VII SA/Wa 1686/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński (spr.), , Sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędzia WSA Andrzej Siwek, , Protokolant sekr. sąd. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2019 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę UZASADNENIE Wnioskiem z dnia 21 lipca 2015 r. Zarząd Województwa [...], wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dla zadania: "Budowa drogi wojewódzkiej nr [...] (obwodnicy miejscowości [...]) na terenie gminy [...]". We wniosku tym inwestor wystąpił również o nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, uzasadniając to interesem społecznym i gospodarczym. Wojewoda [...] decyzją z dniu [...] sierpnia 2016 r. nr [...] zezwolił na realizację wskazanej wyżej inwestycji drogowej. Od decyzji tej odwołanie wniosła m. in. [...]. Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...], uchylił w części decyzję Wojewody [...] dnia [...] sierpnia 2016 r. i orzekł w tej części co do istoty sprawy oraz utrzymał w mocy decyzję w pozostałym zakresie. [...] wniosła na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 1987/17, Sąd umorzył postępowanie sądowe w związku z cofnięciem skargi przez skarżącą. Wnioskiem z dnia 31 grudnia 2018 r. [...] wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dniu [...] sierpnia 2016 r., wskazując że zachodzą ku temu przesłanki wskazane w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., "ze szczególnym uwzględnieniem punktu 2 i 7 przedmiotowego przepisu". W uzasadnieniu wniosku podniosła, że w toku postępowania zakończonego wskazaną wyżej decyzją Wojewody [...] doszło do szeregu uchybień proceduralnych mających istotne znaczenie dla ostatecznego wydania przedmiotowej decyzji, związanych m. in. z naruszeniem zasady udzielania informacji oraz zasady wysłuchania strony. Wnioskodawczyni podniosła, iż ze względu na brak informacji o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację ww. inwestycji drogowej, numer i data wydania decyzji nie są jej znane. Zdaniem wnioskodawczyni, jako strona zainteresowana procedurą wydawania decyzji o zezwoleniu na realizację ww. inwestycji drogowej, nie została w sposób należyty poinformowana zarówno o samym wszczęciu postępowania w sprawie wydania tej decyzji, jak również o terminie i miejscu, w którym mogłaby zapoznać się z aktami sprawy. Podkreśliła, że zarówno na etapie projektowania ww. inwestycji, jak i na etapie postępowania przed organem I instancji pozbawiono ją prawa czynnego udziału, poprzez rażące uchybienia proceduralne. Zarzuciła również brak przeprowadzenia konsultacji społecznych w sprawie przedmiotowej inwestycji drogowej. Zdaniem wnioskodawczyni, organ I instancji wydając decyzję Wojewody [...] nie poczynił koniecznych ustaleń w sprawie oraz nie dokonał analizy przepisów prawa materialnego, które potwierdziłyby jego stanowisko. Podniosła także, że Wojewoda [...] oparł się wyłącznie na własnych ustaleniach, bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w kwestiach mogących mieć istotne znaczenie dla całości sprawy. W piśmie z dnia 25 lutego 2019 r. [...] uzupełniła złożony wcześniej wniosek o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji. Zdaniem wnioskodawczym w materiale zgromadzonym w sprawie, brak jest dokumentacji związanej z decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., znak: [...], ustalającą środowiskowe uwarunkowania dla przedmiotowej inwestycji drogowej. Wnioskodawczyni wskazała również, że złożyła wniosek o wznowienie postępowania w zakresie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, który nie został uwzględniony, jednakże na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2018 r., sygn. akt. II OSK 1576/16, uchylono wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2018 r. oraz poprzedzające go postanowienia w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Wnioskodawczym podniosła, że z uwagi na wątpliwości w zakresie postępowania dotyczącego decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, działania w oparciu o decyzję, są wątpliwe. Ponadto [...] wskazała na następujące nieprawidłowości i naruszania prawa w postępowaniu o wydanie zezwolenia na realizację ww. inwestycji: - naruszenie art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, z późn. zm.), albowiem został on zastosowany, podczas gdy w postępowaniu opartym na przepisach ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1474), wyłączone jest stosowanie procedury podziałowej wynikającej z ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym art. 93 tej ustawy, - art. 78 § 1 k.p.a. w związku z art. 11c specustawy drogowej, albowiem nie uwzględniono wniosków dowodowych [...], w sytuacji gdy dotyczyły okoliczności znaczących dla