VII SA/Wa 1888/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 21 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. L. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2012 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia: odmówić W. L. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W. L. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że nie posiada żadnych dochodów, pozostając bez zatrudnienia. Skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, z którymi obecnie zamieszkuje. Miesięczny dochód jego rodziców wynosi 3.339 zł netto, składają się na niego emerytury oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez ojca skarżącego. Jednocześnie skarżący oświadczył, że z podanego dochodu spłacane są kredyty i pożyczki w łącznej kwocie 2259 zł miesięcznie. Wskazał też, że miesięczne opłaty związane z utrzymaniem domu, w którym mieszka z rodzicami wynoszą około 1.800 zł i obejmują m.in.: opłaty za energię elektryczną – 74 zł, za wodę – 227 zł, za gaz – 282 zł, za telefon – 97 zł, za internet - 39 zł, wydatki na opał – 625 zł miesięcznie. W skład majątku skarżącego wchodzi budynek o powierzchni 2.432 m2 i działka o powierzchni 4.171 m2. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że w stosunku do tej nieruchomości toczyły się i toczą liczne postępowania sądowe, podkreślił też, że do dnia dzisiejszego nie uzyskał jakiegokolwiek dochodu z tych nieruchomości. Przy wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedłożył szereg dokumentów, w tym m.in. kopie umów pożyczek lombardowych. W związku z powyższym zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w przywołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślenia wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Instytucja przyznania prawa pomocy została stworzona w celu zapewnienia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej i finansowej, nie posiadającym środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, nie można natomiast uznać, aby taka sytuacja zachodziła w przypadku W. L.. Skarżący wprawdzie nie posiada żadnego źródła utrzymania, jednak zamieszkuje wraz z rodzicami, którzy uzyskują stały dochód z emerytur oraz dodatkowo z działalności gospodarczej, w łącznej wysokości 3.339 zł. W odniesieniu do argumentu wskazującego, że znaczną część dochodów pochłaniają raty kredytów i pożyczek wskazać trzeba, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowym, zainicjowanym przez stronę nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt II OZ 72/12 - Lex nr 1121302 oraz sygn. akt II OZ 81/12 - Lex nr 1121304, z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432). Podkreślenia też wymaga, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuację finansową strony, lecz również stan majątkowy i obiektywnie rozumianą zdolność zdobycia potrzebnych środków finansowych. Zauważyć wobec tego trzeba, że skarżący dysponuje majątkiem (budynek o powierzchni 2.432 m2 i działka o powierzchni 4.171 m2), którego wartość wielokrotnie przewyższa koszty niniejszego postępowania. Nie można też zgodzić się z poglądem skarżącego, że brak dochodów własnych wynika z okoliczności od niego niezależnych. Skarżący wskazał, że nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność uczestniczenia w licznych postępowaniach sądowych, nie wskazał jednocześnie innych przyczyn (np. zdrowotnych), które powodują jego bierność w poszukiwaniu pracy. Również prowadząc działalność zarobkową można brać udział w postępowaniach sądowych, chociażby korzystając z pomocy pełnomocników. W takiej sytuacji, jak przedstawiona przez skarżącego, pozostawanie bez pracy i brak własnych środków finansowych nie może być uznane za podstawę do przyznania prawa pomocy. Wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego ma również fakt, że na jego rzecz zasądzona została kwota 1.966.790,00 (jeden milion dziewięćset sześćdziesiąt sześć tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt złotych) tytułem zapłaty za bezumowne korzystanie z ww. nieruchomości. Z tego tytułu do depozytu sądowego została złożona kwota 1.674.401,92 zł (jeden milion sześćset siedemdziesiąt cztery tysiące czterysta jeden złotych i dziewięćdziesiąt dwa grosze), której wypłata ma nastąpić na wniosek skarżącego. Ubieganie się o wypłatę wspomnianej kwoty niewątpliwie poprawiłoby sytuację materialną skarżącego. W sytuacji, gdy W. L. nie podejmuje żadnej działalności zarobkowej tylko z powodu prowadzonych postępowań sądowych, nie składa również wniosku o wypłatę ww. kwoty, złożonej w depozycie sądowym, nie podejmuje też działań w celu uzyskania dochodów z posiadanego znacznego majątku (np. z tytułu najmu czy sprzedaży), trudno jest mówić o istnieniu po stronie skarżącego rzeczywistego braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinno mieć natomiast zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). W świetle powyższych okoliczności stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do przyznania W. L. prawa pomocy, nie zachodzą bowiem przesłanki określone w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270). Mając powyższe względy na uwadze orzeczono jak w sentencji postanowienia.