VII SA/Wa 228/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. W. i M. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2015 r. w sprawie ze skargi D. W., J. W., M. W. i M. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w dniu 13 marca 2015 r. na formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy D. W. i M. W., w którym skarżący wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z nadesłanego przez wnioskodawców formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2 781 zł. miesięcznie. Wnioskodawcy podali, że są współwłaścicielami dwóch działek o powierzchni 2 488 m². Oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Dodali, że w domu nie posiadają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Z uwagi na to, iż oświadczenie zawarte w ww. wniosku było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, pismem z dnia 5 maja 2015 r. w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 4 maja 2015 r. wnioskodawcy zostali zobowiązani do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie, tj. m.in. do: - właściwego uzasadnienia wniosku poprzez podanie okoliczności wskazujących na złą sytuację majątkową, - wskazania jakiej wielkości wybudowali dom, z jakich środków dom został wybudowany i na jakiej działce się znajduje, - podania, gdzie wnioskodawcy zamieszkują oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają, - wskazania oraz udokumentowania wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego wnioskodawców w ciągu ostatnich 3 miesięcy, - nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych przez wnioskodawców świadczeń emerytalnych; - podania, czy posiadają pojazdy mechaniczne oraz wskazania kosztów związanych z ich utrzymaniem, - wskazania czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, - nadesłania kopii wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące, - nadesłania kopii zeznania podatkowego za rok 2014 wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, - wskazania czy pod adresem zamieszkania wnioskodawców prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firm J. W. i M.W.. W dniu 8 czerwca 2015 r. do Sądu wpłynęły dodatkowe wyjaśnienia, z których wynikało, że wnioskodawcy mieszkają w N. w mieszkaniu o nr [...], o pow. 57 m2. Wskazali, ze ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego i wydatki z uwagi na prowadzenie tak licznych spraw sądowych są nie do wytrzymania. Dodali, że w ich mieszkaniu nie ma zimnej wody i ogrzewania. Nie mają kont bankowych. Dzieci wnioskodawców nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa, są tylko zameldowani, w tym miejscu. Nie mają pojazdów mechanicznych poza rowerami, nie otrzymują pomocy od dzieci, znajomych i organizacji społecznych. Dodali, że J. W. nie prowadzi żadnej firmy transportowej. M. W. również nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Dodatkowo w piśmie z dnia 30 maja 2015 r. wnioskodawcy wskazali, że dom budowany jest od 1996 r. a w jego budowie pomagają członkowie całej rodziny, materiały budowlane zakupywane były z kredytów, zaś praca robotników przekracza 3-4 razy wartość materiałów. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2015 r. odmówiono D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Pismem z dnia 19 lipca 2015 r. D. W. i M. W. wnieśli sprzeciw od ww. postanowienia. W piśmie tym wnioskodawcy nie zawarli żadnych nowych wyjaśnień w ślad za złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu – na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy, przy czym prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym, który obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie całkowitym Sąd przyznaje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA: z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt II OZ 673/13, z dnia 22 maja 2013 r. sygn. akt II OZ 380/13, z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 83/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępna pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego na formularzu PPF wniosku i zawartych w nim oświadczeń. Stosownie do art. 255 p.p.s.a. w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – Sąd jest uprawniony do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. W interesie strony leży zatem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W orzecznictwie podkreśla się, że niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (por. postanowienia NSA: z dnia 2 grudnia 2013 r. sygn. akt II FZ 1090/13, z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 