sprawy oraz spornych, względem zastrzeżeń zgłaszanych przez uczestników postępowania, w tym wniosków zawartych w piśmie z dnia 15 maja 2017 r. W ocenie wnioskodawczyni powyższe naruszenia powodują skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, bowiem występuje oczywista sprzeczność z przepisami prawa, która jest nie do pogodzenia z założeniami działania organu praworządnego państwa, z zasadą demokratycznego państwa prawnego, wymaganiami praworządności, a zatem nie ma wątpliwości, że ziściła się przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponadto wnioskodawczyni podniosła, że w aktach sprawy znajduje się zwrotna korespondencja z adnotacją, że adresat nie żyje. Zdaniem [...], prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Minister Inwestycji i Rozwoju, działając na podstawie art. 157 § 1 i § 2, art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] oraz decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...]. W uzasadnieniu organ na wstępie wyjaśnił, że wniosek [...] dotyczył stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. jednakże decyzja ta była przedmiotem kontroli w trybie odwoławczym, zakończonym decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem badanie nieważności decyzji pierwszoinstancyjnej musi wiązać się z kontrolą decyzji organu odwoławczego, w przeciwnym razie prowadziłoby to do niejednolitości usuwania z obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji pierwszoinstancyjnej wymusza wyeliminowanie decyzji organu odwoławczego już dlatego, że utrzymano nią w mocy decyzję dotkniętą wadą nieważności. Organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji drugoinstancyjnej jest jednocześnie uprawnionym do stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji, jeżeli ta jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Dalej organ wskazał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ma charakter nadzwyczajny i jest postępowaniem odrębnym od innych postępowań, albowiem ukierunkowane jest wyłącznie na kontrolę decyzji w aspekcie wystąpienia przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Oznacza to, że rozpatrując sprawę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie rozstrzyga jej ponownie merytorycznie, lecz orzeka wyłącznie w kwestii wadliwości kontrolowanego aktu administracyjnego. Działa więc jako organ kasacyjny i w oparciu o zamknięty materiał dowodowy weryfikuje ten akt administracyjny. W związku z tym, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych, może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający. Następnie Minister podniósł, że o rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki spowodowane tą decyzją. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę. W sposób rażący może zostać naruszony przepis, którego wykładnia nie budzi zasadniczych wątpliwości. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, to skutki oceniane z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne, ze względu na które nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa Organ wskazał, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Przepis ten stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji tylko wtedy, gdy przepis prawa materialnego przewiduje, że określona wadliwość decyzji powoduje jej nieważność. Minister stwierdził, że wskazana wyżej decyzja Wojewody [...] i decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa są zgodne z prawem, gdyż nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa oraz nie zawierają wady powodującej ich nieważność z mocy prawa, a zarzuty podniesione w rozpatrywanym wniosku o stwierdzenie nieważności nie zasługują na uwzględnienie. Jako niezasadny Minister ocenił zarzut naruszenia art. 7, art. 9 i art. 10 k.p.a., poprzez nienależyte poinformowanie jej o prowadzonym postępowaniu w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na ww. inwestycję drogową, jak i o wydaniu samej decyzji. Podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności dotyczące pominięcia w postępowaniu w sprawie o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację ww. inwestycji drogowej oraz uniemożliwienie wypowiedzenia się co do okoliczności sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego, w ocenie organu, mogą być jedynie podstawą do ewentualnego wznowienia postępowania, a nie rażącego naruszenia prawa, skutkującego stwierdzeniem nieważności decyzji. Organ stwierdził przy tym, że nie jest dopuszczalne przyjęcie, że którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogłaby zarazem stanowić jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, np. zaistnienie podstawy z art. 145 § 1 punkt 4 k.p.a. nie może być jednocześnie uznane za wydanie decyzji z rażącym naruszeniem. Tryby wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności decyzji stanowią odrębne, a nie konkurencyjne wobec siebie tryby wzruszania decyzji ostatecznych, różne są podstawy i przesłanki prowadzące do wzruszenia, odmienna jest właściwość organów powołanych do ich rozstrzygania, co przesądza o tym, że tryby te nie mogą być stosowane zamiennie. Wynika to już z samej terminologii - pierwsza z instytucji dotyczy bowiem wad poprzedzającego wydanie decyzji postępowania, druga - wad tkwiących w rozstrzygnięciu. Dalej organ podniósł, że trudno uznać, iż [...] nie wiedziała o toczącym się postępowaniu w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji drogowej, albo numer i data wydania decyzji inwestycyjnej nie są jej znane, skoro wniosła uwagi dotyczące ww. inwestycji drogowej w postępowaniu przed Wojewodą [...], złożyła odwołanie od decyzji Wojewody [...], a następnie skargę do sądu administracyjnego na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa. Jednocześnie Minister zaznaczył, że w postępowaniu administracyjnym uprawnieniami procesowymi rozporządza strona tego postępowania. Zasada rozporządzalności prawami procesowymi przez stronę ma również znaczenie przy wykładni art. 10 k.p.a. Z tego też powodu zarzut naruszenia tego przepisu nie można podnosić "w imieniu" innych stron postępowania, skoro nie działa się w sprawie jako ich pełnomocnik. [...], nie posiadała zatem interesu prawnego do podnoszenia zarzutów dotyczących braku zawiadomienia wszystkich stron o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację przedmiotowej inwestycji drogowej, i to nie zależnie o tego, iż zarzut dotyczący pominięcia strony w postępowaniu może być jedynie podstawą do ewentualnego wznowienia postępowania, a nie rażącego naruszenia prawa, skutkującego stwierdzeniem nieważności decyzji. Następnie Minister podniósł, że na uwzględnienie nie zasługuje zarzut dotyczący braku przeprowadzenia konsultacji społecznych w sprawie przebiegu drogi wojewódzkiej nr [...]. Organ wyjaśnił, że przepisy specustawy drogowej nie zobowiązują inwestora do poprzedzenia wystąpienia z wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przeprowadzeniem konsultacji społecznych, które miałyby na celu ustalenie przebiegu projektowanej inwestycji z właścicielami bądź użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Uzależnienie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej od uprzedniego przeprowadzenia konsultacji społecznych byłoby wprowadzeniem pozaustawowej przesłanki, co z kolei byłoby sprzeczne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Jako niezasadny Minister uznał też zarzut dotyczący braków w zakresie materiału zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, a mianowicie braku dokumentacji związanej z wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Celem postępowania o stwierdzenie nieważności nie jest bowiem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy, czy też ponowne prowadzenie postępowania dowodowego i jej merytoryczne rozstrzygniecie. Organy właściwe do wydania decyzji o zezwoleniu na realizacji inwestycji drogowej, nie są uprawnione do oceny prawidłowości postępowania zakończonego wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. Kompetencja w tym zakresie przysługuje organom wskazanym w ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2018 r. poz. 2081). W ocenie Ministra niedopuszczalna jest w postępowaniu o wydanie zezwolenia na realizacje inwestycji drogowej, czy też w postępowaniu nadzorczym w sprawie tej decyzji, analiza (ocena) decyzji środowiskowej, wydanej w odrębnym postępowaniu, jak również dokumentów stanowiących podstawę jej wydania. Organ odwoławczy jest natomiast zobowiązany do oceny decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, w tym zatwierdzonego tą decyzją projektu budowlanego, pod kątem zgodności z wymaganiami ochrony środowiska określonymi m.in. w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach Wynika to z treści art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r. poz. 1202, z późn. zm.), który nakazuje organowi administracji architektoniczno-budowlanej badanie zgodności projektu budowlanego m.in. z wymaganiami ochrony środowiska, w szczególności określonymi w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, o której mowa w art. 71 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie. Minister wskazał, że z akt sprawy nie wynika, aby Minister Infrastruktury i Budownictwa nie dokonał takiego sprawdzenia, a wręcz przeciwnie. Wyraźne w tym wypadku stwierdzenia znalazły się w uzasadnieniu decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa (str. 8 i 9), gdzie stwierdzono o zgodności projektu budowlanego z wydanymi rozstrzygnięciami środowiskowymi, i - w ocenie Ministra - w aktach sprawy nie można doszukać się dowodów uzasadniających tezę przeciwną. Odnosząc się do złożenia przez [...] wniosku o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, organ wskazał, że skutki, jakie dla wydania ww. decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej może mieć wynik postępowania dotyczącego ww. wniosku o wznowienie postępowania, mogą być przedmiotem oceny jedynie w ramach odrębnego postępowania nadzorczego dotyczącego wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa, a nie w ramach niniejszego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Ponadto organ podniósł, że niezasadny jest też zarzut dotyczący naruszenia art. 