VII SA/Wa 2254/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Towarzystwa [...] na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2012 r. znak [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: odmówić Towarzystwu [...] przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł Towarzystwo [...] złożyło na urzędowym formularzu wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, wnosząc "o obniżenie wpisu do 100 zł". W treści wniosku Towarzystwo wskazało, że jego zobowiązania przekraczają posiadane środki. Podniosło, że rok 2010 zamknął się stratą w kwocie 5.131,17 zł, w 2011 r. zaś wpływy ze składek i darowizn wyniosły 1.313,3 zł, a wydatki – 3.806,39 zł. W roku bieżącym wpływy wyniosły 530,31 zł, wydatki natomiast – 741,61 zł. Stan konta na dzień 2 listopada 2012 r. wyniósł 27,31 zł. Z treści wniosku wynika, że źródłem dochodów Towarzystwa są składki członkowskie – przychód z tego tytułu w 2011 r. wyniósł 912 zł, wpływy te wystarczają jedynie na pokrycie kosztów korespondencji i materiałów biurowych. Towarzystwo nie prowadzi działalności gospodarczej, "nie koncentruje się na pozyskiwaniu darowizn, jako na działaniu nieefektywnym oraz jako na działaniu, które może rzutować negatywnie na wiarygodność Towarzystwa". W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy), udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji wyjątkowych. Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania strona zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 6 czerwca 2008 r. II OZ 582/08 Lex nr 486840, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 23 stycznia 2009 r. II OZ 20/09 LEX nr 557480, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Występujące z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie Towarzystwo [...] wskazało, że źródłem jego dochodów są składki członkowskie, przy czym kwota składki pełnej wynosi 50 zł, natomiast składki ulgowej - 12 zł rocznie. Przychód z tego tytułu wyniósł w ubiegłym roku 912 zł. Oświadczyło jednocześnie, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, nie podejmuje też działań w celu pozyskiwania darowizn, uznając, że jest to działanie nieefektywne, a ponadto może "rzutować negatywnie na wiarygodność Towarzystwa". Wskazać wobec tego trzeba, że każde stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone. Powinno zatem podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez ustalenie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Stowarzyszenia "statutowe" (a takim jest skarżące Towarzystwo) mogą pozyskiwać środki również z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że sam fakt, iż stowarzyszenie jest zrzeszeniem o celach niezarobkowych i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby częściowo finansowana ze środków publicznych, a to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12, z 25 września 2012 r. II OZ 801/12, z dnia 13 września 2012 r. II OZ 754/12, z dnia 19 czerwca 2012 r. II OZ 508/12). Biorąc pod uwagę fakt, że Towarzystwo [...] nie ustaliło takiej wysokości obowiązkowych składek, która umożliwiałyby mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, nie podejmuje też innych dopuszczonych przez prawo działań mogących zwiększyć jego dochody, stwierdzić trzeba, że skarżące Towarzystwo samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane natomiast tylko wówczas, gdy wnioskodawca – z przyczyn od siebie niezależnych – nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Mając powyższe względy na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.