505/13, z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 476/12, z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, powziął wątpliwości, o których mowa w art. 255 p.p.s.a. Wątpliwości te wynikały przede wszystkim z lakonicznych i niepełnych informacji zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. Z tego względu za prawidłowe i w pełni uzasadnione należy uznać dokonane zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 maja 2015 r. wezwanie wnioskodawców do udzielenia dodatkowych informacji i przedłożenia określonych dokumentów, które miały być uzupełnieniem oświadczenia odnośnie stanu majątkowego. Przedstawione informacje zawarte w pismach z dnia 30 maja 2015 r. (wpływ do Sądu w dniu 8 czerwca 2015 r.) wbrew ocenie zawartej w sprzeciwie od postanowienia z dnia 19 czerwca 2015 r., nie pozwalają na ocenę rzeczywistego stanu majątkowego wnioskodawców i ich możliwości płatniczych. Nadesłane informacje nadal są niepełne i niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony. Wskazany przez wnioskodawców ich dochód miesięczny na poziomie 2781 zł uznać należy za wystarczający na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Wobec faktu, że wnioskodawcy nie podali, jakie ponoszą miesięczne wydatki, Sąd nie ma możliwości porównania koniecznych wydatków z wpływami, a co jest niezbędne do prawidłowej oceny możliwości płatniczych i sytuacji materialnej strony. Sąd, dysponując niepełnymi informacjami na temat sytuacji finansowej wnioskodawców doszedł do wniosku, że nie można stwierdzić, czy istotnie nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawcy, pomimo wezwania referendarza sądowego w trybie art. 255 p.p.s.a., nie złożyli wyczerpujących i wiarygodnych wyjaśnień oraz dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie wnikliwej oceny sytuacji materialnej wnioskodawców. Dodatkowo, w ocenie Sądu, wyjaśnienia wnioskodawców co do okoliczności prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego wraz z dziećmi nie są wiarygodne. Wnioskodawcy w piśmie z dnia 30 maja 2015 r. zaznaczyli, iż ich dzieci nie mieszkają razem z nimi i nie prowadzą wspólnie gospodarstwa domowego. Uznanie, iż tak jest w rzeczywistości, oznaczałoby, że uzyskiwany przez wnioskodawców dochód jest wystarczający do pokrycia kosztów niniejszej sprawy. Jednakże, zdaniem Sądu orzekającego, mimo oświadczenia strony o nieprowadzeniu przez dzieci wnioskodawców wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność ta budzi wątpliwości. Sąd nie może pominąć, iż w licznych sprawach prowadzonych przez tutejszy Sąd (np. VII SA/Wa 1098/14, VII SA/Wa 1099/14, VII SA/Wa 1586/14) podano jako miejsce zamieszkania J. W. i M. W. ten sam adres, co adres wnioskodawców. Sąd miał na uwadze również fakt, iż z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, będącej oficjalną bazą danych dotyczących przedsiębiorców prowadzoną przez Ministerstwo Gospodarki, wynika, że J. W. i M. W. prowadzą swoje firmy pod adresem zamieszkania skarżących. J. W. prowadzi firmę Usługi Transportowe J. W. (data rozpoczęcia działalności [...] sierpnia 1996 r., firma prowadzona nadal) oraz M.W. prowadzi firmę J. M.W. (od [...] września 2014 r. do dziś). Firmy te mają swoje siedziby pod adresem zamieszkania skarżących. Nie uszło uwadze Sądu również to, że pismo z dnia 30 maja 2015 r. jest kopią o prawie takiej samej treści co inne wcześniejsze pisma wnioskodawczyni i jej męża składane do każdej kolejnej sprawy prowadzonej przed tutejszym Sądem, wzywające do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawczyni z mężem w każdym kolejnym piśmie z jednej strony zaznaczają, że o tym, iż ich córka M. W. prowadzi działalność gospodarczą dowiedzieli się z pisma Sądu, a jednocześnie posiadają wiedzę, że córka nie osiąga żadnych dochodów pomimo, że działalność została rozpoczęta we wrześniu 2014 r. Wyżej wskazane okoliczności rodzą poważne wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia wnioskodawczyni o tym, że D. M.W sami prowadzą gospodarstwo domowe. Reasumując powyższe, skoro informacje posiadane przez Sąd są niepełne i budzą wątpliwości, to niemożliwe jest dokonanie rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawców, a tym samym uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na koniec, wyjaśnić należy, że prowadzenie licznych postępowań sądowych zainicjowanych skargami składanymi przez D. W. i jej męża nie jest okolicznością zwalniającą ją od konieczności ponoszenia kosztów sądowych w tych sprawach. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.