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy w postępowaniu opartym na przepisach specustawy drogowej wyłączone jest stosowanie procedury podziałowej wynikającej z ustawy o gospodarce nieruchomościami. Podnosząc ww. zarzut [...] wskazała na działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] (powstałe z podziału działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]), i na działkę nr [...] (powstałą z podziału działki [...]), wobec których nie przysługuje jej żaden tytuł prawny. Minister wskazał, że każdy z właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości oraz osób mających inne prawa do nieruchomości jest stroną postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej jedyne w części dotyczącej jego nieruchomości. Podmiot, który jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie posiada więc interesu prawnego w odniesieniu do innego obszaru objętego tą decyzją, aniżeli jego nieruchomość. [...] może zatem skutecznie kwestionować decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej jedynie w zakresie, w jakim dotyczy ona jej interesu prawnego wynikającego z tytułu prawnorzeczowego przysługującego do nieruchomości położonych w obszarze projektowanej inwestycji drogowej. Podnoszenie zarzutów w kontekście rozwiązań przyjętych na innych odcinkach niż w obszarze nieruchomości skarżącej może leżeć wprawdzie w jej interesie, jednakże interes ten, jako niemający charakteru pochodnego z prawem własności nieruchomości (w tym przypadku prawo chronione, z którego wywodzony jest interes prawny), ma wyłącznie charakter faktyczny. Organ podał, że niezależnie od powyższego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem wnioskodawczyni, że art. 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie odnosi się do podziału nieruchomości dokonywanego w ramach wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Zgodnie bowiem z art. 23 specustawy drogowej, w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 3 stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepisy art. 12 ust. 1-3 specustawy drogowej wskazują na materialnoprawne skutki decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej w zakresie podziałów nieruchomości, nie wskazują jednak warunków dokonywania tych podziałów. W tym zakresie ustawodawca odsyła właśnie do przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami (ww. art. 23 specustawy drogowej). Odesłanie to odnosi się do warunków dokonywania podziału nieruchomości określonych w art. 93 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż w tym zakresie specustawa drogowa nie zawiera żadnych regulacji. Jako całkowicie niezasadny Minister uznał zarzut dotyczący rażącego naruszenia prawa poprzez skierowania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej do osób nieżyjących. Organ wskazał że art. 11f ust. 3 specustawy drogowej określa sposób zawiadomienia właścicieli lub użytkowników wieczystych nieruchomości objętych wnioskiem o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. W myśl zaś art. 11f ust. 6 specustawy drogowej, przepisy ust. 3-5 tego artykułu stosuje się odpowiednio do doręczania i zawiadamiania stron o decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wydanej przez organ drugiej instancji. Doręczenie zawiadomienia o wydaniu decyzji w trybie art. art. 11f ust 3 specustawy drogowej nie jest równoznaczne z doręczeniem tej decyzji. Nawet więc gdyby takie zawiadomienie zostało wysłane do osób zmarłych, to nie oznaczałoby to, że decyzję skierowano do osób zmarłych. Nie jest to bowiem doręczenie decyzji, a jedynie powiadomienie o jej wydaniu. Żadne zatem procesowe skutki związane z nieprawidłowym doręczeniem decyzji nie mogą być z tym powiadomieniem związane. Ponadto organ stwierdził, że podnoszenie przez wnioskodawczynię argumentu śmierci innej strony postępowania nie może odnieść zamierzonego skutku. Za niezasadny organ uznał również zarzut dotyczący naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. w związku z art. 11c specustawy drogowej, jak również stwierdzanie skarżącej, iż w sprawie dotyczącej zezwolenia