego oświadczenie było wystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, a co więcej – ocena ta w konsekwencji powinna prowadzić do uwzględnienia złożonego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu – na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym, który obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie całkowitym Sąd przyznaje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OZ 673/13, z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt II OZ 380/13, z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 83/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępna pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego na formularzu PPF wniosku i zawartych w nim oświadczeń. Stosownie do art. 255 p.p.s.a. w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – Sąd jest uprawniony do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. W interesie strony leży zatem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W orzecznictwie podkreśla się, że niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienia NSA: z dnia 2 grudnia 2013 r. sygn. akt II FZ 1090/13, z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 505/13, z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 476/12, z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, powziął wątpliwości, o których mowa w art. 255 p.p.s.a. Wątpliwości te wynikały przede wszystkim z bardzo lakonicznych informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF z dnia 23 grudnia 2014 r. W formularzu wniosku PPF wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem i partnerką J.C.. Wspólnie utrzymują się z dochodów uzyskiwanych niego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.200 zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności pieniężnych. Przedstawione informacje, wbrew ocenie zawartej w sprzeciwie od postanowienia z dnia 10 kwietnia 2015 r., nie pozwalają na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Z tego względu za prawidłowe i w pełni uzasadnione należy uznać dokonane zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 22 stycznia 2015 r. wezwanie wnioskodawcy do przedłożenia określonych dokumentów, które miały być uzupełnieniem oświadczenia odnośnie stanu majątkowego. Wnioskodawca we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił swoją sytuację rodzinną i finansową jedynie częściowo i bardzo ogólnie. Następnie uchylił się on od wykazania i uzupełnienia podanych informacji w sposób określony w doręczonym wezwaniu referendarza sądowego. Do chwili obecnej nie zostały wyjaśnione wątpliwości co do źródła jego utrzymania. Skarżący nie wyjaśnił gdzie mieszka, jaki tytuł prawny posiada do nieruchomości, którą zajmuje i jakie ponosi miesięcznie koszty związane z utrzymaniem mieszkania / domu / lokalu, ewentualnie kto je ponosi i w jakiej wysokości. Skarżący nie podał, czy posiada pojazdy mechaniczne. Nie podał również wysokości dochodów uzyskanych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej z trzech ostatnich miesięcy. Nie wyjaśnił, czy prowadzi działalność gospodarczą samodzielnie, czy też zatrudnia do pracy jakieś osoby i ile osób oraz jakiego rodzaju jest to działalność gospodarcza. Wnioskodawca nie wyjaśnił, skąd posiada bądź zamierza posiadać środki finansowe na koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, występującego w niniejszej sprawie. Wnioskodawca nie nadesłał ponadto kserokopii zeznania podatkowego za 2013 r. oraz wyciągów z konta lub kont bankowych w dwóch ostatnich miesięcy. Sąd, dysponując niepełnymi informacjami na temat sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy, doszedł do wniosku, że nie można stwierdzić, czy istotnie wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca, pomimo wezwania referendarza sądowego w trybie art. 255 p.p.s.a., nie złożył dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na bezsporne ustalenie faktycznego źródła i wysokości jego dochodów, a także uzupełniających ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy o informacje o wysokości i rodzaju ponoszonych przez niego wydatków. Złożone oświadczenie z całą pewnością nie pozwala zaś na ustalenie rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Tym samym, skoro informacje posiadane przez Sąd są niepełne i budzą wątpliwości, to niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.