na realizację przedmiotowej inwestycji drogowej nie dokonano wnikliwej i wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście ustalenia okoliczności faktycznych oraz niedokładnie wyjaśniono stan faktyczny i wszystkie okoliczności niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Minister podniósł, że pogwałcenie ogólnych zasad postępowania (art. 7, art. 78 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a.) ma charakter rażącego naruszenia prawa wtedy, gdy jest to oczywiste i niewątpliwe, kiedy nie budzi wątpliwości, że nie zastosowano ich w ogóle w trakcie prowadzonego postępowania. Zastosowanie sankcji nieważności nie można też wyprowadzić z odmiennej oceny mocy dowodowej, na której organy orzekające w sprawie oparły ustalenia stanu faktycznego. Rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących ogólne zasady postępowania, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie. Organ podniósł, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie zezwolenia na realizację ww. inwestycji drogowej, organy orzekające nie naruszyły art. 7, art. 78 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a., gdyż podjęły działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy, co świadczy o tym, iż wydane decyzje w przedmiocie udzielenia zezwolenia na realizację inwestycji drogowej zostały wydane z poszanowaniem reguł procesowych, na podstawie prawidłowo ustalonego ocenionego stanu faktycznego sprawy. Zdaniem Ministra organy prowadzące postępowanie w sprawie wydania zaskarżonych decyzji wzięły pod uwagę nie tylko stanowisko inwestora, w którym ustosunkował się on do zgłaszanych przez skarżącą zarzutów, ale również wniesione zastrzeżenia i uwagi [...]. Analizy materiału dowodowego dokonano zgodnie z art. 80 k.p.a. i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji kończących postępowanie administracyjne. Podjęcie zaś rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez [...] nie oznacza, w ocenie Ministra, niezgodności decyzji w przedmiocie zezwolenia na realizację ww. inwestycji drogowej z prawem, a tym bardziej ich kwalifikowanej niezgodności. Okoliczność, że strona nie została przekonana co do przyjętego w sprawie rozstrzygnięcia, nie oznacza naruszenia zasady przekonywania. Dodatkowo organ stwierdził, że dokonując analizy decyzji Wojewody [...] oraz decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa w aspekcie ewentualnego naruszenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., uznał, iż rozstrzygnięcia te nie są obarczone żadną z wad skutkujących stwierdzeniem ich nieważności. Na powyższą decyzję [...] wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: art. 93 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w sytuacji w której przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania w procedurze wydawania decyzji objętej wnioskiem o stwierdzenie nieważności; art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia kwestii doręczeń decyzji osobom zmarłym; art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. w zw. art. 78 § 1 k.p.a. w związku z art. 11c ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 roku o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych poprzez brak wyjaśnienia kwestii nieuwzględnienia wniosków dowodowych zgłoszonych przez [...] w postępowaniu w sprawie dot. wydania decyzji pozwolenia na realizację inwestycji. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania oraz kosztów zastępstwa adwokackiego. W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja wydana została w postępowaniu nadzorczym prowadzonym w trybie stwierdzenia nieważności, którego celem jest wyłącznie ustalenie, czy wystąpiła któraś z wad, enumeratywnie wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. We wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji skarżąca wskazała, że decyzja ta obarczona jest wadami wskazanymi w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Przywołała ona zatem wszystkie podstawy stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zarzuty podnoszone we wniosku z dnia 31 grudnia 2018 r. oraz w piśmie z dnia 25 lutego 2019 r., uzupełniającym ten wniosek, dotyczą w istocie jednej przesłanki mogącej skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji, tj. rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Zaznaczyć przy tym należy skarżąca we wniosku z dnia 31 grudnia 2018 r. wskazała, że sprawie doszło do naruszenia prawa nie określając jednocześnie, że miało ono charakter rażącego. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, oparcie tego wniosku na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. oraz sama osnowa wniosku, jak też treść pisma z dnia 25 lutego 2019 r., dowodzi, że skarżąca wnosiła o przeprowadzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Uwagi te są o tyle istotne, że część zarzutów skarżącej mogłoby stanowić uzasadnienie wniosku o wznowienie postępowania, co omówione zostanie poniżej. Wyjaśnić na wstępie należy, że rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo - w sposób jasny i niedwuznaczny. Przy czym, rażące naruszenie prawa w rozumieniu ww. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stanowi kwalifikowaną postać naruszenia i nie może być interpretowane rozszerzająco. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że istnieje różnica między "zwykłym" naruszeniem prawa, a naruszeniem, które może być zakwalifikowane jako "rażące". Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie przyjmuje się również, że niedopuszczalne jest utożsamianie każdego uchybienia z rażącym naruszeniem prawa. Naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują natomiast łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze czyli skutki, które wywołuje decyzja. Przy czym, oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy (prima facie) sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Niemniej, nawet ustalenie oczywistego naruszenia prawa nie przesądza jeszcze o zasadności zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Dla gradacji naruszenia i stwierdzenia, że wystąpiła ww. przesłanka nieważności ważne jest ustalenie, jakie skutki społeczno-gospodarcze wywołuje badana/kwestionowana w omawianym trybie decyzja. Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, iż niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana. Słuszna jest ocena organu, że w niniejszej sprawie nie doszło do rażącego naruszenia art. 7, art. 9 i art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie czynnego udziału w postępowaniu wszystkim jego stronom. Tak sformułowany zarzut nie mógł prowadzić do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Prawidłowo bowiem organ wskazuje, że tego rodzaju zarzut mógłby stanowić podstawę wniosku o wznowienie postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Tryby nadzwyczajne cechuje zaś niekonkurencyjność. Oznacza to, że okoliczność stanowiąca podstawę wznowienia nie jest jednocześnie okolicznością skutkującą stwierdzeniem nieważności decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 19 września 2013 r., II OSK 533/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyjaśnić należy, że wady z art. 145 § 1 są istotnymi wadami postępowania. Nie jest jednak wiadome, jaki wpływ wywarły one na decyzję administracyjną. Mogą spowodować więc jedynie wzruszalność decyzji. Wady wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. tkwią natomiast w samej decyzji. W ich wyniku następuje więc nie wzruszalność, ale nieważność decyzji (zob. M. Jaśkowska, Komentarz do art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex). Zaznaczyć przy tym należy, że w przypadku skarżącej nie można mówić o niezapewnieniu jej czynnego udziału w sprawie skoro wniosła ona uwagi dotyczące ww. inwestycji drogowej w postępowaniu przed Wojewodą [...], a następnie złożyła odwołanie od decyzji Wojewody [...], oraz skargę do sądu administracyjnego na decyzję organu II instancji. Odnośnie zaś niezapewnienia czynnego udziału w postępowaniu innym stronom postępowania wskazać należy, że taki zarzut może być powoływany wyłącznie przez stronę, która bez swojej winy nie brała udziału w tym postępowaniu, nie zaś inne podmioty. Pogląd ten utrwalony jest w orzecznictwie (por. wyroki NSA z dnia: 13 września 2017 r., II OSK 50/16, z 16 maja 2012 r. II OSK 371/11, z 17 stycznia 2012 r., II OSK 2060/10, z 26 marca 2013 r. II OSK 2276/11, z 22 maja 2014 r. II OSK 3046/12, z 16 grudnia 2014 r. II OSK 1274/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Słuszna jest również uwaga organu, że przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 poz. 1474, z późn. zm.) nie zobowiązują inwestora do poprzedzenia wystąpienia z wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przeprowadzeniem konsultacji społecznych, które miałyby na celu ustalenie przebiegu projektowanej inwestycji z właścicielami bądź użytkownikami wieczystymi nieruchomości. Nieprzeprowadzenie takich konsultacji w niniejszej sprawie nie może stanowić zatem podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. oraz decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r. Sytuacji takiej nie można bowiem rozpatrywać jako rażące naruszenie zasad ogólnych Kodeksu postepowania administracyjnego, przepisów regulujących postępowanie dowodowe, czy też przepisów prawa materialnego. Nie stanowi to też żadnej innej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji wskazanej w art. 156 § 1 k.p.a. Przesłanką do stwierdzenia nieważności powyższych decyzji nie może także być fakt, że w aktach sprawy brak jest dokumentacji związanej z decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., znak: [...], ustalającą środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia przedmiotowej inwestycji dorgowej. Pomijając okoliczność, że skarżąca nie wskazuje w odniesieniu do tego zarzutu żadnej podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji wymienionej w art. 156 § 1 k.p.a., to brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia dla twierdzenia, iż tego rodzaju dokumentacja winna być dołączona do akt niniejszej sprawy. Obowiązkiem organu w niniejszej sprawie wynikającym z art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r. poz. 1202, z późn. zm.) była ocena zgodności projektu budowlanego z wymaganiami ochrony środowiska w szczególności określonymi w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, o której mowa w art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Nie można jednak z obowiązku tego wyprowadzić dodatkowego zobowiązania organu do zebrania, a tym bardziej oceny, dokumentów będących podstawą do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach inwestycji. Nadto należy zauważyć, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach została wydana w odrębnym postępowaniu. Wzruszenie tej decyzji w trybie wznowienia postępowania może być co najwyżej podstawą do wszczęcia odrębnego postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r., w oparciu o art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończone decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Nie jest zasadny zarzut skarżącej dotyczący rażącego naruszenia art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204, z późn. zm.). Z treści wniosku skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. oraz decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r. wynika, że skarżąca upatruje tutaj rażącego naruszenia prawa poprzez samo zastosowanie tego przepisu w związku z tym, że dostęp do działek [...] jest zapewniony z drogi powiatowej [...], zaś dojazd do działek nr [...] oraz [...]zapewnia droga serwisowa. Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 23 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 3 tej ustawy "Nabywanie nieruchomości pod drogi" stosuje się przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten odsyła do wszystkich przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, jednak zakres odesłania winien uwzględniać cel regulacji, do której ma mieć zastosowanie. Treść powyższego przepisu wyraźnie wskazuje, iż przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami mają zastosowanie tylko do stanów faktycznych związanych z nabywaniem nieruchomości pod drogi i tylko w tym zakresie gdy dana okoliczność faktyczna nie może być poddana regulacji ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (por. wyrok NSA z 5 lutego 2015 r., I OSK 1225/13 oraz z dnia 25 maja 2016 r., I OSK 1975/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). Słusznie organ podnosi, że przepisy art. 12 ust. 1-3 specustawy drogowej wskazują na materialnoprawne skutki decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej w zakresie podziałów nieruchomości jednakże nie wskazują warunków dokonywania tych podziałów. W tym zakresie specustawa drogowa nie zawiera żadnych regulacji. Stąd też poprzez odesłanie zawarte w art. 23 specustawy drogowej, znajduje zastosowanie art. 93 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odnośnie zarzutu skarżącej dotyczącego rażącego naruszenia art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącą, w jej ocenie, istotnych dla sprawy, czy też niedokonanie koniecznych ustaleń w sprawie, należy podnieść, że rażące naruszenie przepisów postępowania, regulujących kwestię ustaleń faktycznych sprawy, można rozważać w sytuacji, gdy organ w sposób oczywisty nie poczynił takich ustaleń, gdyby całkowicie uchylił się od rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy. Błędne ustalenia stanu faktycznego sprawy oceniać należy jako tego typu wadliwość decyzji, która może skutkować jej wzruszalność, ale w trybie zwykłym, a nie nadzwyczajnym (zob. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2014 r., II GSK 798/13, z dnia 13 listopada 2013 r., II GSK 926/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowa jest ocena Ministra, że w niniejszej sprawie organy wzięły pod uwagę nie tylko stanowisko inwestora, w którym ustosunkował się on do zgłaszanych przez skarżącą zarzutów, ale również wniesione zastrzeżenia i uwagi [...]. Brak jest podstaw do stwierdzenia, aby analizy materiału dowodowego dokonano w niniejszej sprawie niezgodnie z art. 80 k.p.a. Słusznie też organ podnosi, że zastosowania sankcji nieważności nie można wyprowadzać z odmiennej oceny dowodów, na której organy orzekające w sprawie oparły ustalenia stanu faktycznego. Niezasadny jest również zarzut skarżącej wskazujący, że zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności przedmiotowych decyzji z uwagi na to, że skierowane one zostały do osoby zmarłej. Zasadniczo skarżąca ma racje, że w przypadku gdy decyzja administracyjna zostanie skierowana do osoby zmarłej możemy wówczas mówić o rażącym naruszeniu prawa (por. wyrok NSA z 11 marca 2008 r., I OSK 1959/06, orzeczenia.nsa.gov.pl). Niemniej jednak należy wziąć pod uwagę regulacje szczególne zawarte w specustawie drogowej dotyczące zawiadomień o wszczęciu postępowania oraz doręczania wydanych w sprawie decyzji. Zgodnie z art. 11d ust. 5 specustawy drogowej wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych wysyłają zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wnioskodawcy, właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości objętych wnioskiem o wydanie tej decyzji na adres wskazany w katastrze nieruchomości, a w przypadku, o którym mowa w art. 11a ust. 2, wojewodom albo starostom, na których obszarze właściwości znajdują się nieruchomości lub ich części objęte wnioskiem o wydanie decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, oraz zawiadamiają pozostałe strony w drodze obwieszczeń, odpowiednio w urzędzie wojewódzkim lub starostwie powiatowym, a także w urzędach gmin właściwych ze względu na przebieg drogi, w urzędowych publikatorach teleinformatycznych - Biuletynie Informacji Publicznej tych urzędów i w prasie lokalnej. Doręczenie zawiadomienia na adres wskazany w katastrze nieruchomości jest skuteczne. Zgodnie zaś z art. 11d ust. 7 tej ustawy w przypadku nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych wysyłają zawiadomienie, o którym mowa w ust. 5, jedynie wnioskodawcy. Przepis ust. 7 stosuje się odpowiednio, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nie żyją, a ich spadkobiercy nie wykazali prawa do spadku (art. 11d ust. 8 ustawy). Doręczenie decyzji w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej odbywa się w sposób określony w art. 11f ust. 3 specustawy drogowej. Przepis ten stanowi, że wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych doręczają decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wnioskodawcy oraz zawiadamiają o jej wydaniu pozostałe strony w drodze obwieszczeń, odpowiednio w urzędzie wojewódzkim lub starostwie powiatowym oraz w urzędach gmin właściwych ze względu na przebieg drogi, w urzędowych publikatorach teleinformatycznych - Biuletynie Informacji Publicznej tych urzędów, a także w prasie lokalnej. Ponadto wysyłają zawiadomienie o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu na adres wskazany w katastrze nieruchomości. W przypadku, o którym mowa w art. 11a ust. 2, zawiadomienie to wysyła się wojewodom albo starostom, na których obszarze właściwości znajdują się nieruchomości lub ich części objęte wnioskiem o wydanie tej decyzji. Doręczenie zawiadomienia na adres wskazany w katastrze nieruchomości jest skuteczne. Zgodnie natomiast z art. 11f ust. 5 przepisu ust. 3 zdanie drugie nie stosuje się w przypadku nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym oraz w sytuacji, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie żyją, a ich spadkobiercy nie wykazali prawa do spadku. Z powyższych przepisów wynika, że samo objęcie zakresem zezwolenia na realizacji inwestycji drogowej nieruchomości stanowiącej własność osoby nieżyjącej jest dopuszczalne (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1823/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestia braku udziału w postępowaniu spadkobierców takiej osoby może zaś być oceniana w trybie wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.), a nie stwierdzenia nieważności decyzji. Brak jest również jakichkolwiek podstaw do uznania, że przedmiotowe decyzje obarczone są wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a., tj. że zawierają wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji na tej podstawie jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy przepis prawa materialnego wyraźnie stanowi, że określona w nim wadliwość decyzji powoduje jej nieważność. W omawianym przypadku brak jest zaś takiego przepisu, wobec czego omawiana przesłanka nie mogła być podstawą do stwierdzenia nieważności tych decyzji. Słuszna jest również konstatacja organu, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. oraz decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r. nie zawierają także innych skutkujących stwierdzeniem ich nieważności wskazanych w art. 156 §1 k.p.a. Wobec powyższego należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, zaś zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.